قدس آنلاین: سَلاَمٌ عَلَیْکُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ، [و به آنان مى‏گویند] درود بر شما به [پاداش] آنچه صبر کردید راستى چه نیکوست فرجام آن سراى (سوره مبارکه رعد، آیه 24)
کمتر موضوعى را در قرآن مى توان یافت که مانند "صبر" تکرار شده و مورد تاکید قرار گرفته باشد، در قرآن در حدود 70 مورد از "صبر"، سخن به میان آمده که بیش از ده مورد از آن به شخص پیامبر(صلی الله علیه و آله) اختصاص دارد.
البته در مفهوم شناسی این واژه، صبر را دارای اقسامی دانسته اند که مهمترین آنها عبارتند از:
1ـ صبر بر اطاعت؛ یعنى شکیبایى در برابر مشکلاتى که در راه اطاعت وجود دارد.
2ـ صبر بر معصیت؛ یعنى ایستادگى در برابر انگیزه هاى نیرومند و محرک گناه.
3ـ صبر بر مصیبت؛ یعنى پایدارى در برابر حوادث تلخ و ناگوار و عدم برخورد انفعالى و ترک جزع و فزع.
امام صادق (ع) نیز می فرمایند:
"اصبروا علی الفرائض" در برابر واجبات صبر کنید؛
"صابروا علی المصائب" در برابر مشکلات صبر کنید؛
"ورابطوا علی الائمه" از پیشوایان خود دفاع کنید.
باید توجه داشت در همه این موارد صبر به تنهایی فضیلت محسوب نمی شود بلکه زمانی می توان صبر را ارزشی اخلاقی و فضیلتی انسانی خواند که هدف شخص صابر، کمال اخلاقى و تقرب به خداوند باشد و صبر در برابر چیزى صورت گیرد که با کمال اخلاقى و تقرب خداوند در تعارض و تقابل باشد. ارزش اخلاقى صبر بسته به هدفى است که صبر به منظور آن صورت مى‏گیرد.
صبر تا جایی دارای اهمیت است که خداوند در سوره بقره آیه 153 می فرماید:"یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ" (اى کسانى که ایمان آورده‏ اید! مدد جویید به صبر کردن در مصائب و خواندن نماز در اوقات آن (البته بعضى از مفسرین گفته‏ اند: مراد از «صبر»، روزه است که در آن صبر بر گرسنگى و تشنگى است). البته خدا با صبرکنندگان است.
علت اینکه خداوند فرموده از صبر و نماز براى امور مهم و حوادث خود کمک بگیرید، این است که چون یاورى جز خداى سبحان وجود ندارد، پس آنچه که در امور و حوادث مهم انسان را یاری می کند، مقاومت و خویشتن دارى و استقامت او و ارتباط با خداوند و از صمیم دل به او توجه کردن است و این همان صبر و نماز است، و این دو بهترین وسیله براى پیروزى است، چون صبر هر بلا و یا حادثه عظیمى را کوچک و ناچیز مى کند، و نماز که اقبال بخدا، و التجاء به اوست، روح ایمان را زنده مى سازد، و به آدمى مى فهماند، به جایى تکیه دارد که انهدام پذیر نیست، و به سببى دست زده که پاره شدنى نیست.
و در پایان آیه متذکر می شود که خداوند با صابران است، یعنی صبر کلید فرج خدایى و یارى اوست. بدین ترتیب خداوند در این آیه شریفه یکی از بهترین برکات صبر یعنی یاری خود را وعده می دهد و با توجه به صادق الوعده بودن خداوند پاداشی بهتر از این نمی توان برای آن متصور شد.
اما خداوند تنها به این بسنده نمی کند بلکه در آیه 10 سوره زمر می فرماید: "واسعة إنما یوفى الصابرون أجرهم بغیر حساب"، بگو: «اى بندگان من که ایمان آورده اید! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهیزید! براى کسانى که در این دنیا نیکى کرده اند پاداش نیکى است! و زمین خدا وسیع است، (اگر تحت فشار سران کفر بودید مهاجرت کنید) که صابران اجر و پاداش خود را فقط بى حساب دریافت مى دارند!"
علاوه بر این، خداوند شرط فلاح و رستگاری را صبر معرفی می کند و در آیه 200 سوره مبارکه آل عمران می فرماید:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ؛ اى کسانى که ایمان آورده‏اید صبر کنید و ایستادگى ورزید و مرزها را نگهبانى کنید و از خدا پروا نمایید امید است که رستگار شوید.
علاوه بر آیات قرآن، 900 حدیث از پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصوم (ع) وجود دارد که در تعریف صبر و مزایای آن ارائه شده است؛ آنچنان که رسول خدا (ص) فرمودند: اصبروا علی الصلوات الخمس و صابروا علی التال عدوکم بالسف و رابطوا فی السبیل الله لعلکم تفلحون، بر نمازهای شبانه روزی پایداری کنید و در جهاد با دشمن، فعال و در راه خدا با یکدیگر هماهنگ باشید تا رستگار شوید.
امیر مؤمنان على (علیه السلام) نیز مى فرمایند: «عَلَیْکُم بِالصَّبْرِ فَاِنَّ الصَّبْرَ مِنَ الاِْیمَانِ کَالرَّأسِ مِنَ الْجَسَدِ; بر شما باد به صبر و استقامت کردن; زیرا صبر نسبت به ایمان، همانند سر به بدن است».
در بعضى از روایات نیز نصف ایمان را شکرگزارى و نصف دیگر آن را صبر دانسته اند. صبر و استقامت براى رسیدن به نعمت ها و سپس شکر نعمت، یعنى بهره بردارى صحیح از مواهب و نعمت هاى الهى.
اما آنچه برترین پاداش صبر می تواند لقب گیرد، امامت است چراکه خداوند در آیه 24 سوره مبارکه سجده رمز پیروزى و شرط پیشوایى و امامت را دو چیز شمرده است: یکى ایمان و یقین به آیات الهى، و دیگر صبر و استقامت و شکیبایى.
"و جعلنا منهم أئمة یهدون بأمرنا لما صبروا و کانوا بآیاتنا یوقنون؛ و از آنان امامان (و پیشوایانى) قرار دادیم که به فرمان ما (مردم را) هدایت مى کردند چون شکیبایى نمودند، و به آیات ما یقین داشتند".