تحلیلی که امروز نیز مطمئنا باتوجه به گرایش های مختلف در کاندیداها مفید فایده خواهد بود.در یک نگاه کلی به تاریخ سه دهه گذشته، در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران از برگزاری اولین همه پرسی که 12 فروردین 1358 برای برقراری نظام جمهوری اسلامی در کشور ترتیب یافت، تا نهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی که در سال 1390 برگزار گردید، چندین بار انتخابات برگزار شده که رکورد جالب تقریباً «هر سال یک انتخاب» را می توان برای نظام جمهوری اسلامی ثبت نمود. رفراندوم جمهوری اسلامی انتخابات مجلس خبرگان، انتخابات دو مرحله ای هر یک از دوره های مجلس شورای شهری و انتخابات ریاست جمهوری نمونه هایی از این فهرست طولانی است.
در این بین مقام ریاست جمهوری از جایگاه ویژه ای برخوردار است و از مجموع همه پرسی ها و انتخابات برگزار شده تا سال 1388،ده مورد آن مربوط به انتخابات ریاست جمهوری بوده است که مروری بر این دوره ها می تواند چشم اندازی از انتخابات دهم ریاست جمهوری را برایمان ارائه دهد.
اولین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 5 بهمن 1358
- رییس جمهوری منتخب: ابوالحسن بنی صدر با 10 میلیون و 753 هزار و 752 رای (75.7 درصد آرا)
- نفر دوم: حسن حبیبی با 676 هزار و 852 رای (4.78 درصد آرا)
- تعداد نامزدها ثبت نام کننده: 124 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده: 124 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 20 میلیون و 993 هزار و 643 نفر
- تعداد رای دهندگان: 14 میلیون و 152 هزار و 887 نفر
- درصد مشارکت: 67.42 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان مرکزی با 88.4 درصد
*کمترین:استان کردستان با 12.83 درصد
*مشارکت استان تهران:76.53 درصد
*مشارکت استان لرستان:72.66 درصد(واجدین شرایط رای دادن:536077 نفر- کل آرای ماخوذه:388461 رای)
در این دوره به دلیل اختلافات بنی صدر با نیروهای پیرو خط امام،رییس جمهور در 20 خرداد 1360 با حکم امام از فرماندهی کل قوا برکنار شد و در اول تیر 1360 به دنبال تصویب طرح عدم کفایت سیاسی در مجلس شورای اسلامی و به حکم امام خمینی(ره) از ریاست جمهوری عزل شد و هفتم مرداد 1360 از ایران گریخت.پس از آن شورای ریاست جمهوری عهده دار وظایف ریاست جمهوری شد که بر اساس مواد 130 تا 132 قانون اساس می بایست ظرف مدت 50 روز ترتیب انتخابات ریاست جمهوری را بدهد.اعضای شورا عبارت بودند از آیت الله بهشتی،هاشمی رفسنجانی،محمدعلی رجایی،رئیس شورای عالی قضایی،رییس مجلس و نخست وزیر.

دومین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 2 مرداد 1360
- رییس جمهوری منتخب: محمدعلی رجایی با 12 میلیون و 770 هزار و 50 رای (90 درصد آرا)
- نفر دوم: عباس شیبانی با658 هزار و498 رای (4.53 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 71 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده وباقی مانده در صحنه رقابت: 4 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 22 میلیون و 687 هزار و 17 نفر
- تعداد رای دهندگان: 14 میلیون و 573 هزار و 803 نفر
- درصد مشارکت: 64.24 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان سمنان با 83.26 درصد
*کمترین:استان سیستان وبلوچستان با 29.8 درصد
*مشارکت استان تهران:59.65 درصد
*مشارکت استان لرستان:80.35 درصد(واجدین شرایط رای دادن:574964 نفر- کل آرای ماخوذه:461961 رای)

این مسوولیت تنها یک ماه دوام آورد و در هشتم شهریور 1360 محمد علی رجایی همراه با محمد جواد باهنر نخست وزیر بر اثر انفجار بمبی که در ساختمان نخست وزیری کارگذارده شده بود به شهادت رسیدند.
سومین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 10 مهر 1360
- رییس جمهوری منتخب: آیت الله خامنه ای با 15 میلیون و 905 هزار و 987 رای (95 درصد آرا)
- نفر دوم: اکبر پرورش با 348 هزار و294 رای (2.02 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 46 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده وباقی مانده در صحنه رقابت: 4 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 22 میلیون و 687 هزار و 17 نفر
- تعداد رای دهندگان: 16 میلیون و 847 هزار و 717 نفر
- درصد مشارکت: 74.26 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان لرستان با 116.54 درصد (واجدین شرایط رای دادن:574964 نفر- کل آرای ماخوذه:670085 رای)
*کمترین:استان سیستان وبلوچستان با 47.6 درصد
*مشارکت استان تهران:64.6 درصد

آیت الله خامنه ای در این انتخابات در شرایطی به پیروزی رسید که سه ماه پیش از آن در مسجد ابوذر تهران مورد سوء قصد منافقین قرار گرفته و از ناحیه دست و سینه به شدت مجروح شده بود. ایشان در این انتخابات توانست بالاترین درصد آراء مردم را در جریان 10 مرحله انتخابات ریاست جمهوری به خود اختصاص دهد

