در حدیثی از امام صادق(ع) هم داریم که در مورد کهانت فرموده اند: هرکس کهانت کند، یا برای او کهانت کنند، از دین محمد(ص) بری شده است. (بحارالانوار، ج81 ص210).
مباحث مرتبط با این فرع فقهی موضوع گفتگوی ما با چند تن از استادان عالی حوزه علمیه است:

پیشگویی بدون منطق

«کهانت» در فقه به معنای فالگویی یا پیشگویی است که برخی در گذشته و حال پیشه خود کرده اند و از این طریق مردم جامعه را اغفال و درآمدهای نامشروع کسب می کنند. در همین ارتباط یکی از استادان سطح عالی حوزه علمیه قم می گوید: کهانت آن گونه که در متعارف مباحث فقهی قرار می گیرد، یعنی پیش بینی قطعی نسبت به حوادث آینده بدون استناد به وحی که اگر این پیشگویی ظنی باشد، به آن تکهن نمی گویند.
آیةا...محسن اراکی با بیان اینکه همه فقها قایل به حرمت کهانت اند، ادامه می دهد: اسباب عادی علم به غیب در اختیار بشر نیست و دسترسی به غیب از نظر منطقی مختص ذات خداست و به همین دلیل اگر پیشگویی مبتنی بر وحی باشد، چون سبب برهانی دارد و آن علم خدای متعال و اخبار اوست، مصداق کهانت نیست. وی با خارج کردن پیش بینی حوادث آینده مبتنی بر قواعد علمی و تجربی از بحث کهانت، می افزاید: پیشگویی حوادث آینده از طریق استدلال علمی و آشنایی با اسباب آن حوادث کهانت نیست، مانند پیشگویی کارشناسان از وضعیت جوی یا پیشگویی کارشناسان سیاسی و اقتصادی از وضعیت آینده سیاست و اقتصاد در جهان.
یکی دیگر از استادان عالی حوزه علمیه قم نیز در این ارتباط می گوید: کهانت به دلیل اینکه یکی از راه های درآمدزا در گذشته و حال بوده است، از موضوعاتی است که در مکاسب محرمه روایات متعددی درباره آن وارد شده است.
حجةالاسلام والمسلمین دکتر علیرضا اعرافی در تعریف کهانت می گوید: کهانت به معنای پیشگویی و اخبار غیب از آینده یا از گذشته های مبهم و نامعلوم از طریق ارتباط با اجنه یا از طرق غیرمتعارف دیگر است.وی ضمن خارج دانستن پیشگویی به روشهای علمی که جز علوم متعارف علوم انسانی یا طبیعی است، افزود: اتفاقاً اسلام افراد و جامعه را همواره ترغیب به کسب علم کرده و با برخی پیشگویی ها از جمله پیشگویی احوالات هوا، زمین، خسوف و کسوف مشکلی ندارد و همواره به کسب و شناخت گذشته و آینده از طرق متعارف و علمی تشویق می کند، اما شرایط و حدود را باید رعایت کرد.اعرافی، پیشگویی مبتنی بر علم غیب را که در اختیار معصومین و پیشوایان دینی و با اجازه آنها در دست عده ای از خواص است را نیز از بحث کهانت خارج می داند.رئیس جامعة المصطفی العالمیه، فلسفه ممنوعیت کهانت را مبارزه اسلام به عنوان دین عقل محور با روشهای غیرعقلی بیان می کند و می افزاید: دین اسلام مایل نیست باب روشهایی که امکان سنجش و اعتبار سنجی آن وجود ندارد باز شود و در هر صورت توسل به روشهای غیرمتعارف که منبع شرعی و وحیانی ندارد، مورد توجه شارع نیست و حرمت کهانت در واقع فلسفه اجتماعی هم دارد که همان کنترل جامعه در مقابل ورود به مسایل غیرعلمی و غیر عقلی است.

