این درحالی است که بنا بود تا پایان برنامه پنجم توسعه بیسوادی درکشورمان ریشه کن شود , اما با وجود هزاران کودک کار و عدم ورود سالانه 22هزار کودک به کلاس اول نمی‌توان به این مسیر دلخوش کرد.
بنا برگزارش رسیده , ریشه‌کنی بی‌سوادی در گروه سنی 10 تا 49 سال یکی از اهدافی است که باید تا پایان برنامه پنجم توسعه به آن دست یافت اما این روزها دستیابی به این هدف‌گویی به این آسانی‌ها هم نیست چرا که با وجود ترک تحصیل 80 هزار دانش‌آموز دبستانی نمی‌توان چندان به آینده روشن سوادآموزی در کشور چشم دوخت.
در سیاست‌های ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری برای تحول در نظام آموزش و پرورش در بند نخست آمده است که تحول در نظام آموزش و پرورش مبتنی بر فلسفه‌ تعلیم و تربیت اسلامی در جهت رسیدن به حیات طیبه (زندگی فردی و اجتماعی مطلوب اسلامی) و رشد و شکوفایی استعدادهای فطری و ارتقاء کیفی در حوزه‌های بینش، دانش، مهارت، تربیت و سلامت روحی و جسمی دانش‌آموزان با تأکید بر ریشه‌کن کردن بی‌سوادی و تربیت انسان‌های مؤمن، پرهیزکار، متخلّق به اخلاق اسلامی، بلندهمت، امیدوار، خیرخواه، بانشاط، حقیقت‌جو، آزادمنش، مسئولیت‌پذیر، قانون‌گرا، عدالت‌خواه، خردورز، خلاق، وطن‌دوست، ظلم‌ستیز، جمع‌گرا، خودباور و ایثارگر.
مسئولان سازمان نهضت سوادآموزی این روزها چندان به آینده سوادآموزی در کشور خوش‌بین نیستند و از عدم ریشه‌کنی بیسوادی تا پایان برنامه پنجم توسعه در صورت ادامه روند کنونی خبر می‌دهند چرا که در سال‌های اخیر جذب بی‌سوادان برای حضور در برنامه‌های سوادآموزی دشوار شده است و از سوی دیگر بازماندن هزاران کودک کار از تحصیل نمی‌تواند خبر خوشی در حوزه سوادآموزی باشد.
** آب درهاون کوبیدن
دراین راستا ، محمد مهدی‌زاده معاون آموزشی سازمان نهضت سوادآموزی می‌گوید: تا زمانی که آمار کودکان بازمانده از تحصیل به صفر نرسد در حقیقت کار ما آب در هاون کوبیدن است؛ همچنین 100 هزار بی‌سواد در تهران داریم که عمده آنها کودکان کار هستند و پیداکردن آنها کار دشواری است.
مهدی‌زاده در ادامه صحبت‌هایش با اشاره به اینکه گروه سنی 10 تا 49 سال هدف اصلی سازمان نهضت سوادآموزی است چرا که این افراد مولد بوده و در جامعه تاثیرگذار هستند، می‌افزاید: بر اساس تکلیفی که شورای عالی انقلاب فرهنگی به عهده سازمان نهضت سوادآموزی گذاشته است باید بی‌سوادی در این گروه سنی را تا پایان برنامه پنجم توسعه به صفر برسانیم.هم‌اکنون افراد بی‌سواد تمایلی برای باسواد شدن ندارند و این مشکلی بر سر راه ماست، برخی از افراد بیسواد متولدان بعد از انقلاب هستند که به دلیل شرایط زندگی و فرهنگی و مشکلات اقتصادی احساس نیاز به سواد نمی‌کنند.
وی ادامه می‌دهد: زمانی که امام خمینی (ره) فرمان تاسیس نهضت سوادآموزی را صادر کردند از جمعیت 27 میلیون نفری آن زمان ایران، تعداد 14.5 میلیون نفر شامل 52 درصد بی‌سواد بودند؛‌ هم اکنون نرخ بی‌سوادی در کشور 15 درصد است و باسواد کردن این تعداد به اندازه باسوادی 85 درصد تلاش می‌خواهد چرا که این عده نمی‌خواهند باسواد شوند و انگیزه‌ای در زمینه باسوادی ندارند.
