تلاوت

الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِکَ یُۆْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ (121 بقره)

کسانى که به آنها کتاب آسمانى داده‏ایم و آن را چنان که سزاوارِ تلاوت است تلاوت مى‏کنند، آنان به آن (قرآن یا پیامبر) ایمان مى‏آورند و کسانى که به آن کافر شوند، آنان همان زیانکارانند.

در برابر یهود و نصارایى که به سبب لجاجت و سرکشى مورد انتقاد قرار گرفتند، گروهى از آنان مورد تمجید و قدردانى خداوند قرار گرفته‏اند. آنان کسانى هستند که به کتاب‏هاى آسمانى مراجعه کرده و نشانه‏هاى ظهور و بعثت پیامبر اسلام صلى اللَّه علیه و آله را در آن دیده و به او ایمان مى‏آورند.

در تفسیر أطیب البیان آمده است: مراد از «الْکِتابَ» در این آیه، قرآن و مخاطب مسلمانانى هستند که در قرائت قرآن، حقّ تلاوت را ادا نموده و به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله ایمان آورده‏اند. تفسیر المیزان نیز این معنى را احتمال داده است.

روایتى درباره‏ى آداب تلاوت قرآن در تفسیر المیزان نقل شده، که هشت نکته را مورد توجّه قرار داده است:

1 ترتیل آیات. 2 تفقّه در آیات. 3 عمل به آیات. 4 امید به وعده‏ها. 5 ترس از وعیدها. 6 عبرت از داستان‏ها. 7 انجام اوامر الهى. 8 ترک نواهى. در پایان روایت نیز امام صادق علیه السلام فرمود:

حقّ تلاوت تنها حفظ آیات، درس حروف، قرائت و تجوید نیست. و بر اساس روایات، کسانى که حقّ تلاوت قرآن را ادا مى‏کنند، تنها امامان معصوم مى‏باشند. (کافى، ج 1 ص 215)


حق تلاوت چیست؟

این تعبیر، تعبیر پر معنایى است و خط روشنى براى ما در برابر قرآن مجید و کتب آسمانى مشخص مى‏سازد، چرا که مردم در برابر این آیات الهى چند گروهند:

گروهى تمام اصرارشان بر اداى الفاظ و حروف از مخارج آن است آنها دائما در فکر وقف و وصل و حروف یرملون و شد و مدند و کمترین اهمیتى به محتوى و معنى، تا چه رسد به عمل کردن به آن، نمى‏دهند، به گفته قرآن اینها همانند حیوانى هستند که کتابهایى بر او حمل شده باشد .(کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً- سوره جمعه آیه 5)
حقّ تلاوت تنها حفظ آیات، درس حروف، قرائت و تجوید نیست. و بر اساس روایات، کسانى که حقّ تلاوت قرآن را ادا مى‏کنند، تنها امامان معصوم مى‏باشند

گروهى دیگر از الفاظ فراتر رفته و در معانى دقت مى‏کنند و در ریزه‏کاریها و نکات قرآن مى‏اندیشند و از علوم آن آگاهند اما از عمل خبرى نیست!.

ولى گروه سومى هستند که مۆمنان راستینند، قرآن را به عنوان یک کتاب عمل، و یک برنامه کامل زندگى پذیرفته‏اند، خواندن الفاظ و اندیشه در معانى و درک مفاهیم این کتاب بزرگ را مقدمه‏اى براى عمل مى‏دانند، و لذا هر زمان قرآن مى‏خوانند روح تازه‏اى در کالبد آنها پیدا مى‏شود، تصمیم و اراده تازه، آمادگى و اعمال تازه، و این است حق تلاوت.

در حدیثى از امام صادق (علیه السلام) در تفسیر این آیه مى‏خوانیم که فرمودند: یرتلون آیاته، و یتفقهون به، و یعملون باحکامه، و یرجون وعده، و یخافون وعیده، و یعتبرون بقصصه، و یاتمرون باوامره، و ینتهون بنواهیه، ما هو و اللَّه حفظ آیاته و درس حروفه، و تلاوة سوره و درس اعشاره و اخماسه- حفظوا حروفه، و اضاعوا حدوده، و انما هو تدبر آیاته و العمل بارکانه، قال اللَّه تعالى کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ:
کسى که در انتخاب مکتب دچار انحراف شود، زیانکار واقعى است. «فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ»

" منظور این است که آیات آن را با دقت بخوانند و حقایق آن را درک کنند و به احکام آن عمل بنمایند، به وعده‏هاى آن امیدوار، و از وعیدهاى آن ترسان باشند، از داستان هاى آن عبرت گیرند، به اوامرش گردن نهند و نواهى آن را بپذیرند، به خدا سوگند منظور حفظ کردن آیات و خواندن حروف و تلاوت سوره‏ها و یاد گرفتن اعشار و اخماس (منظور از" اعشار" و" اخماس" تقسیماتى است که در قرآن مى‏شود مانند تقسیم به سى جزء و یا هر جزء به چهار حزب و امثال آن است) آن نیست- آنها حروف قرآن را حفظ کردند اما حدود آن را ضایع ساختند، منظور تنها این است که در آیات قرآن بیندیشند و به احکامش عمل کنند، چنان که خداوند مى‏فرماید: این کتابى است پر برکت که ما بر تو نازل کردیم تا در آیاتش تدبر کنند" (نقل از ارشاد دیلمى طبق نقل تفسیر المیزان)


پیام‏های آیه:

1 ـ رعایت انصاف حتّى در برخورد با مخالفان، لازم است. «الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ»

2 ـ حقّ تلاوت، در تلاوت با صوت زیبا و رعایت نکات تجوید خلاصه نمى‏شود، بلکه ایمان و عمل نیز لازم است. «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِکَ یُۆْمِنُونَ بِهِ»

3 ـ کسى که در انتخاب مکتب دچار انحراف شود، زیانکار واقعى است. «فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ»


منابع:

تفسیر نور ج 1

تفسیر نمونه ج 1

تفسیر اطیب البیان

کافی ج 1