به گزارش قدس آنلاین پراین روزها والدین توجه خاصی به کودکان دارند و برای خلاق شدن کودکانشان به هر وسیله ای چنگ زده و حتی با پرداخت مبالغ هنگفتی کودکانشان را در کلاسهای شکوفایی خلاقیت ثبت نام می کنند تا در آینده فرزندانی خلاق به جامعه تحویل دهند.در گفت و گویی با دکتر بهروز جلیلی روانپزشک اطفال و دانش یار دانشگاه علوم پزشکی ایران با راههای شکوفایی خلاقیت کودکان گفتگو نمودیم آنچه می خوانید ماحصل این گفتگوست

-اگر بخواهیم از خلاقیت تعریفی ارائه دهیم چه می توانیم بگوییم؟

-تعریف خلاقیت یعنی کشف تازه ها و ارتباط دادن آنها با چیزهایی  است که قبلا با هم ارتباط نداشته اند .هر گاه کودک بتواند عملیات ذهنی یا عملی انجام دهد که فرد یا افراد دیگری در میان هم سالانش قادر به انجام آن نباشند می توان گفت کودک خلاق بوده است.مثلا برخی از کودکان با رسیدن به سن دبستان در همان کلاسهای اول و دوم عملیات های ریاضی را خوب و با دقت انجام می دهند به نحوی که اکثر همکلاسی هایشان از درک و انجام آن عاجز هستند.اگر کودکی در کلاس اول یا دوم بتواند چند جمع و تفریق سه رقمی را انجام دهد می توان گفت با فراهم نمودن زمینه های مورد نیاز می توان خلاقیت کودک را به منصه ظهور رسانده .

-لطفا بفرمایید خلاقیت کودکان در چه سنی به اوج خود می رسد؟

-طبق تعاریف روانشناسان و روان پزشکان خلاقیت در سنین 6تا 10 سالگی در دوران دبستان به اوج خود می رسد.بنابراین توجه به پرورش خلاقیت در این سنین به والدین و مربیان آموزی توصیه می شود.

-آیا خلاق شدن کودکان فقط با پرورش صحیح آنها میسر می شود یا ژنتیک نیز در آن موثر است؟

امروزه علم ثابت کرده که مسلما استعداد ژنتیکی در بروز خلاقیت تاثیر ویژه ای دارد.در دوران قدیم و حال حاضر تاریخ گواهی داده که بسیاری از انسانهای خلاق از پدران و مادرانی خلاق متولد شده اند.ژن پدران و مادران باهوش و صاحب ابتکار در خلاق شدن کودک مهم و تاثیر گذار می باشد.اما باهوشی و صاحب ابتکار بودن والدین لزوما به این معنا نیست که والدین حتما از تحصیلات بالایی برخوردار باشند ممکن است فردی انسان خلاقی باشد اما تحصیلات تکمیلی  نداشته باشد و با دقت در کارها و هنرهایی که از خود بروز می دهند می توان متوجه تفاوت او با دیگران شد.یقینا والدین می توانند در بروز خلاقیت در کودکانشان تاثیر گذار باشند اگر مادری از بدو ورود کودکش به منزل در کنار او بنشیند و پا به پای او به تکالیف درسی کودک برسد نمی توان گفت کودکش خلاق است یا خلاق می شود و علم اثبات کرده که حضور دائم والدین در کمک به تمرینات درسی بسیار غلط  می باشد.والدین وظیفه دارند به کودک تفهیم کنند که خودت باید تکالیفت را انجام دهی و در صورت داشتن اشکال از والدین سئوال پرسیده شود زیرا اگر از همین ابتدا کودک به والدین وابسته باشد یقینا در مراحل بالاتر نمی توان از او انتظار خلاقیت در کارها را داشت.بنابراین می توان اذعان نمود که خلاقیت دارای دو بعد ژنتیکی و پرورشی می باشد.                                                                                                                       