این درحالی است که معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش گفت: طی 3 سال گذشته از 120 هزار کودک بازمانده از تحصیل بیش از 60 هزار کودک را شناسایی و جذب کرده‌ایم وامیدوارم تا پایان برنامه پنجم توسعه نزدیک به 100 درصد کودکان تحت پوشش تحصیلی قرار بگیرند.
فاطمه قربان معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش توسعه کمی انسداد مبادی بی سوادی را اولین برنامه راهبردی این معاونت خواند و افزود: بازماندن حتی یک کودک لازم التعلیم از تحصیل، زیبنده نظام مقدس جمهوری اسلامی نیست و این مهم از تاکیدات مقام معظم رهبری مبنی بر صفر رساندن بی سوادی در برنامه پنجم توسعه نیز است.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به اینکه افتخار داریم طی 3 سال گذشته از 120 هزار کودک بازمانده از تحصیل بیش از 60 هزار کودک را شناسایی و جذب کنیم، اضافه کرد: امیدوارم تا پایان برنامه پنجم توسعه نزدیک به 100 درصد کودکان لازم التعلیم تحت پوشش تحصیلی قرار داده شوند.
قربان با اشاره به رقم پوشش تحصیلی در کشور که آن را معادل 98.7 درصد بیان داشت و اعلام کرد سال گذشته 33 هزار دانش آموز بازمانده یا لازم التعلیم جذب آموزش و پرورش شدند که شناسایی این دسته از دانش آموزان در سال تحصیلی جاری ادامه دارد.
فاطمه قربان افزود: سال گذشته 22 کلاس در سراسر کشور به منظور تحت پوشش قرار دادن کودکان لازم التعلیم تشکیل شد به گونه ای که حتی برای یک دانش آموز لازم التعلیم یک معلم به مناطق روستایی یا عشایری اعزام شد.
قربان با بیان اینکه شناسایی، جذب و نگهداشت آموزش کودکان لازم التعلیم یکی از سیاست های مهم معاونت آموزش ابتدایی است، گفت: کودکان لازم التعلیم در شهرها شامل کودکان شش تا 9 سال تمام و در روستاها 9 تا 11 سال تمام می شوند.
وی اضافه کرد: شناسایی این دسته از دانش آموزان در شهر و روستاها انجام می شود که بعد از شناسایی برای حضور در کلاس درس جذب شده ، اما برای نگهداشت آن ها حداقل تا پایان ابتدایی باید تلاش های لازم صورت گیرد.
قربان ادامه داد: این برنامه سبب شده تا در دورترین مناطق روستایی کشور این افراد شناسایی شده و حتی اگر یک فرد شناسایی شود برای او، معلم و امکانات تحصیلی فراهم شود.
وی ادامه داد: هرچند هم اکنون نام نویسی از دانش آموزان مقطع ابتدایی به اتمام رسیده اما هنوز یک یا دو درصدی در مناطق روستایی و عشایری هستند که ثبت نام نکرده اند که چنانچه ثبت نام از آن ها تا پایان مهر ماه انجام نشد، استان ها ملزم به شناسایی این دسته از دانش آموزان هستند.
این مسوول در آموزش و پرورش اضافه کرد: کودکان دبستانی در صورت بازماندن از تحصیل ، نمی توانند در مدارس شبانه روزی ادامه تحصیل دهند براین اساس مجبور هستیم حتی در دورترین نقاط کشور معلم برای یک یا دو دانش آموز اعزام کنیم تا دیگر شاهد بیسوادی در کشور نباشیم

** 9 میلیون ایرانی بیسوادند
هم‌اکنون بر اساس سرشماری سال 90 حدود 9 میلیون و 700 هزار نفر بی‌سواد مطلق در کشور وجود دارد که حدود 3 میلیون و 400 هزار نفر بیسواد در گروه سنی 10 تا 50 سال در کشور وجود دارند که این روزها سازمان نهضت سوادآموزی برای وارد کردن این گروه از افراد به جرگه با سوادان با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم می‌کند؛ از بی تمایلی این افراد برای باسواد شدن گرفته تا عدم همکاری سایر سازمان‌ها برای شناسایی افراد بی‌سواد و کمبود بودجه.
