نظم امام خمینی (ره) در ماه رمضان زبانزد خاص و عام بود به نحوی که در برنامه های عادی و روزانه خویش با برنامه ریزی عمل می کردند و از این رو حجت الاسلام آشتیانی (یکی از یاران امام) نقل می کند: امام برای ماه رمضان برنامه ی خاصی داشنتد؛ به طوری که در این ماه عزیز شعر نمی خواندند و شعر نمی سرودند و گوش به شعر هم نمی دادند و دگرگونی خاصی متناسب با این ماه مبارک در زندگی خود ایجاد می کردند، به گونه ای که این ماه سراسر به تلاوت قرآن مجید، دعا کردن و انجام دادن مستحبات مربوط به ماه رمضان سپری می کردند.

آخرین ماه رمضان متفاوت
از جمله برنامه های ویژه حضرت امام در ماه رمضان عبادت و تجهد بود. امام عبادت را ابزار رسیدن به عشق الهی می دانستند و به صراحت بیان می کردند که در وادی عشق نباید به عبادت به چشم وسیله ای برای رسیدن به بهشت نگاه کرد، از این رو اکثر آشنایان امام نقل می کنند که ایشان از سن جوانی، نماز شب و تجهد را سرلوحه زندگی خویش قرار داده بود به نحوی که یکی از محافظان امام می گوید: در یکی از نیمه شب های ماه رمضان، برای انجام کاری مجبور شدم از کنار اتاق امام عبور کنم. هنگام عبور صدای مناجات و گریه امام را شنیدم که در فضای اتاق پیچیده بود و مرا شدیداً تحت تاثیر قرار داد، و همچنین فرزند امام (ره) بیان می داشت: شبی در ماه رمضان من پشت بام خوابیده بودم، خانه ایشان یک خانه 45 متری بود، بلند شدم دیدم که صدا می آید! و بعد متوجه شدم آقاست که در تاریکی در حال نماز خواندن است و دست هایش را به طرف آسمان بلند کرده و گریه می کند. برنامه ی عبادی ایشان این بود که در ماه رمضان، شب تا صبح نماز و دعا به جا می آوردند، بعد از نماز صبح مقداری استراحت می کردند و صبح زود برای کارهایشان آماده بودند.

در این بین، آخرین ماه مبارک رمضان دوران حیات امام (ره) بنا به نقل ساکنان بیت، با ماه های رمضان گذشته متفاوت بود! به این صورت که امام همیشه برای خشک کردن اشک چشمشان دستمالی همراه داشتند؛ ولی در آن ماه رمضان آخر، حوله ای را نیز به همراه برمی داشتند تا هنگام نمازهای نیمه شبشان از آن استفاده کنند.

امام در گرمای 50 درجه نجف نیز نوافل را بجا می آورد!
امام خمینی (ره) توجه خاصی به نوافل، حتی در ماه رمضان داشتند و هرگز نوافل را ترک نمی کردند، به نحوی که آیت الله قدیری بیان داشته است:
«وقتی امام در ماه مبارک رمضان در فصل گرمای نجف اشرف برای نماز جماعت ظهر و عصر با زبان روزه به مدرسه مرحوم آیت الله بروجردی تشریف می آوردند، اول هشت رکعت نوافل ظهر را می خواندند و بعد نماز ظهر را با اذان و اقامه نسبتاً طولانی به جا می آوردند و بعد از تعقیب نماز ظهر هشت رکعت نوافل عصر را می خواندند و بعد نماز عصر را با اذان و اقامه مانند نماز ظهر ادا می کردند و بعد از تعقیبات تشریف می بردند. این کار در آن سن و آن هوای گرم و آن حال روزه، کار آسانی نبود که حتی جوان ها بتوانند موفق به آن بشوند؛ اما امام با اقبال تمام این گونه جدیت در عبادت داشتند.»
حجت الاسلام سید مجتبی رودباری در خاطرات خود با امام می گوید: «من در ماه مبارک رمضان همانند سایر ماه ها، نماز ظهر و عصر را با امام در مسجد شیخ واقع در بازار نجف به جا می آوردم؛ ولی نماز مغرب و عشا را با آیت الله سید عبدالاعلی سبزواری می خواندم؛ زیرا امام با آن کهولت سن و ضعف حتی در ایامی که ماه مبارک مصادف با گرمای سوزان در روزهای بلند تابستان بود مقید به انجام نافله مغرب و عشا بودند، در حالی که ما با اینکه جوان بودیم و تاب مقاومت بیشتری داشتیم مایل بودیم هر چه زودتر نماز مغرب و عشا را بدون نافله به اتمام برسانیم و به افطار برسیم»، و همچنین حجت الاسلام روحانی نقل می کند: «حضرت امام در ماه رمضان در هوای پنجاه درجه گرمای نجف با آن سن و سال و ضعف مفرط روزی هجده ساعت روزه می گرفتند و تا نماز مغرب و عشا را به جا نمی آوردند افطار نمی کردند.»

