به گزارش قدس آنلاین، به مناسبت فرا رسیدن سالروز شهادت حضرت زهرا (س) در گفتگو با حجت الاسلام مهدی اسماعیلی، استاد حوزه و کارشناس و پژوهشگر حدیث درباره مفاد خطبه فدکیه حضرت زهرا (س) به گفتگو پرداخته ایم که مشروح آن از نظرتان می گذرد:

خطبه فدکیه حضرت زهرا (س) از نظر سند و جایگاه چه شانیتی دارد؟
یکی از کسانی که خطبه فدکیه را نقل کرده ابن ابی الحدید، صاحب شرح نهج البلاغه است که در جلد 16 کتاب خود ذیل نامه امیرالمومنین (ع) به عثمان بن حنیف به مناسبتی این خطبه را از "سقیفه و فدک" جوهری نقل می کند و باید توجه داشت که این حدیث با چندین سند از اهل سنت و نیز منابع شیعی نقل می شود و وجود شروح متعدد علمای متقدم و متاخر بر آن درجه اهمیت و صحت آن را نشان می دهد.
علاوه بر این، این خطبه از نظر بلاغت و فصاحت در اوج است و یکی از بزرگان می گوید جایگاه این خطبه نسبت به خطبه های امیرالمومنین (ع) مثل نسبت حمد به دیگر سوره های قرآن است، به عبارت دیگر خطبه فدکیه الگوی امیرالمومنین (ع) برای سخن گفتن با مردم بوده است.
از این رو، نام دیگر این خطبه منشور علمی و عرفانی حضرت زهرا (س) است که علاوه بر تبیین نکته های بلند کلامی، فقهی، تفسیری و عرفانی، مظلومیت و حق خواهی حضرت زهرا (س) و رسوایی غاصبان مسند ولایت را فریاد می کشد و از اسناد دقیق و ظریف تاریخ اسلام به طور اعم و تاریخ شیعه به طور اخص است.

این خطبه چه مفاهیم و مضامینی را در بر می گیرد؟
خطبه فدکیه در آغاز مسئله شناخت و معرفت خدا و آشنایی با ذات الهی را بیان می کند و می گوید توحید مفید به حال فرد و جامعه آن است که توام با اخلاص و آشنایی خالصانه با خدا باشد.
این خطبه بعد از تبیین توحید خالصانه، به بعثت انبیاء می پردازد و فلسفه این بعثت، چرایی و نیت الهی را در این ارسال رسل بیان می کند تا می رسد به بعثت خاتم الانبیاء (ص) که ایشان را وسیله کمال خلقت معرفی می کنند و حضرت زهرا (س) در اینجا می فرمایند پدرم پایان بخش کمال خلقت الهی است و فلسفه همه بعثت ها را هدایت و ارشاد امت اسلامی معرفی می کنند، یعنی همان چیزی که در قرآن آمده است و حضرت محمد (ص) با دامنه ای وسیع تر بر عهده داشته اند.
سپس حضرت زهرا (س) به قرآن و عترت (ع) به عنوان وسیله هدایت بشر اشاره می کنند و اینکه قرآن به زبان ناطق نیاز دارد که زبان این کتاب، عترت پیامبر (ص) هستند بعد می فرمایند در کنار همه اوصاف قرآن، عترت نبی (ص) باید باشد تا از ضلالت و گمراهی جلوگیری کند.
در فرازی دیگر از این خطبه حضرت صدیقه کبری (س) به آثار عینی و معنوی احکام عملی با دایره دربرگیری همه امور می پردازند و فلسفه برخی از این احکام را بیان می کنند و مسئله نخست را ایمان دانسته و می فرمایند خدا پیامبر (ص) را فرستاد تا شما ایمان بیاورید و از شرک و بت پرستی رها شوید نماز بر شما واجب شد تا کبر و غرور از شما دور شود و با رکوع و سجده اوج بندگی به نمایش گذاشته می شود.
بعد می فرمایند فقط واجبات فردی مد نظر نیست و سپس به زکات اشاره می کنند که زکات وسیله پالایش روح است و بعد به روزه می پردازند و فلسفه آن را مطرح می کنند و می فرمایند روزه نهایت اخلاص بندگان است و آخرین درجه بندگی محسوب می شود.
پس از آن ایشان به روابط فرد و جامعه، مسئله حقوق والدین، صله رحم، امر به معروف و نهی از منکر و حقوق دوجانبه فرد و حکومت اشاره می کنند که اعلا درجه درک و معرفت دینی ایشان را به نمایش می گذارد.
به عبارت بهتر خطبه فدکیه نشان می دهد که یادگار پیامبر (ص) علاوه بر انتساب به بیت نبوت و برخورداری از عصمت، از دانشی عمیق و گسترده بهره مند بودند که شمه ای کوتاه از آن اقیانوس ژرف در این خطبه به منصه ظهور رسیده است.
پس از آن ایشان به رنج های پیامبر (ص) در مکه و مدینه اشاره می کنند و مهاجر و انصار را خطاب قرار داده و می فرمایند شما شاهد این رنج ها برای هدایت مردم بودید و خدمات ایشان برای نجات شما از شرک و بت پرستی، خوردن های آلوده و روابط غلط را دیدید تا میان شما فرامین خدا و احکام الهی حاکم شود، سپس به زحمات امیرالمومنین (ع) در این سال ها اشاره می کنند چه در مکه و مدینه و چه در جنگ ها تا مردم فراموش نکنند که ایشان به چه خانواده ای منتسب هستند و چه خدماتی کرده اند.
سپس ایشان بلافاصله به بازتاب سقیفه و حوادث پس از رحلت و حق کشی ها و نمک نشناسی ها می پردازند که پدرم و شوهرم این همه زحمت کشیدند اما شما چه کردید و مسئله خلیفه تراشی و مسئله فدک را بیان می کنند و با اشاره به نامردمی ها در حق خود پس از رحلت پیامبر (ص)، می فرمایند آیا شما می توانید از پدرتان ارث ببرید اما دخت النبی (ص) نه!؟
که این نکته تسلط حضرت زهرا (س) بر آیات قرآن و فقه آن را مشخص می کند که محاکمه ای قرآنی الهی با خطبه ایشان شکل می گیرد .
در بخش پایانی خطبه فدکیه حضرت زهرا (س) مردم را سرزنش می کنند که زحمات پیامبر (ص) و امیرالمومنین (ع) را دیدید اما حکم خدا را کنار نهادید و می فرمایند شما هم سفارش پدرم و هم توصیه های خدا را فراموش کردید و به احیای رسوم جاهلی اقدام نمودید و در حقیقت به مردم گوشزد کردند که چه زود واقعه غدیر را به فراموشی سپردید.

و سخن آخر درباره خطبه فدکیه...
کسانی که می خواهند شخصیت روحاتی ملکوتی حضرت زهرا (س) را بشناسند باید این خطبه را با شروح نوشته شده بر آن به ویژه شروح دوره های اخیر بخوانند تا بفهمند حضرت زهرا (س) کیست به ویژه بانوان ایرانی که خود را پیرو ایشان می دانند برای فاطمه شناسی نیاز به درک این خطبه دارند.
انتهای خبر/