این درحالی است که به نظر میرسد به جای حل اساسی این مساله پاک کردن صورت مساله دردستور کار قرار گرفته  و مقامهای مسوول تلاش دارند با تزریق بودجه و اوردن امکانات به این مناطق حاشیه نشینان را که جمعیت انها دربرخی شهرها ازجمعیت یک شهر یا حتی استان بیشتر است  از حداقل امکانات زندگی شهری برخوردار سازند .

شاید به نظر بیاید که این روش میتواند حلال مشکلات این قشر درکوتاه مدت باشد ؛ اما ناگفته پیداست که درصورتی که راه حل اساسی برای حل مشکل یعنی باقی ماندن روستاییان درروستا و یا حتی مهاجرت معکوس به روستاها انجام نشود ، حاشیه نشینی نه تنها متوقف نیمشود که مانند انچه درحال وقوع است از شهرهای بزرگ به شهرهای متوسط وسپس شهرهای کوچکترهم سرایت کرده و باعث خواهد شد تا هر روز دامنه مشکل حاشیه نشینی بیشتر شده ونیازمند بودجه های بیشتر وکلانتری باشد.

این درحالی است که تجربه کشورهای توسعه یافته نشان میدهد که با ایجاد اشتغال و ارایه امکانات یک زندگی متعارف درروستاها باعث شدند تا بخاطر جذابیتهای زندگی روستایی حتی مهاجرت معکوس از شهرها به روستاها رخ داده و فقط کسانی که مجبورند درشهرها بمانند.

درعین حال این روزها با توجه به جذابیتهای زندگی شهری و نبود امکانات زندگی امروزی درروستاها کمتر کسسی است که رغبت به زندگی درروستا داشته باشدو چنانچه کسی به روستا مهاجرت کند به دلیل نداشتن شغل ودرامد خیلی زود مجبور به بازگشت به شهرمیشود. این همه را درشرایطی بررسی کنید که این روزها سخن از بحران خشکسالی کشور هم درمیان است و خیلی نمیتوان روی توسعه کشاورزی به روشهای سنتی حساب کرد مگر اینکه قرار باشد اتفاق بزرگی درتغییر شیوه های کشت رخ دهد که باعث توسعه کشاورزی ؛ افزایش راندمان ودرپی آن افزایش درامدو درنهایت نیز نیاز به صنایع تبدیلی و صادراتی احساس شود.

*** ارمغان توسعه شهری یا نبود عدالت اجتماعی

حاشیه نشینی پدیده ای شهری است که با توجه به رشد شهرنشینی بی رویه در کشور و مهاجرت های روستاییان به شهرها شکل گرفته و گسترش یافته است.

حاشیه نشینی به عنوان برهم زننده تعادل فیزیکی شهرها، نشان دهنده توسعه ناموزون شهری و منطقه ای است و دغدغه بسیاری از متخصصان شهری، جامعه شناسان، معماران و غیره است.

بگفته صاحبنظران و مسوولان در فارس ، در کشور ما که صنعت محصول توسعه درون زا نبوده و عمدتا وارداتی است ، حاشیه نشینی از همان آغاز به اطراف شهرها هدایت شد و مهاجران روستاها و شهرهای کوچک به خاطر گران بودن زمین شهری در اطراف شهرها ساکن شدند.

کارشناسان می گویند: رشد شهرنشینی ناشی از مهاجرت و به تبع آن ساخت وسازهای بی رویه و غیرقانونی، موجب گسترش حاشیه نشینی در اطراف کلان شهر شیرازشده است.

بر اساس منابع تحقیقاتی 68.2درصد از ساکنین مناطق حاشیه نشین شیراز از روستاها به این مناطق مهاجرت کرده اند، 23.6درصد نیز از سایر شهرها و یا از سایر مناطق شهر به این سکونت گاه ها آمده اند.

مدیرکل دفتر فنی استانداری فارس گفت: ریشه بسیاری از حاشیه نشینی ها در اطراف کلان شهرها عدم توجه به شهرهای کوچک و مهاجرت افراد به کلان شهرها است .

علیرضا صحراییان معتقد است : تقویت و رشد شهرهای کوچک عامل مهمی در حل معضل حاشیه نشینی است .

وی اظهار داشت: پیش از این شهرهای کوچک عمدتا از طرحهای توسعه محروم مانده و این مهم عاملی برای مهاجرت افراد از شهرهای کوچک به شیراز و ایجاد حاشیه نشینی در اطراف آن شده است.

مطالعه وضعیت شغلی ساکنین مناطق حاشیه شهر شیراز نشان می دهد که 21 درصد از ساکنین این مناطق کارگر روزمزد و5.3 درصد شاغل در بخش دولتی و7.2 درصد شاغل در بخش خصوص 14.6درصد کشاورز و بقیه بیکار هستند.

