*آب است تریاک
مردم بوشهر بهطور معمول دو تا سه ساعت قبل از اذان صبح بیدار میشوند و پس از وضوگرفتن، نیّت روزۀ ماهرمضان را میکنند و بعد، شروع به خوردن سحری میکنند؛ برخی اول میخورند و بعد نیّت ماه مبارک رمضان میکنند. قبل از رسیدن صدای ملکوتی اذان از حسینیه و مساجد از طریق بلندگو، اینعبارت گفته میشود: «ایها الصائمون آب است تریاک» یعنی ای روزهداران! وقت دیگر تنگ است و از خوردن و آشامیدن امساک کنید. با بلندشدن صدای ملکوتی اذان صبح، مردم خود را برای ادای نماز صبح آماده میکنند و به مساجد میروند و بعضیها در خانۀ خود نمازشان را ادا میکنند.
دمدم سحری
یکی از سنتهای قدیمی مردم بوشهر که بیشتر در محلات قدیمی این شهر برگزار میشود، سنت «دمدم سحری» است. این سنت قدیمی، زمانیکه امکاناتی مثل ساعت زنگدار، رادیو و تلویزیون نبود، بیشتر اجرا میشد، امّا اکنون نیز در بعضی از محلههای قدیمیِ شهر از جمله دهدشتی، کوتی، بهبهانی، شنبدی و جبری، زنده نگه داشته شده است. آیین دمدم سحری، معمولاً توسط یکگروه سه تا چهار نفر و درحالیکه یکی از آنها چراغ فانوس و دیگری دمامی را بههمراه دارد، اجرا میشود. آنان بهصورت گروهی، اشعاری در وصف ماهرمضان میخواندند؛ «خداوندا تو ستاری/ همه خوابند تو بیداری، بهحق لا اله الاالله/ همه عالم نگهداری».
مقابلۀ قرآن
یکی دیگر از مراسم عمومی ماهرمضان در بوشهر، برگزاری آیین مقابله است. شبها حدود یکساعت بعد از صرف افطاری، عدهای بهصورت حلقهوار در حسینیهها و مساجد نشسته و هرکس بهنوبت خود، چند آیه از قرآن تلاوت میکند. اینکار بههمین منوال، هرشب تا قرائت کامل یکجزء از قرآن ادامه پیدا میکند. البته آیین مقابلۀ قرآن در شب آخرِ ماه، کمی با دیگر شبها متفاوت است. در اینشب، افراد قاری، هرکدام در مکان خاص خود نشسته و حق تعویض جا ندارند. قرائت قرآن همانند شبهای دیگر شروع شده و ادامه مییابد، تا به خواندن سورۀ «کوثر» میرسد. قبل قرائت اینسوره، حضار در مجلس پنجصلوات میفرستند و سپس سورۀ کوثر قرائت میشود. فردیکه سورۀ ذکر شده به او رسیده، باید یکی را بفرستد تا شیرینی تهیه کند و از حضار در مجلس پذیرایی به عمل آورَد. سپس جزء آخر قرآن، توسط قاریِ آخر به پایان میرسد و بعد از آن، نوبت به دعای ختم قرآن میرسد.
گلیگشو
آیین شبانه «گلیگشو»، «گرهگشو» یا «گرهگشای» یکى دیگر از سنتهاى رمضانیِ اهالی بوشهر است که در شب ۱۵ ماه مبارک رمضان اجرا میشود. گلیگشو بهمعنیِ گشودهشدن و بازشدن گره، و آسانشدنِ کار است. در اینشب که مصادف با میلاد امامحسنمجتبى(ع) است، دستههاى مختلف کودکان با در دست داشتن کیسه و سردادن جملاتى نظیر «گره گشو سرت بشور، با آرد شو» اهالى را از آمدن خود به درِ منازل مطلع میکنند. مردم نیز با ریختن برنج، گندم، شکلات و تنقّلات دیگر در کیسههای آنان، با هدف گشودهشدن مشکلات، از ایشان پذیرایى مىکنند.کودکان از در هر خانهای که با دست پر برمیگردند، آواز «خونه گچی پرهمچی» سر میدهند و اگر چیزی به آنها ندهند با خندهای گلایهآمیز و کودکانه آوای «خونه گدا هیچیش ندا» یا «خونه گدا خیرش ندا» سر میدهند.
آبی بنوش
«آبی بنوش» یکی دیگر از سنتهای رمضانی رایج در بوشهر است. در این مراسم، مدّاحان ۱۵دقیقه قبل از اذان صبح با سردادن «آبى بنوش و لعنت حق بریزید کن، جانت فداى مرقد شاه شهید کن»، نزدیکشدنِ اذان صبح را به روزهداران یادآورى مىکنند تا بتوانند با روحیۀ با نشاط در هنگام سحر به راز و نیاز و خوردن سحرى بپردازند.
سینهزنی سنّتی
اجرای تعزیه، راهاندازی دستههای سینهزنی و سنج دمام در ایام شهادت حضرتعلی(ع) یکی دیگر از سنتهایی است که باشکوهِ هرچه تمامتر در بندر بوشهر در شبهای قدر برگزار میشود. اینسنّت، نوعی سینهزنی دایرهای است که مدّاح در وسط سینهزنان قرار گرفته و مدّاحی میکند و سایر عزاداران بهصورت موّاج و دایرهای، گرد او به سینهزدن مشغول میشوند.
سرروزه
مردم بوشهر به فطریه «سرروزه» مىگویند. سرروزه، جو، گندم، خرما، آرد و یا پول است که مردم از قبل آماده کرده و صبح عید فطر به فرد مستحقى میدهند. در اینشهر، اگر مرد خانواده دستش تنگ باشد، ظرف مسى بزرگى را در روزهای منتهی به عید، پیش روحانی محله مىبرد تا روى ظرف بخواند و نیّت کند که اینظرف در عوضِ سرروزه گرو بماند. مرد پس از آن، ظرف را به خانه آورده و گوشهاى مىگذارد و بهکار نمىگیرد تا زمانىکه سرروزه را تهیه کرده و به مستحقّش بدهد. پس از آن، ظرف از گرو خارج شده و بار دیگر مورد استفاده قرار میگیرد.
عید تلخک
یکى از مراسم جالبتوجه روز عید فطر، حضور افراد در منازل خانوادههایى داغدار، و تسلیتگفتن به ایشان است. در اینروز، خانوادههایىکه در طول سال، فردى از آنها از دنیا رفته، عید تهلو یا تلخک دارند. پس از پایان نماز عید، تمام افراد محل به خانۀ بازماندگان متوفّى مىروند و با خواندن فاتحه، یاد او را گرامى مىدارند و صاحبخانه نیز با چاى و شیرینى از آنها پذیرایى مىکند. مردم بر اساس اینرسم، باید تا قبل از ظهر، به تمامِ خانههایىکه در آنها عید تهلو برگزار شده، سرکشی کرده و ابراز تسلیت کنند. تشکیل مجلس عید تهلو براى هر خانوادهاىکه عزیزى از دست داده، الزامى است.
نظر شما