-با توجه به اهمیت دوران دبستان که از 6 تا 10 سالگی از آن به عنوان دوران طلایی پرورش خلاقیت یاد کردید آیا منظور شما این است که والدین تا قبل از شش سالگی نیازی به تهیه ابزارها و فراهم نمودن محیط برای خلاق کردن فرزندشان  ندارند؟

-خیر،در سنین بسیار پایین ترنیز می بایست به این مساله توجه نمودمثلا بچه یک ساله ای که توانایی گرفتن جغجغه را دارد و از این دست به آن دست آن را حرکت می دهد یقینا کار خلاقانه ای انجام داده است.یا جغجغه های رایانه ای که امروزه از آن برای تحریک کودکان استفاده می شود در خلاق کردن کودکان تاثیر خواهد داشت.زیرا حرکت دادن جغجغه در کودک یک ساله باعث افزایش حس حرکتی بچه می شود .علم ثابت کرده مادرانی که حوصله بیشتری داشته و صبور تر هستند و وظیفه مادری خود را فقط پروراندن و بزرگ کردن بچه نمی دانند می توانند با صبوری و درک نیازهای کودک و توجه به خصوصیات منحصر به فرد او زمینه های بروز خلاقیت و کشف استعدادهایش را موجب شوند.

-غیر از ژنتیک چه عواملی می تواند بر رشد خلاقیت کودک تاثیر بگذارد؟

-یکی از این عوامل توجه به تغذیه مادر باردار است.مادران بارداری که در زمان حاملگی میزان مناسبی پروتئین دریافت می کنند یقینا کودکانی با آی کیو بالا خواهند داشت .زیرا هوش یکی از ابعاد خلاقیت می باشد.همچنین تغذیه کودکان صفر تا یک سال نیز بسیار مهم می باشد. علم ثابت کرده که کودکانی که از شیر مادر تغذیه می کنند به مراتب از کودکانی که با شیر خشک یا شیر گاو و بز تغذیه می شوند باهوش تر ند و در آینده خلاق تر خواهند شد.همچنین حضور در برخی کلاسهای آموزشی یا دیدن برخی برنامه های تلویزیونی می تواند در پرورش رشد خلاقیت کودکان تاثیر گذار باشد.در حال حاضر آی کیو به هشت طبقه تقسیم می شود .مثلا آی کیو بچه هایی که استعداد ریاضی دارند یا کودکانی که استعداد موسیقیایی دارند و آنهایی که می توانند برروی خط راست صاف راه بروند و تمرکز بیشتری دارند این کودکان ممکن است در آینده بند بازان حرفه ای شوند یا کودکانی که از هوش اجتماعی بالاتری برخوردارند یا کودکانی که به طبیعت توجه نشان می دهند.مسلما اگربه نیازهای این کودکان پاسخ داده شود و مجال بروز استعدادهایشان به آنها داده شود می توان گفت این افراد در طبقات مختلف آی کیو انسانهای خلاق نسل بعدی جامعه خواهند بود.

-آیا انسان خلاق لزوما مخترع و مبتکر است؟ وآیا بی توجهی به بروز خلاقیت و استعدادهای کودکان می تواند زمینه ساز انحرافات اجتماعی آنها در بزرگسالی شود؟