به اذعان مسئولان سازمان نهضت سوادآموزی منابع این سازمان برای ریشه‌کنی بی‌سوادی کافی نیست و سایر دستگاه‌ها نیز برای ریشه‌کنی بی‌سوادی همکاری لازم را ندارند؛ در میان جمعیت 9 میلیونی بی‌سوادان، 62 درصد در سن بالای 50 سال، 38 درصد در گروه سنی 6 تا 49 سال، 25 درصد در گروه سنی 30 تا 49 سال، 12 درصد در گروه سنی 6 تا 29 سال، 5 درصد در گروه سنی 6 تا 19 سال و 2 درصد نیز در بین گروه سنی 6 تا 9 سال قرار دارند.
درهمین حال , علی باقرزاده رئیس سازمان نهضت سوادآموزی با بیان اینکه حدود 10 میلیون و 600 هزار نفر در کشورمان حداقل سواد را دارند، می‌گوید: با احتساب 9 میلیون و 719 هزار نفر فردی که اظهار بی‌سوادی کردند، حدود 20 میلیون کم سواد و بی‌سواد در کشور داریم.
باقرزاده با اشاره به موضوع انسداد مبادی بی‌سوادی ادامه می‌دهد: باید درهای ورودی بی‌سوادی بسته شود، مرکز آمار وزارت آموزش و پرورش بررسی کرده است که مشخص شده سالانه 20 هزار نفر دانش‌آموز از تحصیل باز می‌مانند. البته باید بگویم که ملاک ما وارد شدن به موقع به مدرسه است که در این زمینه ممکن است دانش‌آموزی همان سال وارد مدرسه نشده و سال بعد ثبت نام کند.
درهمین خصوص , علیرضا رحیمی مدیر کل ابتدایی وزارت آموزش و پرورش معتقد است که پوشش تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی 99 درصد است.
وی می‌افزاید: اینکه سالانه 22 هزار دانش‌آموز وارد پایه اول ابتدایی نمی‌شوند باید مورد بررسی قرار بگیرد چرا که تعدادی از این دانش‌آموزان دارای عقب مانده ذهنی بوده و شرایط ورود به مدرسه را ندارند،‌عده‌ای نیز دانش‌آموزانی هستند که در نیمه دوم سال به دنیا آمده و سال بعد وارد مدرسه می‌شوند در چنین شرایطی آنها نیز جزء آمار بیسوادان به حساب می‌آیند.
رحیمی معتقد است که سال گذشته طی دو مرحله دانش‌آموزانی را ترک تحصیل کرده‌اند شناسایی کرده و اسم و آدرس آنها را استخراج کرده و به سراغ آنها رفته‌ایم.
مدیر کل دفتر آموزش ابتدایی بیان می‌کند: برخی از خانواده‌ها که عمدتا در حاشیه شهرها زندگی می‌کنند به کودکان خود اجازه ورود به مدرسه را نمی‌دهند که این کودکان به اصطلاح بدسرپرست هستند؛‌ما دانش‌آموزانی را که ترک تحصیل می‌کنند یک به یک پیگیری می‌کنیم که چرا برای ادامه تحصیل به مدرسه مراجعه نکرده‌اند اما در بسیاری از موارد خانواده‌ها مانع از ادامه تحصیل این کودکان می‌شوند و برای این موضوع در مراجع قضائی طرح شکایت می‌کنیم چرا که شرط تحقق ریشه‌کنی بیسوادی تا پایان برنامه پنجم توسعه این است که اجازه ندهیم افراد بیسواد باقی بمانند.
رحیمی عنوان می‌کند: امروزه دیگر بحث عدم دسترسی دانش‌آموزان به آموزش مطرح نیست چرا که 22 مدرسه در کشور داریم که تنها یک دانش‌آموز دارند مشکل ما در بحث ترک تحصیل دانش‌آموزان مسائل فرهنگی خانواده‌هاست. همچنین اگر سازمان‌های مردم نهاد تمایل داشته باشند که به این دانش‌آموزان در مناطق محروم و حاشیه شهرها آموزش دهند از آن استقبال می‌کنیم.
