که با سالم سازی وروان ساختن متن به نویسنده کمک می‌کند، اهداف وی تحقق یابد؛ بنابراین همانگونه که یک کتاب پس از آماده سازی مراحل لیتوگرافی، زینگ وفیلم را طی می‌کند، ضرورت دارد توسط ویراستار ویرایش شود تا شاهد کتابهایی با اشتباه‌های نگارشی وواژه‌های متعدد بیگانه نباشیم.
اهمیت ویراستاری را بهانه‌ای برای گفت وگو با دکتر حسن ذوالفقاری، مؤلف کتابهای درسی، مدیر گروه آموزش زبان وادبیات فارسی فرهنگستان زبان وادبیات فارسی وعضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس قرار دادیم تا ضرورت استفاده از آن را درآثار مکتوب از زبان ایشان بشنویم.

آقای دکتر ویراستاری در آثار مکتوب چه اهمیتی دارد؟
- ویراستاری برای حفظ زبان بسیار حایز اهمیت است و موجب تقویت آن می‌شود و اگر متنی بدون ویراستاری با کاربرد واژه‌های بیگانه، غلط‌ها ونثر پیچیده ومبهم منتشرشود، علاوه بر اینکه در جذب مخاطب چندان موفق نیست، زبان را نیز به فساد می‌کشاند. متأسفانه اکنون 80 درصد کتابهایی که منتشر می‌شوند، ویرایش نمی‌شوند و وزارت ارشاد نیز در این خصوص حساسیتی ندارد، در حالی که ضروری است؛ ویراسته بودن متون نیز به شرایطی که برای چاپ کتاب در نظر گرفته شده، افزوده و جزو لوازم نشر شود و به کتابهایی که ویراستاری نشده مجوز انتشار ندهند .

حیطه کار ووظیفه ویراستار تا کجاست آیا کار ویراستار انتقاد است یا اصلاحگری؟
- ویراستار اصلاحگر متن است ومتن را پیرایش و معیار سازی می‌کند، از این رو، حق دخالت در متن را ندارد، البته در برخی مواقع ممکن است موردی را تذکر دهد، اما بیشتر با مسایل صوری و زبانی متن ارتباط دارد و با توجه به آنکه قوانین ویرایش فنی، توسط استادان تعیین شده و حدود کارش مشخص است، نباید متن را بنا بر سلیقه خود تغییر دهد، چراکه ممکن است به متن آسیب برساند و به جای سرمه کردن آن را کور کند.
ویژگی‌های ویراستار خوب چیست؟
- به اعتقاد من یادگیری مسایل فنی ویراستاری به تنهایی کفایت نمی کند و یک ویراستار خوب باید ازسطح دانش، دانش زبانی خوب و دقت بالایی برخوردار باشد و بکوشد دقت را فدای سرعت نکند، همچنین آشنایی با انواع متون بویژه متون فارسی ارزشمند وفصیح گذشته و آثار نویسندگان خوش قلم در افزایش مهارتهای زبانی ویراستاران بسیار تأثیرگذار است، ضمن آنکه ویراستار باید همواره با نویسنده، مولف و ناشر در تعامل باشد و نباید با دخالتهای بی جا موجب سلب اعتماد ناشران ونویسندگان شود.

آیا ویراستاری کتاب با ویراستاری نشریات متفاوت است؟
- خیر. با توجه به اینکه زبان کتاب ونشریات یکسان است، نباید تفاوتی بین ویراستاری کتاب و نشریات باشد،اما در عمل به دلیل اینکه ویراستاری نشریات نیازمند سرعت بیشتری است و در مقایسه باکتاب زمان کوتاه‌تری دارد، نشریات در این بخش محدودیتهایی دارند که کتابها با آنها مواجه نیستند. متأسفانه برخی مواقع در بخش نشریات سرعت در کار نشر موجب فوت امر ویراستاری و ویرایش متن می‌شود، از این رو لازم است در بخش ویراستاری نشریات از نرم افزارهایی نظیر نرم افزارهای غلط یاب استفاده شود تا به سرعت بتوانند متن را ویراستاری کنند.