رمالی و فالگیری مصداق امروزی کهانت

یکی از بیماریهایی که در جامعه امروز شایع شده، مراجعه افراد به رمال ها، فالگیرها و جن گیرهاست که قریب به اتفاق آنان افرادی جاهل، شیاد، سودجو و فرصت طلب هستند که از نیاز و جهل افراد سوء استفاده کرده و آنان را اغفال و سرکیسه می کنند؛ آنان با توسل صوری و دروغین به کهانت، جهل و قشری گری را در جامعه اسلامی ترویج می کنند؛ در ارتباط با مصادیق مدرن کهانت و پیشگویی، آیةا...اراکی به ما می گوید: پس از انقلاب شکوهمند اسلامی معنویت در جامعه اسلامی، تقویت شده و جایگاه مناسبی پیدا کرد و این رشد معنوی زمینه ای شد برای سوء استفاده برخی افراد فرصت طلب و افرادی که تمایلات معنوی دارند، به علت جهل و سطح علمی پایین جذب این شیادان شده و در دام آنان گرفتار می شوند.
وی ادامه می دهد: رمالان و فالگیران خود را به عنوان پیشگو و غیبگو معرفی کرده و از روشهایی که نه مبتنی بر علم و نه برخواسته از وحی است برای گول زدن افراد استفاده می کنند؛ پیشگویی آنان که اغلب دروغ و فریبکاری است، حتی مبتنی بر قواعد و اصول علمی نیست و صرفاً با ادعای ارتباط با اجنه یا هر عنصر غیرمتعارف، افراد را اغفال می کنند.
حجةالاسلام والمسلمین اعرافی نیز به ما می گوید: یکی از مصادیق کهانت در جامعه امروز جن گیری و تسخیر آنان و همچنین ارتباط با شیاطین یا فالگیران برای اخبار از آینده است که متأسفانه در عرفانهای دروغین و کاذب هم نمونه های آن را مشاهده می کنیم و حتی در غرب نیز نمونه های فراوان آن وجود دارد.
وی با بیان اینکه همواره نوعی علاقه در انسان برای کشف حقایق پنهان وجود دارد، افزود: متأسفانه افراد شیاد با انگشت گذاشتن به این احساس و علاقه انسان، به دنبال اغفال و جذب جوانان هستند و از این طریق سوء استفاده های مختلفی می کنند و جوانان را به سمت خرافات سوق می دهند.

جامعه را چگونه در برابر این خرافات بیمه کنیم؟

اما برای جلوگیری از ترویج سطح نگری و قشری گری در جامعه چه باید کرد و چگونه باید جامعه را به گونه ای بار آورد که واقع گرایانه، علمی و معقول با مسایل جامعه برخورد کند، در پاسخ به این پرسش آیةا...اراکی به ما می گوید: وظیفه همه فرهنگ سازی و اطلاع رسانی است و این تدبیر باید از خانواده ها شروع شود و در مدارس به صورت جدی دنبال شود.
وی ادامه می دهد: تعلیمات اجتماعی و دینی مدارس، آموزش و پرورش و همچنین رسانه ها باید مسایل علمی و عقلی را تقویت و ترویج کنند و عالمانی که منابر را در اختیار دارند و همچنین نویسندگان با تبلیغ و فرهنگ سازی به جامعه بیاموزند که پیشگویی یا باید مبتنی بر وحی و علم الهی یا روش و اسباب علمی باشد.
آیةا...اراکی با تأکید بر اینکه باید مبنای همه دریافتهای اجتماعی و مذهبی در جامعه بر منطق و عقل استوار باشد، می افزاید: باید مردم را به دریافت پیشگویی های علمی و برهانی عادت داد و به آنان آموخت که باید منطقی فکر کنند و هر موضوعی را صرفاً با دلیل آن بپذیرند و صرف یک ادعا آنان را نفریبد.
حجةالاسلام اعرافی نیز دو نوع شیوه برخورد را پیشنهاد می کند و ادامه می دهد: شیوه اول برخورد ایجابی فرهنگی است، بدین معنا که سطح علمی نسل جوان را بالا ببریم و با افزایش آگاهی دینی، فقهی و مذهبی افراد جامعه را یاری کنیم.
وی روش سلبی را راه دیگر بیان می کند و می افزاید: باید با رسوا کردن و معرفی چهره های مروج خرافات و کاهنان و شیوه های آنان مردم را آگاه کنیم.
اعرافی، آموزش و پرورش و سایر مراکز علمی و آموزشی را پایه و اساس رشد عقلانی و منطقی فرزندان این مرز و بوم عنوان می کند.