نتایج تحقیقاتی در مورد سطح سواد و تحصیلات ساکنین در این مناطق گویای آن است که 1/67 درصد تحصیلات ابتدایی و پایین تر ، 4/30درصد بیسواد، 7/36درصد دارای تحصیلات ابتدایی و درصد کمی تحصیلات بالاتر داشته اند.

همچنین 26درصد از ساکنان حاشیه نشین در سطح راهنمایی،2/4درصد در سطح متوسطه، 8/1درصد دیپلم و 6درصد فوق دیپلم و بالاتر تحصیل کرده اند.

حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ، نامناسب بودن مبلمان شهری و گستردگی بافتهای فرسوده باعث جرم خیزی در شهرهای بزرگ می شود.

ساماندهی حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ با سازمانهای مسوول است و در نهایت سرریز ناامنی این مناطق توسط افراد مجرم در حاشیه نشین ها و معتادان تهدید بزرگی برای مردم محسوب می شوند .

دراین راستا قائم‌مقام وزیر کشور در امور اجتماعی و فرهنگی گفت: 10 میلیون نفر حاشیه‌نشین در کشور شناسایی شده است.

مرتضی میرباقری با اشاره به اینکه حاشیه‌نشینی از بزرگترین مشکلات کشور به شمار می‌رود، تصریح کرد: 10 میلیون حاشیه‌نشین در کشور شناسایی شده است که عدد خوشایندی نیست.

وی با بیان اینکه مناطق حاشیه‌نشین موجب ایجاد نگرانی‌های زیادی شده است، از نزدیک شدن این مناطق به مراکز استان‌ها و پایتخت ابراز نگرانی کرد.

میرباقری با اشاره به اینکه دشمن بر روی مناطق حاشیه‌نشین سرمایه‌گذاری کرده است، افزود: این مناطق در اثر کم‌کاری در بخش‌های فرهنگی و اجتماعی ایجاد شده و این کم‌کاری‌ها هنوز وجود دارد.

قائم‌مقام وزیر کشور در امور اجتماعی و فرهنگی با اعلام اینکه حتما باید به مناطق حاشیه‌نشین پرداخته شود، عنوان کرد: نظام برنامه‌ریزی در حوزه فرهنگی نیاز به توجه دارد.

****توسعه کشور وابسته به توسعه روستاهاست

معاون توسعه روستایی و مناطق محروم معاون اول رییس جمهوری گفت: توسعه کشور وابسته به توسعه و تقویت روستاها است.

سید ابوالفضل رضوی افزود: تا زمانی که روستای توسعه یافته نداشته باشیم کشور توسعه یافته هم نخواهیم داشت.

وی اظهار کرد: تمدن ها و فرهنگ همزیستی از روستاها شروع شده و مادامی که شاهد مهاجرت و تقویت حاشیه نشینی باشیم پیشرفت و توسعه حقیقی رخ نخواهد داد.

رضوی گفت: تا زمانی که حاشیه نشینی و جاذبه های شهری وجود داشته باشد به هیچ وجه امکان دستیابی به شهر توسعه یافته را نخواهیم داشت.

وی افزود: متوسط نرخ رشد اقتصادی کشور از سال 57 تا 93 تنها دو درصد بوده در حالی که متوسط نرخ رشد شهرنشینی از سال 55 تا 93 حدود 30 درصد بوده است.

وی اظهار کرد: شمار شهرهای کشور از 201 شهر در سال 1335 به 1242 شهر در سال گذشته افزایش داشته است.

وی ادامه داد: تعداد جمعیت خانوار روستایی که همیشه در مقایسه با این تعداد در خانوار شهری بیشتر بوده در حال کاهش است به طوری که در سال 1335 دو میلیون و 724 هزار و 308 خانوار روستایی با تعداد متوسط 4.8 نفر در هر خانوار در کشور وجود داشت که این تعداد در سال 1390 به پنج میلیون و 742 هزار و 614 خانوار با تعداد متوسط 3.7 نفر در هر خانواده رسیده است.

وی گفت: شمار خانوار شهری از یک میلیون و 261 هزار و 372 خانوار با تعداد متوسط 4.7 نفر در خانوار در سال 1335 به 15 میلیون و 427 هزار و 848 خانوار با تعداد متوسط 3.5 نفر در هر خانواده در سال 1390 رسیده است.

رضوی اظهار کرد: جمعیت روستایی کشور در سال 1335 معادل 70 درصد جمعیت کشور بود که این تعداد در سال گذشته به 28.6 درصد کاهش یافت.

وی ادامه داد: در این میان شهر مشهد با هفت هزار و 800 هکتار مساحت در سال 1355 به 30 هزار هکتار در سال 1385 توسعه پیدا کرد.

