امام موسی کاظم علیه السلام پیوسته از فرزندش علی (امام رضا) به نیکی یاد می کردند و دیگران را به پیروی و عظمت شخصیت او متذکر شده و وجه برتری اش را بر دیگران آشکار می ساختند. در تأیید این مطلب اسحاق بن موسی علیه السلام می گوید: امام کاظم علیه السلام به فرزندانش می فرمود: « هذا اخوکم علی بن موسی عالم آل محمد فاسالوه عن ادیانکم واحفظوا ما یقول لکم . فانی سمعت ابی جعفر بن محمد علیهما السلام غیر مرة یقول لی: ان عالم آل محمد لفی صلبک، ولیتنی ادرکته فانه سمی امیر المؤمنین علی; برادرتان علی علیه السلام دانشمند آل محمد صلی الله علیه و آله است، درباره دینتان از او بپرسید و آنچه بیان می کند، به خاطر بسپارید. همانا که ابوجعفر علیه السلام به من فرمود: دانشمند آل محمد در شمار فرزندان تو خواهد بود. کاش وی را درک می کردم. بی تردید او همنام امیرمومنان علی است.(1)
امام موسی کاظم علیه السلام به عنوان پدر همواره فرزند خویش را مورد محبت قرار می دادند و در فرصتهای مناسب دیگران را به علو شأن و جایگاه رفیع علی بن موسی الرضا(ع) آگاه می ساختند. مفضل بن عمر نقل می‌کند که گفت: خدمت حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) رسیدم آن حضرت فرزندش علی (علیه السلام) را به دامن گرفته بود ، می‌بوسید و گاهی بر شانه می‌گذاشت و گاهی در بر می‌گرفت و می‌فرمود: ما أطیب ریحک ، وأطهر خلقک ، و أبین فضلک .
چقدر نیکو و معطر است بوی تو ، و چه پاکیزه است اخلاق تو، و چه روشن و ظاهر است برتری و فضیلت تو .
عرض کردم : فدایت شوم ، به قدری این فرزندت را دوست دارم و محبّت او در دلم قرار گرفته است که هیچ کسی را جز خودت آن قدر دوست ندارم . به من فرمود : ای مفضل ! مقام و منزلت او نسبت به من مانند مقام و منزلت من نسبت به پدرم است . ذُرِّیَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (آل عمران /34 ) . ذریه‌ای هستند که بعضی از آن‌ها از بعضی دیگر فضائل و کمالات را به ارث می‌برند ، و خداوند شنوا و دانا است .
عرض کردم : آیا او بعد از شما امام و پیشوا و فرمانروا است ؟ فرمود : نعم ، من أطاعه رشد و من عصاه کفر ، بلی ، هر که او را اطاعت کند راه را یافته است و به سعادت رسیده است ، و هرکه او را نافرمانی کند بی‌راه رفته و کافر گشته است .(2)
امام کاظم علیه السلام همچنین فرزند خویش علی بن موسی الرضا (ع)را بقیه الله در روی زمین معرفی کرده است. نجمه مادر حضرت رضا علیه السلام می گوید: هنگامی که وضع حمل کردم موسی بن جعفر علیه السلام بر من وارد شد و فرمود: ای نجمه، کرامت پروردگارت گوارایت باد. آنگاه نوزاد را، که در لباس سفید پیچیده بودم، به حضرت دادم. امام علیه السلام در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه خواند، سپس آب فرات خواست و کامش را با آب فرات آشنا نمود، سپس او را به من داد و فرمود: بگیرش که او در روی زمین بقیه الله است.(3)
امام کاظم (ع) ضمن یاد آوری نکات مهم تربیتی در وصیت نامه خویش بار دیگر برتری فرزند خویش علی بن موسی را بر دیگران صحه نهاد و امور همگان را به ایشان واگذار کرد و فرمود:… درباره صدقات و اموال و فرزندان وصیت می کنم ابراهیم وعباس و اسماعیل و ام احمد و علی را، به ویژه در امر زنان، و پسرم علی علیه السلام درامر آنها مختار است نه پسران دیگرم. همچنین در صدقه و ثلث پدرم و درباره اهل بیتم او اختیار دارد… من دارای اموالی هستم که برای صدقه قرار داده ام، فرزندم علی بدان آگاه و راست گفتار است و باید بدین وصیت عمل کند. و اگر از برخی از فرزندانم به عنوان وصی نام بردم، برای احترامشان بوده تا در اجرای وصیت شرکت کنند. فرزندان و همسرانم هر یک در همان خانه ای که هستند، اقامت و با مقداری ثابت از صدقات معین زندگی کنند… هیچ یک از فرزندانم حق شوهردادن دخترانم را ندارند، مگر به فرمان رضا علیه السلام . اگر رضا ناخشنود بود و کسی بدین کار اقدام کرد، با خداوند و رسول و ولی اش مخالفت کرده و در مقام جنگ با حق برآمده است. اگر فرزندم رضا صلاح دانست، آنها را شوهر می دهد و اگر نخواست نگه می دارد.(4)
امام موسی کاظم(ع) به صراحت امام پس از خود را علی بن موسی (ع) معرفی می کنند. در روایتی داریم که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در عالم رویا به امام کاظم علیه السلام فرمودند: او [امام] کسی است که با نور خدا می بیند، با فهم خود می شنود و بر اساس حکمت خود سخن می گوید. اشتباه نمی کند و در راه دانش گام بر می دارد نه نادانی. آن گاه دست امام رضا علیه السلام را گرفتند و فرمودند: او همین است.
امام کاظم علیه السلام بعد از نقل این رؤیا به یزید بن سلیط فرمودند: امسال مرا دستگیر می کنند و امامت با فرزندم علی علیه السلام است که همنام علی بن ابی طالب و علی بن حسین (علیهم السلام) به شمار می آید. خدای متعال به او فهم، خویشتن داری، یاری دین و محنت علی اول و بردباری در برابر ناگواری ها و استقامت علی دوم بخشیده است.(5)
پانوشتها:
1. تهذیب التهذیب، ابن حجر عسقلانی (از علماء اهل سنت) دارالکتب العلمیه، ج‏7، ص‏328
2. (عیون اخبار الرضا علیه السلام : 1/26 ح28 و بحار الانوار : 49/ 20 ح26 و القطرة من بحار مناقب اهل اللبیت ، علامه مستنبط : ج1/ ح435) .
3. عیون اخبارالرضا، ص‏1716٫
4. بحارالانوار، ج 48، صص‏276- 280٫
5. اصول کافی، ج 1، ص 315.