***اوضاع نامناسب خانواده ها
مشکلات اقتصادی را به طور قطع میتوان درصدر مسایلی دانست که بازماندگان از تحصیل بر ان تکیه دارند , این درحالی است که مشکلات فرهنگی دربرخی از خانواده ها و بدسرپرستی را باید درزمره مهمترین دلایل بازماندن ازتحصیل قرار داد.
یک عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس گفت:‌برخی از افراد بیسواد کودکان بازمانده از تحصیل هستند که به دلیل اوضاع نامناسب خانوادگی و اقتصادی مجبور به ترک تحصیل و کارکردن هستند که باید با حمایت‌های لازم زمینه تحصیل را برای آنها فراهم کرد.
قاسم جعفری در رابطه با علل عدم موفقیت فعالیت‌های سوادآموزی اظهار داشت: اگر چه تلاش‌های انجام شده در زمینه سوادآموزی پس از پیروزی انقلاب قابل تقدیر است اما با ایده‌آل‌های ما هماهنگ نیست.
وی افزود: ریشه‌کنی بی‌سوادی به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله عوامل اقتصادی و همکاری بی‌سوادان، در برخی از مواقع وقتی نیروهای سازمان نهضت سوادآموزی به در خانه افراد بی‌سواد مراجعه می‌کنند، مشاهده می‌شود که فرد بی‌سواد آنجا را ترک کرده و برای کار به شهر دیگری رفته که هیچ آدرسی از او وجود ندارد.
جعفری ادامه داد: برخی از افراد بی‌سواد کودکان بازمانده از تحصیل هستند که به دلیل اوضاع نامناسب خانوادگی و اقتصادی مجبور به ترک تحصیل و کارکردن هستند که جامعه باید با حمایت‌های لازم از این کودکان زمینه تحصیل را برای آنها فراهم کند.
عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس گفت: مهم‌ترین اقدام برای ریشه‌کنی بی‌سوادی، توسعه سطح تحصیلات عمومی است، باید تلاش‌ها بر این موضوع متمرکز شود که هیچ کودکی از رفتن به مدرسه محروم نباشد چرا که در غیر این صورت ریشه کنی بیسوادی دشوار می‌شود.
وی بیان کرد: هم اکنون در سنین بین 10 تا 49 سال حدود سه میلیون بی‌سواد داریم که سازمان نهضت سواد آموزی تلاش می‌کند برای تحت پوشش قرار دادن این افراد به روش‌هایی همچون برون سپاری متوسل شود.
این درحالی است که جبار کوچکی‌نژاد عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در این زمینه می‌گوید: برای ریشه‌کن‌ شدن بی‌سوادی باید دولتمردان کشور اقدامات جدی انجام دهند و نهضت سوادآموزی به فعالیت در نقاط دوردست که افراد کمتر احساس نیاز به سواد می‌کنند، اقدام کند.
عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با اشاره به اینکه بی‌سوادی در برخی از روستاها و مناطق حاشیه‌ای شهرها از جمله تهران همچنان وجود دارد، گفت: کشورمان از گستردگی و پهناوری خاصی برخوردار است و تحت پوشش قرار دادن کامل بی‌سوادان کار دشواری است و از همین رو در برخی از مناطق به ویژه حاشیه شهرها، مناطق صعب‌العبور و روستاها همچنان افراد بی‌بهره از نعمت خواندن و نوشتن وجود دارند که کمبود بودجه نهضت سوادآموزی از دلایلی است که به این موضوع دامن می‌زند.
***آمار نگران کننده‌
کودکان کار را باید از جمله بازماندگان از تحصیل بشمار اورد , کودکانی که انگار از سوی نهادهای حمایتی نیز به فراموشی سپرده شده اند, این گروه باید از سوی نهادهای مسوول شناسایی شده وبرای اموزش انها حداقلهایی درنظر گرفته شود.