وی افزود: اکنون کلانشهر مشهد دارای یک میلیون و 300 هزار نفر جمعیت حاشیه نشین است.

معاون توسعه روستایی کشور گفت: ایجاد مشکل در حاشیه نشینی مسوولان شهری را به واکنش انفعالی وادار می کند و در نتیجه تدبیر و خلاقیتی در مدیریت این بخش وجود ندارد و به همین دلیل در برنامه ریزی در این حوزه همیشه شاهد عقب ماندگی هستیم.

وی تاکید کرد: برای تحقق شهر اسلامی مسوولان، شهرداری ها و اعضای شوراهای اسلامی شهر و روستا باید به زیبا سازی و توسعه و آبادانی روستاها بپردازند نه اینکه به طمع دارایی و ملک بیشتر سعی کنند حوزه نفوذ خود را در روستاها زیاد کنند.

رضوی گفت: به دلیل فقر حاکم بر حاشیه نشینی نظم پذیری در این حوزه اندک است لذا نمی توان مدیریت خوب و خدمت موثر داشت که البته بی سوادی و کم سوادی در میان حاشیه نشین ها از مشکلاتی است که خود عامل دیگر مسائل و مشکلات می باشد.

سید ابوالفضل رضوی افزود: برنامه ریزی و فعالیت برای ایجاد اشتغال پایدار که تامین کننده درآمد خانوارهای روستایی باشد بزرگترین خدمت دولت و تدبیر به روستاییان بوده است.

وی اضافه کرد: در گذشته به روستاییان کم توجهی شده و به آنان به عنوان انسانهای نیازمند و محتاج به کمک برای گذران زندگی نگاه شده است اما تلاش دولت تدبیر و امید توان افزایی روستاها با مشارکت اقتصادی آنها است تا بتوان تولید را در این مناطق گسترش داد.

وی با بیان اینکه در هر خانوار روستایی یک فرد تحصیلکرده وجود دارد، افزود: برای اینکه روستائیان محتاج به کمک مستقیم مالی نباشند، دولت وام بانکی معادل چهار برابر سهم آورده روستاییان با کارمزد سه درصد پرداخت می کنند.

رضوی ادامه داد: با توجه به اینکه روستاییان سند ملکی و مسکونی ندارند در قبال پرداخت این وام ها، کارت یارانه به عنوان وثیقه بانکی مورد پذیرش خواهد بود.

***افزایش ظرفیت اقتصادی روستاها

دراین حال نماینده ویژه رییس جمهوری و دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، افزایش ظرفیت اقتصادی روستاها برای جلوگیری از مهاجرت روستاییان را خواستار شد.

اکبر ترکان ، گفت: این مهم عاملی برای کاهش معضل حاشیه نشینی در شهرها و کلان شهرها خواهد بود.

وی با اشاره به ظرفیت های بخش کشاورزی ، ایجاد صنایع تبدیلی این بخش و راه اندازی طرح های مختلف کشاورزی را عاملی برای ایجاد اشتغال برای جوانان دانست.

رییس سازمان نظام مهندسی کشور با اشاره به اینکه حاشیه نشینی شهرها موضوعی بسیار نگران کننده و در حال افزایش است، گفت:هنوز به راه حل جامعی برای رفع این معضل دست نیافته ایم.

اکبر ترکان افزود: در شرایط فعلی که نگران حاشیه نشینی هستیم، به دلیل مهاجرت، این پدیده در حال افزایش است و بافت های غیرمنظم، مدیریت نشده و فاقد اصول فنی در کنار شهرها ایجاد می شود.

مشاور ارشد رییس جمهوری تاکید کرد که شهرداری ها در مقابل این پدیده رفتار فعال و مدیریت شده ای ندارند و هنوز سردرگم هستند.

ترکان اظهار کرد: میلیون ها نفر در حاشیه شهرها به صورت غیر اصولی و با عدم رعایت اصول شهرسازی مانند نبود فضای بهداشتی و زیستی مناسب درحلبی آباد ها زندگی می کنند.

وی با اشاره به اینکه جمعیت کشور در 35 سال گذشته 2 برابر شده است، گفت: جمعیت کشور از 36 میلیون نفر در سال 1358 به نزدیک 78 میلیون نفر رسیده اما در این دوره جمعبت روستایی تقریبا ثابت مانده است.

ترکان، رشد نکردن اقتصاد روستاها را عامل مهم در ثابت ماندن جمعیت این مناطق اعلام کرد و گفت: این ظرفیت اقتصادی می توانست غذای 20 میلیون نفر را تامین کند و هنوز هم این روند ادامه دارد.

