حضرت آیت الله خامنه ای درباره نوع نگرش این دو متفکر ایران در بحبوحه انقلاب فرموده اند:بی شک نوع تاثیرها و نگرش ها با هم متفاوت است. کما این که نوع تفکرات و نوع کارها با هم متفاوت است. مرحوم علی شریعتی کارش، کارهایی بود جوان پسند و متکی به احساس و دیدگاه های او، دیدگاه های نزدیک به جریان های انقلابی؛ لذا در محافل جوان به خصوص جوان روشنفکر، خیلی زود گل می کرد. مرحوم مرتضی مطهری تفکرش یک تفکر عمیق فلسفی بود. او بشتر پایه ای و بنیانی مسائل اسلامی را بررسی می کرد. لذا کارش در بین محافل متفکرین و از جمله در میان حوزه های علمیه و در میان فضلا خیلی جالب توجه بود. یقینا اگر به مبانی و اصول کار نگاه کنیم، می توانیم یک تفاوت های بنیانی را بین دو نوع تفکر پیدا کنیم. لیکن در یک برهه ای از زمان این هر دو در یک جهت و در یک خط حرکت می کردند. کما این که حسینیه ارشاد را مرحوم مطهری بنیان گذاشت و دکتر شریعتی به دعوت شهید مطهری یکی از سخنرانان موفق حسینیه ارشاد شد و نیز می دانیم که کارهای مشترکی را اینها با هم داشتند. مثلا محمد خاتم پیامبران را مرحوم مطهری طرح ریزی کرد و اقدام اساسیش را انجام داد و یکی از نویسندگان آن کتاب که دو مقاله در آن کتاب دارد، مرحوم شریعتی بود.

در یک برهه ای از زمان آن وقتی که هنوز جزئیات مسائل آشکار نشده بود، اینها در یک جهت و در یک خط حرکت می کردند. آن خطررا اگر بخواهیم به طور کلی معرفی کنیم باید بگوییم «خط بازنگری متجددانه اسلام» یا «نهضت بازشناسی اسلام» یا «تجدید حیات فکری اسلام»، منتها دو مساله وجود داشت، یکی این که شهید مطهری به مسایل زیربنایی و فکری و فلسفی و اعتقادی می پرداخت؛ اما علی شریعتی به مسایل اجتماعی و آنچه که به جریان های موجود در جامعه نظر داشت بیشتر اهمیت می داد. کتاب های هر کدام از ایشان، نشان دهنده این تفاوت هست.

مساله دوم این است که وقتی که این دو جریان پیش رفتند و هر کدام به نقاط تعیین کننده ای رسیدند، معلوم شد که در پاره ای از مبانی با هم اختلاف نظر داشتند، یعنی مرحوم مطهری طرفدار مراجعه به استنباط از منابع ناب اسلامی و کتاب و سنت بود، صد در صد معتقد به این بود که ما بایستی تفکرمان را از کتاب و سنت بگیریم، در حالی که مرحوم شریعتی تحت تاثیر بسیاری از افکار زمان خودش قرار داشت و از آن افکار اطلاع داشت و آن افکار در برداشت های اسلامی اش اثر می گذاشت، بنابراین این دو برزگوار با وجود وجوه مشترکی که با هم داشتند، یک مرزهای اختلافی هم با همدیگر پیدا می کردند و این دو مساله بنوبه خود حوزه تاثیرات را و نوع تاثیرات را تعیین می کرد.

منبع:

*واثقی، محمد حسین، (مجموعه مصاحبه ها، مقالات، سخنرانیها و... درباره زندگانی و شخصیت شهید آیه الله مطهری)، تهران، صدرا، 1380.