درهمین راستا , یک عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، با تاکید بر اینکه در رفع معضل بیسوادی صد درصد موفق عمل نکردیم، گفت: در شرایطی که وجود حتی یک بی سواد هم برای جامعه زیاد بوده، شاهد آن هستیم که در برخی استانها آمار نگران کننده‌ای از کودکان بازمانده از تحصیل وجود دارد.
فرهاد بشیری در گفت وگو با خانه ملت، ، افزود: اگرچه پس از پیروزی انقلاب اسلامی حرکت‌های مثبتی در زمینه مبارزه با بیسوادی در کشور صورت گرفته اما واقعیت آن است که برای کنترل و ریشه کن کردن بیسوادی نیازمند آن هستیم که متولیان و دستگاه‌های مربوطه با اراده محکم تر به رفع این معضل اجتماعی بپردازند.
عضو کمیسیون آموزش وتحقیقات در مجلس نهم، با تاکید بر ضرورت وجود عزمی ملی برای حذف بیسوادی در کشور، یادآور شد: کمیسیون آموزش وتحقیقات مجلس باید فعالیت خود در زمینه اقدامات حمایتی و نظارتی بر دستگاه‌های متولی بیسوادی در کشور با هدف از بین بردن کاستی‌ها با جدیت بیشتری پیگیری کند.
وی با بیان اینکه متولیان رسیدگی به امر آموزشی و مبارزه با ریشه کن کردن بیسوادی باید هماهنگ عمل کنند، ادامه داد: نهضت سواد آموزی باید با حمایت دیگر دستگاه‌های متولی از جمله رسانه ملی، شهرداری‌ها و فرمانداری‌ها تلاش خود را با جدیت تمام در راستای رسیدن به اهداف مربوط به بخش آموزشی پیگیری کنند.
عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: آموزش وپرورش مسئول اصلی برای مبارزه با معضل بیسوادی بوده که به طور قطع مشارکت دستگاه‌هایی مانند شهرداری، بخشداری‌ها، شوراها و مجموعه‌های فرهنگی نیز برای ریشه کن کردن بیسوادی بی‌تأثیر نخواهند بود.
درهمین حال یک عضو هیات رئیسه کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، با بیان اینکه نهادهای متولی ریشه‌کن کردن بیسوادی به صورت جزیره‌ای عمل می‌کنند، گفت: علاوه بر نبود هماهنگی بین متولیان امر، کمبود اعتبارات تلاش‌ها برای ریشه‌کن کردن بیسوادی را عقیم گذاشته است.
علیرضا سلیمی ، با یادآوری روز ملی مبارزه با بی‌سوادی، افزود: با وجود فعالیت‌هایی که پس از انقلاب و به منظور ریشه‌کن کردن بیسوادی صورت گرفته اما به دلیل ناهماهنگی‌های دستگاه‌های متولی هنوز به طور قطعی نتوانستیم بیسوادی را از بین ببریم.
نماینده مردم دلیجان و محلات در مجلس شورای اسلامی، ادامه داد: در حال حاضر در برخی مناطق به خصوص نقاط مرزی و روستاهای دورافتاده با پدیده شوم بیسوادی مواجه هستیم که باید با اقدامی جهادی با این پدیده مبارزه کنیم و این امرمستلزم فعالیت‌های دور از حاشیه و کلیشه‌ای است.
وی با تاکید بر ضرورت حمایت از نهضت سوادآموزی، افزود: نبود همکاری و هماهنگی بین ارگان‌هایی که وظیفه حمایت از نهضت سوادآموزی را بر عهده دارند موجب ضعف در روند مبارزه با بیسوادی شده است.
وی با تآکید براینکه مبارزه با بیسوادی نیازمند اختصاص اعتبارات ویژه است، گفت: به طور قطع اختصاص اعتبارات و تسهیلات می‌تواند امکان ادامه تحصیل را برای کودکان بازمانده از تحصیل فراهم کند.
این نماینده مردم در مجلس نهم، با اشاره به اینکه تأمین اعتبارات بخش سوادآموزی موجب ارتقا این بخش در کشور می‌شود، افزود: تأمین هزینه‌های بخش سوادآموزی موجب رشد سوادآموزی و اشاعه تحصیل در سراسر کشور به ویژه مناطق محروم و دور افتاده می‌شود.