وی در سال 2005 از سوی ریاست جمهوری وقت پاکستان مفتخر به دریافت عالی ترین نشان فرهنگی این کشور شد. «اقبال و شش فیلسوف غربی»، «نقد»، تواریخ «هرودوت جنگ های ایران و یونان»، «شاملو و عالم معنا»، «اخبار عجیب و حکایات غریب»، «در شبستان ابد»، «قلندر شهر عشق»، «افلاطون و ارسطو از منظری دیگر»، «میکده لاهور»، «دکارت»، «تصحیف غرب زدگی»، «ستایش عشق»، «لعل روان»، «اقبال و ده چهره دیگر»، «معنای زندگی از نگاه مولانا و اقبال»، «بازسازی اندیشه دینی در اسلام» و... برخی ترجمه های این پژوهشگر را تشکیل می دهد.
با او به انگیزه فرا رسیدن روزبزرگداشت مولانا (هشتم مهرماه) درباره اندیشه و آثار مولانا به گفتگو نشسته ایم.

* برخی براین باورند که محبوبیت شاعرانی چون خیام و مولانا به این دلیل است که همواره در اشعارشان پیام خوش باشی می دهند و در مقایسه با شاعران هم عصر خود آن آینده نگری در اشعارشان به چشم نمی خورد. نظر شما دراین باره چیست؟
** شاعران بزرگ ما مثل همه اندیشمندان معتبر به دریای بیکرانی شبیه هستند که دارای سواحل مختلفی اند؛ بنابراین هر کسی دیدگاه های خود را می تواند با اندیشه های گوناگون آنها تطبیق دهد. چهره های بزرگی مانند مولانا و خیام نیز ازاین گروه هستند. اگر گروهی دیدگاه های خاصی از آنها را الگوی زندگی خویش قرار دهند یا آنها را تنها از منظری خاص بنگرند در واقع به یکی از انوار آن منشور یا به سواحل آن دریای بیکران نظر دارند.
خیام ومولوی برخلاف آنچه می پندارند، جهان واقع را بسیار مورد توجه می دانند و ازهمین روست که در خصوص آن به چون وچرا می پردازند، اما این تشکیک به سبب روی گردانی از آن نیست، بلکه درجهت تکامل بخشیدن به آن و تعمق بیشتر است.
*مسأله ای که درباره شاعران سده های گذشته خاصه مولانا مطرح است، این است که طی سال های اخیر رویکرد کشورهای دیگر نسبت به او پررنگ تر از پیش شده است. این علاقه مندی و گرایش به مولانا تا آن جا پیش رفته است که ترک ها آن را شاعری از آن خود می دانند.درست همین اتفاقی که درباره رودکی افتاده و تاجیک ها مدعی اند که رودکی متعلق به این کشور بوده است. اما خود ما با وجود این که داعیه دار فرهنگ و ادب غنی هستیم از تلاش برای پررنگ کردن مقام این مشاهیر کوتاهی کرده ایم. نظر شما دراین باره چیست؟
** غالباً وقتی صحبت از پیشرفت دنیای غرب با جهان شرق می شود، گمان می رود که شرقیان به سبب آفرینش چیزی کم از غربیان دارند و علت پیشرفت غرب به سبب نیروی عقلانی بیشتر است، حال آن که علت اصلی پیشرفت غرب، پس رفت شرق است.
وقتی صاحب خانه ای، شب درخانه اش را باز می گذارد، نباید صبح فریاد بردارد و از سرقت انجام گرفته بنالد، زیرا از دست رفتن دارایی او نتیجه مستقیم بی تدبیری خود اوست.
مصداق این مثال را می توان درمدیریت کلان فرهنگی کشور به عیان دید که حتی در رادیو و تلویزیون، مولوی را به مسیحیت منتسب می کنند و نه تنها او را بلخی «ایرانی» نمی دانند، بلکه او را رومی خطاب می کنند، یعنی از حوزه فرهنگ اسلامی خارج و به دنیای مسیحیت ربط می دهند.
چنین است که درمورد دیگر چهره های بزرگ فرهنگ ایرانی، نظیر «پورسینا» و «نظامی گنجوی» که حتی با مجوز رسمی مقالات و کتاب هایی که درباره آنها نوشته می شود و به فرهنگ غربی منسوب می دارند. شوربختانه از این سو، تلاشی برای عیان ساختن هویت این چهره ها صورت نمی گیرد.
