اسباب و وسایلی که از آن به عنوان بوجود آمدن مرض قلب از بعد روحانی در روایات و آیات ذکر شده اند، بسیارند ولی بخش عمده ای از آنان شامل موارد زیر می گردند:

گناه
در یک نگاه کلی، گناه به هر شکلی که باشد موجب بیماری قلب است، به نحوی که رسول خدا (ص) فرموده اند: اذا اذنب العبد نکتت فی قلبه نکتةٌ سوداءٌ، فاذا تاب صقل منها فان عاد زادت حتی تعظّم فی قلبه؛ هرگاه بنده گناه می کند، نقطه ای سیاه در قلب او ایجاد می شود، اگر توبه کند، آن نقطه جلا می یابد ولی اگر به گناهش ادامه داد و تکرارش نمود، آن نقطه زیاد شده و گسترش یافته تا اینکه در قلب بزرگ می شود و قلب را در برمی گیرد (کنزالعمال: 10287).
البته معاصی و گناهانی چون فتنه گری، دنیاطلبی، ثروت اندوزی، پرحرفی، شنیدن لهو و موسیقی، نگاه کردن به اهل معصیت و جدال از گناهانی هستند که روایات به تأثیر مستقیم آن ها در مریض نمودن قلب تصریح کرده اند.

ترک واجب
ترک واجب خود نوعی گناه است و واجب هر قدر مهم تر باشد ترک آن تأثیری بیشتر در بیمار نمودن روان ایجاد می کند که در این باره پیامبر (ص) فرموده اند:
ترک العبادة یقسی القلب و ترک الذکر یمیت النفس؛ ترک عبادت موجب قساوت قلب و ترک ذکر و یاد خداوند، موجب مرگ قلب می گردد. (تنبیه الخواطر: 360)

عشق و محبت زیاد به غیرخدا
عشق به غیرخدا و محبت به غیر او، قلب را دچار انحراف می کند و چشم و گوش باطن را از فهم حق بازمی دارد به نحوی که حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) در این باره فرموده اند:
قال علی (ع): مَن عشق شیئاً، اعشی بصره و امرض قلبه، فهو ینظر بعینٍ غیر صحیحةٍ و یسمع باذنٍ غیر سمیعةٍ؛ کسی که عاشق چیزی شود چشمش کور می گردد و قلبش مریض می شود او با چشمی غیرصحیح می بیند و با گوشی غیر سمیع می شنود (نهج البلاغه، خطبه 108).

موجبات شفای قلب
همان طوری که آیات و روایات، بیماری های قلب و امراض آن را بیان نموده اند، راه درمان آن ها را نیز مطرح فرموده اند، به نحوی که دکتر غضنفری می نویسد،از جمله راه های شفای مرض قلب عبارت است:

1- تلاوت قرآن
به نحوی که خود قرآن توجه و تلاوت قرآن را راه درمانی برای امراض روحی قلب برمی شمارد و خطاب به مردم می گوید:
یا ایها الناس قد جائتکم موعظةٌ مِن ربکم و شفاءٌ لما فی الصدور و هدیً و رحمةٌ للمؤمنین؛ ای مردم (همانا قرآن) به عنوان موعظه ای از سوی خداوند و درمانی برای آنچه در سینه های شماست به سوی شما آمده است و آن هدایت و رحمتی برای مومنان است. (یونس، آیه: 57)

2- ذکر و یاد خدا
امام باقر (ع) در این باره می فرمایند: تعرّض لرقّة القلب بکثرة الذّکر فی الخلوات؛ رقت و لطافت قلب را با کثرت ذکر در زمان های تنهایی ایجاد نمایید. (بحارالانوار، ج 78: 164)

3- یاد مرگ
بی شک یکی از مهمترین مسائلی که می تواند زنگارهای قلب را بزداید، فراوان به یاد مرگ بودن است، به نحوی که پیامبر (ص) در این باره فرموده اند:
اِنّ هذه القلوب تصدأ کما یصدأ الحدید اذا اصابه الماء، قیل: و ما جلائها؟ قال: کثرة ذکر الموت و تلاوة القرآن؛ این قلب ها نیز همانند آهن وقتی به آب برسد زنگ می زنند، پرسیدند جلای قلب به چیست؟ فرمود: زیاد یاد مرگ نمودن و بسیار تلاوت کتاب خدا کردن (کنزالعمال، 42130 ، ره رستگاری،ج1).