چه فایده که چشم داشته باشم و قرآن نخوانم!
بنابر آنچه نزدیکان امام (ره) نقل نموده اند، ایشان توجه خاصی به قرآن داشتند به طوری که روزی هفت بار قرآن می خواندند!
امام در هر فرصتی که بدست می آوردندف ولو اندک، قرآن می خواندند به نحوی که حتی در دقایقی قبل از آماده شدن سفره ی غذا که معمولاً به بطالت می گذرد، ایشان به تلاوت قرآن می پرداختند، و از این رو یکی از اطرافیان امام نقل می کند:
«امام در نجف، چشم شان درد گرفت و به دکتر مراجعه کردند. دکتر بعد از معاینه ی چشم امام گفت: شما باید چند روزی قرآن نخوانید و به چشم تان استراحت بدهید. امام خندیدند و فرمودند: «دکتر! من چشم را برای قرآن خواندن می خواهم! چه فایده ای دارد که چشم داشته باشم و قرآن نخوانم! شما یک کاری کنید که من بتوانم قرآن بخوانم.»

مرحوم حجت الاسلام سید احمد خمینی (فرزند امام) می گفت: «امام در ماه مبارک رمضان وقتی نجف بودند هر سه روز، یک دوره قرآن را ختم می کردند و زمانی که در جماران بودند به خاطر کهولت سن، هر ده روز یک بار قرآن را خنم می کردند و در ایام سال، ماهی یک بار قرآن را ختم می کردند»، همچنین یکی از همراهان امام در نجفبیان میداشتند: «ایشان، هر روزه در ماه مبارک رمضان، ده جزء قرآن می خواندند. برادران خوشحال بودند که دو دوره قرآن را خوانده اند؛ ولی بعد می فهمیدند که امام ده یا یازده دوره قرآن را خوانده اند.»

در این بین حجت الاسلام رحیمیان می گوید: «امام در ماه مبارک رمضان بسیار با قرآن مأنوس بودند. من یاد ندارم که در این ماه شریف خصوصاً در ماه رمضان آخر عمرشان- که اوایل سال 68 بود- به محضر ایشان مشرف شوم و ایشان را جز در حالت قرآن خواندن نبینم. هر وقت که کاری پیش می آمد و به محضرشان می رسیدم می دیدم مشغول تلاوت قرآن مجید هستند.»
از آیت الله توسلی نیز نقل شده است که: «امام با همه اشتغالاتی که داشتند به انجام مستحبات، به ویژه خواندن قرآن، دعا و نماز اول وقت اهمیت می دادند. ایشان هر روز سه تا پنج مرتبه قرآن می خواندند، و در ماه مبارک رمضان سه بار قرآن را ختم می کردند».

منابع:
1- رجایی، غلامعلی. برداشت هایی از سیره امام خمینی (ره)، عروج: 1385.
2- مختاری، رضا. سیمای فرزانگان، انتشارات دفتر انقلاب اسلامی: 1375.
3- ستوده، امیررضا. پا به پای آفتاب، انتشارات پنجره: 1374.
4- صحیفه امام خمینی (ره)، موسسه تنظیم و نشر آثار امام: 1378، ج2.
5- صابر، محمد. سیره عملی امام خمینی در ماه رمضان، نشریه پیام، 1388، شماره 96.
6- اکبری، محمود. سیره عملی امام خمینی رضوان الله علیه در ماه مبارک رمضان، نشریه مبلغان، 1378، شماره 1.