این قضیه در مورد برخی نام های تاریخی نیز مانند سیزده به در، چهارشنبه سوری و حتی خلیج فارس نیز قابل رویت است، بنابراین، مدیریت مورد بحث در حفظ و حراست خانه فرهنگ کشور که به او سپرده شده دقت لازم نمی دارد و پس از وقوع واقعه، فریاد برمی دارد که چهره های بزرگ ما را مصادره می کنند.
* طبعاً آثار مولانا حاوی پیام ها و ویژگی های منحصر به فردی است و همین ویژگی هاست که توانسته او را نه تنها در ایران که درسایر کشورهای جهان نیز شهره سازد. با این حال به زعم شما مهم ترین مؤلفه های شعری مولانا چیست؟
** بنیاد تفکر مولوی برعشق است، اما عشق دراصطلاح شناسی مولوی، معنایی خاص دارد؛متفاوت است با مفهوم این کلمه در آثار دیگر شاعران، زیرا عشق در آثار منظوم و منثور مولوی آمیزه ای است از قدرت، آزادی، دانایی، نوجویی، محبت، شادی، تسامح، کمال طلبی، معنویت، قدرت و پویایی.
درمجموع ویژگی هایی انسان آرمانی او را تشکیل می دهد که تجسم آنها را در مصرع «شیر خدا و رستم دستانم آرزوست» می توان دید. نتیجه آن که از منظر او زندگی به دو پایه تفکر الهی و ایرانی می تواند استوار باشد.
* مثنوی معنوی بی تردید یکی از تأثیرگذارترین و ماندگارترین آثاری است که از مولانا به جای مانده است، اما همیشه دیده ایم که تنها به تبیین و پژوهش بخش هایی ازاین گنج عظیم پرداخته شده و حیطه های زیادی دراین بین ناگفته و ناشناخته باقی مانده است. فکر می کنید جای آن است که به چه ابعادی از آثار این اندیشمند بزرگ بویژه مثنوی پرداخته شود؟
** طبیعی است که هیچ محقق و پژوهنده ای نمی تواند به شرح و فهم همه افکار اندیشمند بزرگ مانند مولوی بپردازد. همان طور که هیچ غواصی نمی تواند ادعا کند که توانایی غور در اقیانوس را دارد.
کسانی که در شرح و تفسیر آثار مولوی، همت گماشته و می گمارند، به قدر دانایی و دانش خود این گنج گرانبها را استخراج می کنند و از همین روست که گاه در خصوص یکی از اندیشه های مولوی، چند نظر متفاوت ابراز می شود. در حقیقت می توان گفت که مولوی شناسی را باید معادل مولوی پژوهی دانست.
* طی ماه های گذشته کتابی با ترجمه شما با عنوان «معنای زندگی از نگاه مولانا و اقبال» منتشر شد. این کتاب صرف نظر از پرداختن به زاویه دید این دو اندیشمند به زندگی به تبیین چه مباحثی درباره مولانا اختصاص داشت؟
** این کتاب سی امین کتابی است که به ترجمه من درباره اقبال لاهوری منتشر شده است. نویسنده کتاب، پروفسور نذیر قیصر است که پیشتر دو کتاب از این محقق صاحب نام با عنوان «اقبال وشش فیلسوف غربی» و «نقد روان شناسی و روان درمانی غرب» ترجمه کرده ام.
اما کتاب «معنای زندگی از نگاه مولانا و اقبال»، دیدگاه های اقبال را در خصوص اصلی ترین جنبه های زندگی مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد و مشابهت های فکری این دو اندیشمند را در ترازو می نهد و به این ترتیب، خواننده به مقصود اصلی مولانا و اقبال از زندگی رهنمون می شود.
جنبه های مورد نظر عبارت از تکامل روحی انسان، رابطه انسان با خدا، عقل و عشق، آزادی اراده، معنای تقدیر، آفرینش، نقش زنان درجامعه، ارزش های پسندیده و ناپسند انسانی، حقیقت فرهنگ، فرد در ارتباط با جامعه و برعکس، مضرات فرقه گرایی و تعصب و خرافه، سرشت آدمی، مادی گرایی و امثال این ها است که مجموعه زندگی بشری براساس آنها شکل می گیرد.