چهارمین انتخابات ریاست جمهوری
- تاریخ برگزاری:25 مرداد 1364
- رییس جمهوری منتخب:آیت الله خامنه ای با 12 میلیون و 205 هزار و 12 رای (85 درصد آرا)
- نفر دوم: محمود کاشانی با 1 میلیون و402 هزار و 953 رای(9.85 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 50 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده و باقی مانده در صحنه رقابت : 3 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 25 میلیون و 993 هزار و 802 نفر
- تعداد رای دهندگان: 14 میلیون و 238 هزار و 587 نفر
- درصد مشارکت: 54.78 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان مرکزی با 96.1 درصد
*کمترین:استان سیستان وبلوچستان با 31.92 درصد
*مشارکت استان تهران:48.2 درصد
*مشارکت استان لرستان:69.36 درصد(واجدین شرایط رای دادن:661404 نفر- کل آرای ماخوذه:458737 رای)
تشدید اختلافات نخست وزیر و رییس جمهور، بحران شدید اقتصادی ناشی از کاهش شدید قیمت نفت، فرا رسیدن دوران سخت و پرمخاطره دفاع مقدس در سال های 66 و 67 و در نهایت پذیرش قطعنامه و پایان جنگ، شکل گیری جریان های سیاسی جدید در کشور، تغییر قانون اساسی و رحلت حضرت امام خمینی(ره) از مهمترین مسایل این دوره از ریاست جمهوری بود.
پنجمین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 6 مرداد 1368
- رییس جمهوری منتخب: اکبر هاشمی رفسنجانی با 15 میلیون و 550 هزار و 528 رای(94 درصد آرا)
- نفر دوم: عباس شیبانی با 635 هزار و 165 رای(3.86 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 79 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده و باقی مانده در صحنه رقابت : 2 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 30 میلیون و 139 هزار و 598 نفر
- تعداد رای دهندگان: 16 میلیون و 452 هزار و 677 نفر
- درصد مشارکت: 54.59 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان ایلام با 85.39 درصد
*کمترین:استان سیستان وبلوچستان با 38.68 درصد
*مشارکت استان تهران:49.5 درصد
*مشارکت استان لرستان:62.92 درصد(واجدین شرایط رای دادن:760840 نفر- کل آرای ماخوذه:478750 رای)
رحلت حضرت امام خمینی(ره) و قرار گرفتن حضرت ایت ا... العظمی خامنه ای در رأس نظام سیاسی کشور، شرایط جدیدی بود که فضای انتخابات ریاست جمهوری را از دوره های پیشین متمایز نموده بود.این انتخابات به دلیل رحلت امام،یک ماه ونیم زودتر از موعد مقرر برگزار شد.
در این انتخابات آقای هاشمی رفسنجانی به عنوان چهارمین رییس جمهور ایران انتخاب گردید.
ششمین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 21 خرداد 1372
- رییس جمهوری منتخب: اکبر هاشمی رفسنجانی با 10 میلیون و 566 هزار و 499 رای (63 درصد آرا)
- نفر دوم: احمد توکلی با 4 میلیون و 26 هزار و879 رای (23.97 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 128 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده و باقی مانده در صحنه رقابت : 4 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 33 میلیون و 156 هزار و 55 نفر
- تعداد رای دهندگان: 16 میلیون و 769 هزار و 787 نفر
- درصد مشارکت: 50.66 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان ایلام با 66.36 درصد
*کمترین:استان اصفهان با 42.06 درصد
*مشارکت استان تهران:47.26 درصد
*مشارکت استان لرستان:64.88 درصد(واجدین شرایط رای دادن:825075 نفر- کل آرای ماخوذه:535332 رای)
در این دوره افزایش اختلافات دولت و مجلس و ایجاد شکاف در جریان حامیان رییس جمهور و نیز ایجاد جریان های جدید سیاسی، بسترهای لازم برای به قدرت رسیدن «جریان دوم خرداد» را فراهم کرد

هفتمین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 2 خرداد 1376
- رییس جمهوری منتخب: محمد خاتمی با 20 میلیون و 138 هزار و 784 رای (69 درصد آرا)
- نفر دوم: علی اکبر ناطق نوری با 7 میلیون و 248 هزار و317 رای(24.87 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 238 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده و باقی مانده در صحنه رقابت : 4 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 36 میلیون و 466 هزار و 487 نفر
- تعداد رای دهندگان: 29 میلیون و 145 هزار و 745 نفر
- درصد مشارکت: 79.92 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان لرستان با 106.45 درصد(واجدین شرایط رای دادن:915438 نفر- کل آرای ماخوذه:974525 رای)