رییس سازمان نظام مهندسی افزود: هرچه به جمعیت کشور در طول سال های اخیر اضافه شده تبدیل به جمعیت شهری شدند و این عامل موجب گسترش شهرها شده است.

وی به مهاجرت مردم به اطراف شهرهای بزرگ اشاره کرد و گفت: پدیده حاشیه نشینی در اغلب شهرهای شهرهای کشور وجود دارد به طور مثال یک میلیون و 200 هزار نفر در حاشیه شهر مشهد زندگی می کنند.

*** توسعه در روستاها با کشاورزی و تولید

دراین راستا رییس مجلس  شورای اسلامی با بیان اینکه حضور مردم در بخش سرمایه‌گذاری کشور، آبادانی را به دنبال دارد، تصریح کرد: برای جذب نیروی انسانی و پایدار ماندن جمعیت در مناطق روستایی باید در زمینه توسعه صنایع وابسته کشاورزی کار شود. همچنین باید از سرمایه‌گذاران در تمامی بخش‌ها حمایت شود.

وی با اشاره به مشکل کمبود آب در استان قم افزود: لازم است مسئولان در جهت توسعه سیستم‌های گلخانه‌ای برنامه‌ریزی و اقدام کنند. همچنین حمایت از طرح‌های سرمایه‌گذاری در حوزه توریست و گردشگری می‌تواند منجر به کسب درآمد و در نتیجه عمران و آبادانی بیشتر شود.

دکتر لاریجانی گفت: البته در بحث سرمایه‌گذاری در روستاها دغدغه تغییر کاربری وجود دارد که در این رابطه باید ضمن حمایت از سرمایه‌گذاران تعهدات لازم برای جلوگیری از ویلاسازی و تغییر کاربری گرفته شود.

دراین حال یک عضو هیئت رئیسه کمیسیون کشاورزی،آب ومنابع طبیعی مجلس،گفت: با توجه به ظرفیت وزارت جهاد کشاورزی سازمان مستقل عمران و توسعه روستایی در حد معاون وزیر و وابسته به این وزارتخانه تشکیل می شود.

غلامرضا نوری قزلجه با یادآوری پیگیری طرحی با عنوان ساماندهی خدمات رسانی به روستاها در کمیسیون عمران مجلس به عنوان کمیسیون اصلی و در کمیسیون کشاورزی،آب ومنابع طبیعی به عنوان کمیسیون فرعی ،گفت: کمیسیون کشاورزی در رابطه با این موضوع به صورت جدی ورود پیدا کرده و بررسی های اولیه در این خصوص نیز انجام شده است.

نماینده مردم بستان آباد در مجلس شورای اسلامی،افزو.د: براساس  این طرح، برای خدمات رسانی منسجم به روستاها باید توجه داشت که عمران و توسعه در روستاها کاملا با بحث های کشاورزی و تولید در این مناطق درهم تنیده است و نمی توان این دو را از هم تفکیک کرد.

عضوهیئت رئیسه کمیسیون کشاورزی،آب ومنابع طبیعی مجلس تصریح کرد: خدمات و اقدامات مربوط به عمران و توسعه روستاها بایستی متناسب و بر مبنای محور روستاها اتفاق بیافتد که در اغلب این مناطق کشاورزان و تولیدکنندگان هستند که فعالیت دارند و باید این موضوع را مدنظر داشت.

نوری قزلجه با یادآوری  خاطرات خوش مربوط به طرح جهادسازندگی در گذشته،گفت: براین اساس به این جمع بندی رسیده ایم که یک سازمان مستقلی با عنوان سازمان عمران وتوسعه روستایی در حد معاون وزیر، وابسته به وزارت جهادکشاورزی را تشکیل دهیم و همه امور مربوط به فعالیت های عمرانی و توسعه روستاها با مدیریت این سازمان انجام گیرد.

وی با تاکید بر اینکه با این نگاه است که در حوزه تولید و کشاورزی،توریسم روستایی،عمران روستا می توانیم به دستاوردهای خوبی دست یابیم،ادامه داد: وزارت جهادکشاورزی با توجه به ظرفیت های فیزیکی و انسانی ؛توانایی پذیرش چنین سازمانی را دارد تا  با تشکیل این سازمان عمران و توسعه روستاها شتاب بیشتری پیدا کند.

عضوهیئت رئیسه کمیسیون کشاورزی،آب ومنابع طبیعی مجلس با تاکید براینکه توسعه روستاها یکی از نیازهای ضروری کشور است،گفت: هر چقدر کارهای عمرانی و توسعه ای را در روستاها انجام دهیم اما به مسئله تولید و درآمد در روستا توجه نشود فایده ای نخواهد داشت و ابتدا باید در فکر بهبود وضعیت تولید و کشاورزی و ارتقای معیشت کشاورزان باشیم.