تأثیر اسم بر هویت افراد

 باید دقت شود اسمی که برای نوزاد انتخاب می شود، از انسانهای خوب گرفته شده باشد. چون اسم خوب هم شخصیت فرد را می سازد و هم نشان دهنده شخصیت اوست. به عنوان مثال  وقتی اسم زینب را بر کودک می گذارند، شاید او در دوران کودکی معنای اسمش را نداند و صاحب آن را نشناسد، اما به مرور که می بیند این اسم به مبارکی بین مردم یاد می شود و صاحب بزرگی دارد، قطعا تلاش می کند شبیه سازی کرده  خودش را به آن شخصیت نزدیک کند تا در شأن آن اسم باشد. بدین صورت یک الگوی رفتاری که مهمترین فرآیند تربیتی است، مهیا می شود.

در عین حال در روایات اسلامی تأکید شده است اسم افرادی را که اهل لاابالی گری هستند، بر فرزندان خود نگذارید. در دوران صدر اسلام هم پیامبر اکرم(ص) از میان افرادی که مسلمان می شدند، نام کسانی را که اسم مناسب نداشتند، تغییر می دادند. به عنوان مثال برادر ام سلمه، همسر پیامبر اکرم(ص) صاحب پسری شد و او را «ولید» نامید. وقتی پیامبر اکرم(ص) این نام را شنیدند، فرمودند: «او را به نام فراعنه خوانده‌اید! این نام را تغییر بدهید.» بدین ترتیب آن شخص اسم فرزندش را به «عبدا...» تغییر داد.

بدین صورت است که اهل بیت(ع) تأکید فرموده اند فرزندان تان را به نامهای نیکو و با معنا بخوانید تا به او کمک کند که روش مناسبی در زندگی اش داشته باشد. خوشبختانه سازمان ثبت احوال کشور هم این امکان را ایجاد کرده است که اگر کسی اسم نامناسبی دارد که به واسطه آن مورد آزار و رنجش قرار می گیرد، بتواند آن را تغییر بدهد.

 اسامی شهدا و نیکان

نوع دیگری از اسامی که تأکید شده از آنها استفاده شود، اسامی شهدا و نیکان است. چون بدین صورت، خاطره فداکاری شهدا و نیکوکاری آنها را زنده نگه می‌دارد و نسل آینده را با دستاوردهای آنها پیوند می دهد. درواقع این کار، نوعی گسترش معروفها و ارزشهاست. در این زمینه، از امام صادق(ع) نقل شده فردی خدمت رسول خدا(ص) رسید و عرض کرد: «خداوند، پسری به من عطا کرده است؛ اسمش را چه بگذارم؟» رسول خدا(ص) فرمودند: «محبوب ترین اسمها در نزد من، حمزه است.» به این صورت درحقیقت به آن شخص توصیه فرمودند نام کسی را بر فرزندش بگذارد که اولین شخصی است که با لقب «سیدالشهدا» در اسلام شناخته شده است. پس این توصیه به دلیل مفهوم اسم «حمزه» نبوده، بلکه فردی صاحب این نام بوده که رشادت کرده تا زیبایی‌ها در عالم شکل بگیرد و برای رسیدن به این هدف، حاضر شده که جانش را بدهد.

 اسمهای ایرانی – اسلامی

در انتخاب نام، اسمهایی که معنا و مفهوم زیبایی داشته باشند، طبق عرف یک زمان 
می توانند مورد استفاده قرار بگیرند؛ مثل «حبیب» به معنی دوستدار. و این کار طبق آیین اسلام هم پسندیده است، اما مشخص است که این اسامی، به عنوان بهترین اسمها شناخته شده نیستند. به عبارت دیگر، اسمهایی مانند «زیبا» یا «شبنم» هم به هویت سازی فرد کمک می کند اما این کمک، بی‌تردید موفقیت آمیز نخواهد بود. به همین دلیل در بعضی فرهنگ ها، این اسامی را دو جزئی به کار
 می برند، اسمهایی مانند «ترنم فاطمه».

جالب این است که مسلمانان و بخصوص شیعیان ساکن در شبه قاره هند، معمولاً به خودشان اجازه نمی دهند اسم فرزندان خود را «فاطمه» بگذارند. آنها اعتقاد دارند صاحب این اسم، شخصیت بزرگ و ارزشمندی دارد و خود را در شأن داشتن این اسم نمی دانند. به همین منظور، اسمی را برای فرزندان خود انتخاب 
می کنند که عطر آن نام را داشته باشد مانند شمیم فاطمه، ریحانه فاطمه، نسیم فاطمه و.... این فرهنگ زیبایی است که می تواند بین ما ایرانی ها، هم رایج شود. خیلی از اسامی خوبان هم ابتدا صفت بوده و بعدها به اسم تبدیل شده، مثلا اسم «حسن» به معنای نیکو، صفت بوده که به عنوان اسم خاص به کار رفته است. در زبان فارسی هم می توان چنین اسمهایی را ایجاد کرد که در عین حال، عطر اسامی ائمه معصوم(ع) را هم داشته باشند.

 اسمهای خارجی در زبان فارسی

حتی موقعیت اجتماعی بعضی افراد سبب می شود مردم نام او را بر فرزند خود بگذارند؛ مثلا در بعضی کشورهای اروپایی شاهد این هستیم که بعضی از مردم اسم فرزندشان را «خمینی» می گذارند، هرچند نام خانوادگی حضرت امام(ره)، خمینی بوده و در زبان اروپایی ها این عنوان کاربرد ندارد، اما به دلیل اینکه صاحب این اسم آن قدر در نگاه آنها خوب و خواستنی است که لذت می برند، این اسم را بر فرزندشان می‌گذارند.