ویراستاری امروز چه تفاوتی با ویراستاری گذشته دارد؟
- ویراستاری در ایران بحث جدیدی است که از حدود 70 سال پیش از طریق متون اروپایی وارد ایران شده و تا قبل از آن آثار توسط کاتبان نوشته می‌شده و اینکه برخی گفته اند ویراستاری از زمان قاجاریان و یا قبل از آن (طی قرن پنجم وششم) وارد ایران شده صحت ندارد. طی این قرنها یک سجاوندی قرآنی توسط سجاوندی نیشابوری انجام شده که به معنای ویراستاری نیست وصرفاً نشانه‌گذاری قرآنی محسوب می‌شود، طی دوره قاجار نیز با تأسیس اداره انطباعات یکسری سازماندهی‌هایی برای چاپ ونشر صورت گرفته، اما این به معنای ویراستاری نیست و ویراستاری امروز محصول کاری است که از 70 سال پیش وارد ایران شده و از 40 سال پیش به صورت فنی اجرا می‌شود.

در خصوص انواع نگارش وسجاوندی صحبت بفرمایید واینکه این نشانه‌ها از کجا آمده است؟
- اغلب سجاوندی‌هایی که امروزه ما استفاده می‌کنیم، لاتین و اروپایی است و از زبان انگلیسی وارد شده که البته تفاوتهایی دارد به عنوان نمونه جهت علامت سؤال در زبان فارسی با زبان انگلیسی متفاوت است، اما در حوزه نشانه گذاری 80 درصد نشانه‌ها همانهایی است که در زبان انگلیسی استفاده می‌شود. قوانین رسم الخطی نیز قوانینی است که توسط فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی تدوین شده، در حوزه املا نیز فرهنگ لغتهایی را که شکل صحیح املایی کلمات را ثبت کرده مبنا قرار می‌دهیم؛ البته یک دسته کلماتی هستند که هنوز املایی دوگانه دارند و لازم است اصلاح شوند.
به لحاظ مسایل زبانی نیز طبق نظر استادانی که مهر تأیید بر غلط بودن برخی کلمات زده‌اند، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد به گونه‌ای که برخی از زبان شناسان معتقدند بعضی کلمات به دلیل راه یافتن به زبان فارسی غلط نیست، اما ادبا معتقدند نباید ساختار اشتباه کلمات را در مجهول نویسی به‌کار برد.

آیا در کشور اتحادیه یا نهاد صنفی ای برای حمایت از ویراستاران وجود دارد؟
- خیر. متأسفانه به دلیل نبود رشته ویراستاری برای تربیت ویراستاران هیچ نهاد صنفی برای حمایت از این قشر وجود ندارد، اما به دلیل ضرورت درآینده نزدیک گرایش ویراستاری در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه تربیت مدرس ایجاد خواهد شد و امید می‌رود با تربیت متخصصان ویراستاری قوانین وآیین نامه‌های مورد نظر نیز تدوین والزامی شود و اتحادیه‌ها ونهادهای صنفی مورد نظر ایجاد گردد .

آیا تألیفاتی در خصوص آموزش ویراستاری در ایران تدوین شده است؟
- بله. تألیفاتی از استاد سمیعی گیلانی (پدر ویراستاری ایران) داشته‌ایم. پس از ایشان آقای ابوالحسن نجفی کتابی با عنوان «غلط ننویسیم» نوشته اند .کتابی نیز با عنوان «کتاب شناسی موضوعی ویرایش» و تحقیقاتی که درخصوص تاریخچه و وضع مطالعاتی ویراستاری انجام شده تدوین گردیده است . همچنین تاکنون کلاسهای متعددی در رابطه با ویراستاری برگزار شده و افراد علاقه‌مند در این زمینه تجربیاتی کسب کرده اند، بنابراین می‌توان گفت اکنون همه زمینه‌های لازم برای حرکتهای اجرایی از سوی وزارت ارشاد فراهم است تا ویراستاری به عنوان شغلی رسمی وسازمانی پا بگیرد.

به نظر شما مشکلات پیش روی حرفه ویراستاری چیست و آیا می‌توان این شغل را جزو مشاغل سخت وزیان آور برشمرد؟
- ویراستاران با مشکلات متعددی مواجه اند وبا توجه به اینکه نظارت وحمایتی از این حرفه نمی شود، آنان به رغم مسؤولیت سنگین ودشواری‌های شغلی ای که دارند، با مشکلات اقتصادی وحقوقی متعددی مواجه اند و لازم است نهاد‌های مسؤول با شفافیت و اهتمام بیشترچارت سازمانی ویراستاری را به عنوان یکی از مشاغل سخت تدوین کنند و نهادها و سازمانها را ملزم به استخدام ویراستاران برای حفظ زبان فارسی در روند اداری کنند تا سالم نویسی زبان فارسی در تمام نهادها وسازمانها حفظ شود.