-یقیا خلاقیت فقط در گرو حل مسائل علمی و اختراع و ابتکار نیست و یا در نشستن پشت میکروسکوپ و تلسکوپ خلاصه نمی شود.مسلما یک ورزشکار حرفه ای در کار خود به موفقیت هایی رسیده که خلاقیت هایش او را به یک ستاره تبدیل نموده است.هر کس در هر حرفه ای که بدرخشد خلاق آن رشته محسوب می شود .بنابراین به والدین توصیه می شود هیچ گاه فرزندشان را با فرزند دوستان و بستگان و همکلاسی ها مقایسه نکنند.و از الفاظ خنگ و به درد هیچ کاری نمی خوری و فلان کس بهتر از توست استفاده نکنند .بلکه می بایست به فرزندشان تفاوت ها را نشان داده و استعدادهای فرزندشان را تقویت و پررنگ کنند.والدینی می توانند خلاقیت را د رکودکان پرورش دهند که به او بگویند اگر نتوانستی از پس این کار بربیایی نترس و باز هم امتحان کن و نوع نگرش خود و کودکشان را به ماجرا تغییر دهند .همچنین والدین بدانند بزهکاران بزرگ که از استعداد و آی کیو مناسبی برخوردارند در کودکی تحت تربیت درستی قرار نداشته و نتوانسته اند خلاقیت های خود را در زمینه درست به کار بگیرند بنابراین به خلاف و بزه روی آورده و از این استعداد خدادادی به نحو احسن استفاده نکرده اند.

-چند نمونه از فعالیت هایی که والدین می توانند برای رشد خلاقیت کودکانشان استفاده کنند را مثال بزنید؟

-برای تربیت تخیل کودکان باید مطمین شویم که کودکان به تجارب گسترده دسترسی دارند تا از طریق آن بتوانند خلاقیت و تخیل خود را رشد دهند یکی از راههای گسترده تر کردن تجارب کودکان استفاده از محیط اجتماعی است.محیط اجتماعی بخشی از تجربه هرروز کودکان است که والدین و مربیان می توانند از این محیط برای افزودن به غنای تجربیات کودک خود استفاده کنند.همچنین بر اساس تئوری رشد شناختی پیاژه ،از مراحل طفولیت بچه ها شروع به تشخیص می کنند که برای کنش های آنها یک سری دلایل و نتایج وجود دارد .استفاده از اسباب بازی ،برای مثال اگر کودک دکمه اسباب بازی را فشار دهد آنگاه صدایی می شنود و یا اگر یک شیء را بردارد و در محل صحیحی بگذارد مهارتهای حرکتی ظریف و درشت خود را توسعه خواهد داد .مهارتهای حرکتی ظریف در ارتباط با چشم ها و انگشت ها ست در حالی که مهارتهای حرکتی درشت در ارتباط با ماهیچه ها برای برداشتن و قدم زدن و دویدن و ایستادن است.لذا اسباب بازی مولفه های مورد نیاز برای رشد رفتاری_شناختی نوزادان و کودکان را فراهم می کند.استفاده از اشیا،گروهی از اشیا ءیا چیزهای دیگر را که به هم شباهت دارند انتخاب کنید مثلا چند شیء دایره ای شکل و در بین آنها یک مکعب مربع قرار دهید برای این آزمایش می توانید از خود اشیاء تصاویر یا نام بردن آنها استفاده شود...استفاده از پازل..پازل ساده ای تهیه کنید و اجزایی از تصاویر آن را حذف کنید.تصاویری که انتخاب می کنید معمولا می بایست ساده باشد.مثل چهره یک آدمک که دهان و لبهایش حذف شده است.یا ساعتی که عقربه ندارد.کودکان 5تا6 سال معمولا نقص در تصاویر مربوط به اشیاء آشنا و عینی را راحت تر شناسایی می کنند .بابالا رفتن سن کودک می توان تصاویر پیچیده تر مثل مناظر و..را استفاده کرد...کتاب خواندن...والدینی که برای کودکشان کتاب می خوانند به رشد مهارتهای شنوایی و پرورش بینش آنها کمک می کنند.براساس نتایج علمی اگر والدین به طور مکرر با فرزندان صحبت کنند آنها حرف زدن را زود یاد می گیرند.خواندن و اشاره کردن به کلمات و تصاویر ،صحبت کردن را به کودکان می آموزد.تشویق کودک به حرف زدن به او اعتماد به نفس می بخشد.کتابها بخش مهمی از رشد کودکان هستند زیرا به آنها کمک می کند کلمات جدیدی را یاد گرفته و خواندن را تجربه کنند.