*کمترین:استان سیستان وبلوچستان با 65.28 درصد
*مشارکت استان تهران:82.04 درصد

هفتمین انتخابات ریاست جمهوری در دوم خرداد 1376 برگزار شد. در این انتخابات سید محمد خاتمی بیش از 20 میلیون از رای مردم را کسب کرد. با این انتخاب و با در صدر قرار گرفتن شعار «توسعه سیاسی» دوران پرتنشی آغاز شد و تحولات مهمی در حوزه های سیاسی اجتماعی داخلی و خارجی به وقوع پیوست و جریان سیاسی جدیدی با نام «دوم خرداد» در فضای کشور شکل گرفت که تا به امروز به حیات خویش ادامه داده است.
نکته مهم در این دوره شرکت نزدیک به 30 میلیون نفر در انتخابات بود، اتفاقی که دشمنان نظام و استکبار جهانی برای عدم تحقق آن تبلیغات عظیمی به راه انداخته بودند
هشتمین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 18 خرداد 1380
- رییس جمهوری منتخب: محمد خاتمی با 21 میلیون و 659 هزار و 53 رای (77 درصد آرا)
- نفر دوم: احمد توکلی با 4 میلیون و 387 هزار و112 رای(15.58 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 814 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده و باقی مانده در صحنه رقابت: 10 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 42 میلیون و 170 هزار و 230 نفر
- تعداد رای دهندگان: 28 میلیون و 81 هزار و 930 نفر
- درصد مشارکت: 66.77 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان یزد با 89.16 درصد
*کمترین:استان آذزبایجان شرقی با 53.07 درصد
*مشارکت استان تهران:68.06 درصد
*مشارکت استان لرستان:65.04 درصد(واجدین شرایط رای دادن:1080763 نفر- کل آرای ماخوذه:702936 رای)
تداوم گفتمان دوم خرداد به همراه فاصله گرفتن طیف معتدل این جریان از گروه های افراطی، صبغه عمومی دولت هشتم را تشکیل می داد. در این دوران شاهد شکل گیری جریان منتقدی هستیم که توانست با عنوان «اصولگرایی نوین» اداره کشور را در مجلس و دولت را در دوره بعد به دست بگیرد.

نهمین انتخابات ریاست جمهوری

مرحله اول
- تاریخ برگزاری: 27 خرداد 1384

- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 1014 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده و باقی مانده در صحنه رقابت : 8 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 46 میلیون و 768 هزار و 418 نفر
- تعداد رای دهندگان: 29 میلیون و 400 هزار و 857 نفر
- درصد مشارکت: 62.84 درصد
- راه یافتگان به مرحله دوم:
- اکبر هاشمی رفسنجانی با 6 میلیون و 190 هزار و 122 رای (13.23 درصد آرا)
- محمود احمدی نژاد با 5 میلیون و 718 هزار و 129 رای (12.22 درصد آرا)
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان ایلام با 80.43 درصد
*کمترین:استان کردستان 37.37 درصد
*مشارکت استان تهران:63.68 درصد
*مشارکت استان لرستان:67.17 درصد(واجدین شرایط رای دادن:1215047 نفر- کل آرای ماخوذه: 816195 رای)

مرحله دوم
- تاریخ برگزاری: 3 تیر 1384
- رئیس جمهوری منتخب: محمود احمدی نژاد با 17 میلیون و 248 هزار و 782 رای (63 درصد آرا)
- تعداد رای دهندگان: 27 میلیون و 959 هزار و 253 نفر
- درصد مشارکت: 59.76 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان قم با 77.27درصد
*کمترین:استان آذربایجان غربی با 37.15 درصد
*مشارکت استان تهران:65.20 درصد
*مشارکت استان لرستان:60.41 درصد(واجدین شرایط رای دادن:1215047 نفر- کل آرای ماخوذه:734016 رای)

برای اولین بار انتخابات ریاست جمهوری به دور دوم کشیده شد و محمود احمدی نژاد و علی اکبر هاشمی رفسنجانی به دور دوم انتخابات راه یافتند. در این دور آقای محمود احمدی نژاد از مجموع 27 میلیون و 959 هزار و 253 رای، 782/248/17 رای را از آن خود ساخت و به عنوان نهمین رییس جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد.
.

دهمین انتخابات ریاست جمهوری

- تاریخ برگزاری: 22 خرداد 1388
- رییس جمهوری منتخب: محمود احمدی نژاد با 24 میلیون و527 هزار و516 رای(63.62 درصد آرا)
- نفر دوم: میرحسین موسوی با 13 میلیون و 216 هزار و 411 رای (33.75 درصد آرا)
- تعداد نامزدهای ثبت نام کننده: 475 نفر
- نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده و باقی مانده در صحنه رقابت : 4 نفر
- تعداد واجدان شرایط: 46 میلیون و 199 هزار و 997 نفر
- تعداد رای دهندگان: 39 میلیون و 165 هزار و 191 نفر
- درصد مشارکت: 85 درصد
-رتبه مشارکت:
*بیشترین:استان یزد با بیش از 100 درصد
*کمترین:استان کردستان با 64.71 درصد
*مشارکت استان تهران:85.69 درصد
*مشارکت استان لرستان:87.71 درصد(واجدین شرایط رای دادن:1124940 نفر- کل آرای ماخوذه:964270 رای)

افشین ترکارانی-استاد دانشگاه