از طرف دیگر شاهد هستیم اسمهایی در بین بعضی خانواده ها استفاده می شود. حتی گاهی صاحب بعضی از اسمها، به بی بند و باری و لاابالی گری معروف هستند و در مراحل اولیه رشد شخصیتی جا مانده اند. گاهی نیز می بینیم اسمی که برای کودک انتخاب می شود، اسم شخص خاصی نیست، اما چون مد شده، از آن استفاده کرده اند. مثلاً پس از فوت دیانا، شاهزاده انگلستان، این اسم خیلی مورد استفاده قرار گرفت. سوال این است که این خانم به عنوان یک شاهزاده انگلیسی، چه ویژگی خاصی دارد یا چه خصوصیت ویژه‌ای را می تواند به کودک ما منتقل کند؟ در عین اینکه این اسم، اسم رایجی نیست و گذراست و پس از چند سال، این فرد در هویت خودش معلق است، چون اسمش نه محبوبیت دارد و نه مقبولیت.

درعین حال باید به مفهوم اسم هم توجه شود. مثلا اسم «آتنا» اگرچه در قرآن هم آمده، اما به معنای «بده به ما» است. یعنی یک فعل عربی فقط به این دلیل که در قرآن ذکر شده، به عنوان اسم به کار رفته و این کار اشتباهی است. اما بررسی بیشتر نشان می دهد این اسم درواقع «اِتنا» بوده که بتی است در میان کوه‌های یونان. یعنی یک فرد مسلمان، نام یک بت را بر فرزندش گذاشته، به صرف اینکه به ظاهر اسم زیبایی به نظر رسیده است!

یا بعضی افراد به دلیل اشراف نداشتن بر معنای کلمات عربی، اسمهایی را از قرآن کریم انتخاب می کنند و توجهی به معنای آن ندارند. مثلا قرآن را باز می کنند و با دیدن سوره مائده، اسم فرزندشان را مائده می گذارند، در حالی که مائده به معنای خوردنی است! یا اسم الهه را انتخاب می کنند که به معنای بت زن است. پس به صرف اینکه کلمه ای در قرآن ذکر شده، نباید آن را به عنوان اسم استفاده کرد. از طرف دیگر بعضی افراد این تصور را دارند اسمی که در زبان لاتین استفاده می شود، زیباتر یا به اصطلاح باکلاس تر است. مثلا مدتی اسم فاطیما زیاد استفاده می شد. فاطیما، درواقع تعبیر لاتینی اسم فاطمه است. یا نام مادر امام زمان(عج)، قبل از اینکه مسلمان شوند، ملیکه یا ملیکا بود و پس از مسلمان شدن، نام خود را به نرگس تغییر دادند. این سوال مطرح می شود چرا اسم کودکی را ملیکا می گذارند؟ اگر اسم ملیکا، پسندیده ترین اسم بود حضرت نرگس خاتون اسم خود را تغییر نمی دادند.

گاهی آن قدر درگیر ظواهر می شویم که دیگر به بعد معنوی و هویت سازی اسم به آن شکلی که ائمه اطهار (ع) می فرمایند، توجه نمی کنیم. در روایتی آمده است «الاسماء تنزل من سماء؛ اسمها از آسمان نازل می شوند» یعنی مراقب باشید، وقتی می خواهید آب باران را جمع کنید، آب آلوده ای را جمع نمی کنید و مراقب هستید هوا آلوده به سرب نباشد. در هوای تنفسی اسم گذاری های ما، متأسفانه سرب و آلودگی ها خیلی زیاد است.

 اسمهای مکمل و دو اسمی ها

اسمهایی مانند محمدحسین، علی رضا، محمد علی و... اسمهای مکمل هستند و به تقویت شخصیت فرد کمک می کند. در عین اینکه هندسه وجودی او را تقویت و تکمیل می کند. داشتن اسم ساده در کنار اسم ائمه اطهار (ع) مانند نسیم زهرا، این فرصت را به افراد می دهد که او را به اسم اول یا دوم صدا بزنند. این حالت بهتر از حالت دو اسمی است که افراد نامی در شناسنامه داشته باشند و آنها را به اسم دیگری صدا بزنند.

 اسمهای خوب را معرفی کنید

امروزه انواع کتابها، نرم افزار و سایتهای متنوعی برای انتخاب اسم وجود دارند، اما غربالگری در بین این اسمها چندان اتفاق نمی افتد. خوب است در بعضی نشریات، به صورت هفتگی یا ماهانه، نامهای زیبایی را که هم صفت خوبی است و هم می تواند با نام اهل بیت(ع) یا شخصیت های بزرگ تاریخی ترکیب شوند، معرفی کند.

 در این بخش می توان اسمهایی را که درواقع صفت زیبا هستند و به شکل اسم به کار رفته اند، به مردم ارایه کرد. مثلا بانویی به نام «پسنده»، یا «پسندیده» میزبان امام رضا(ع) در شهر نیشابور بوده و نام او می تواند به عنوان اسم اصیل فارسی از یک شخصیت تاریخی که در خدمت ائمه اطهار (ع) بوده، استفاده  شود.