به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین دکتر محمدتقی فعالی، مدرس حوزه و دانشگاه و نگارنده 9 جلد کتاب در باب جنبشهای نوظهور معنوی، در سومین نشست از سلسله نشستهای «آسیبشناسی عرفانهای کاذب» که در سازمان فعالیتهای قرآنی دانشجویان کشور برگزار شد، به ایراد سخنرانی پرداخت.
فعالی با بیان اینکه در کشور ما در حال حاضر 4 جریان عمده عرفانی و معنوی وجود دارد، عنوان کرد: این چهار جریان عبارتند از؛ عرفان ناب دینی که مؤلفهها و ویژگیهایش در نشستهای قبل بیان شد، دوم مدعیان دروغین و پوشالی، سوم رهبران سلاسل دراویش.
وی با بیان اینکه بحث اصلی در این نشست حول محور جریان چهارم است، ادامه داد: جریان چهارم معنویتهای نوظهور است. دو مقدمه لازم به ذکر است. مقدمه اول اینکه این جریانها در ایران اسمهای مختلفی دارد، اما اسمهای اصلی آنها در حقیقت چیز دیگری است. در ایران به این جریان چهارم عرفانهای کاذب، عرفانهای پوچ، عرفانهای منسوخ و یا عرفانهای مادی گفته میشود.
این مدرس حوزه و دانشگاه افزود: این تعابیر، القابی است که مقام معظم رهبری در این چند سال نسبت به این عرفانها بیان داشتهاند، همچنین گاه به این عرفانها گفته میشود عرفانهای نوظهور، نوپدید، معنویتهای نوگرا و امثال این تعابیر. البته باید توجه داشت که خاستگاه این عرفانها ایالت متحده امریکا است و القاب و اصطلاحات آنها در خاستگاهشان چیز دیگری است.
وی خاطرنشان کرد: طرح و بررسی نامها و علائم این عرفانها در جهان غرب عنوان مقدمه اول است؛ زیرا هر کدام از این نامها حاوی اطلاعات و مضمونهایی است که دانستن آنها برای فهم آن عرفان لازم و ضروری مینماید.
فعالی افزود: به این معنویتهای نوظهور که خاستگاه آنها بهویژه ایالات متحده امریکا است، گاهی «کالت» cult یا calt گفته میشود. استفاده از این واژه برای جریانهای نوپدید بسیار مهم است و در غرب رواج دارد. به لحاظ علم اشتقاق ممکن است واژه cult از دو واژه مشتق شده باشد. این واژه دو رسم الخط دارد که رسم الخط قدیمی آن calt است اما رسم الخط جدید آن cult می-باشد که صحیحتر میباشد.
این محقق و پژوهشگر عنوان کرد: واژه cult از دو ریشه میتواند مشتق شده باشد، اول واژه Cultaus که واژهای یونانی است و در حدود سده 12 تا 15 میلادی به لاتین وارد شده است. معنی اصلی این واژه پرستش و نیایش است. برخی دیگر گفتهاند از واژه Culture مشتق شده است که معادل آن در فارسی واژه «فرهنگ» را قرار میدهند، اما معنی اصلی آن باورها، عقاید و آموزههای یک ملت و امت است که معادل آن را میتوان فرهنگ قرار داد.
وی با بیان اینکه در اصطلاح امروزی معنای واژه کالت متفاوت است، اظهار کرد: از نظر اصطلاحشناسی تعابیر مختلفی برای این واژه ذکر شده است، میتوان تعریفهای کالت را به سه دسته تقسیم کرد: اول تعریفهای الهیاتی، کلامی و آموزهای و یا به تعبیری ایدئولوژیک، نوع دوم تعریفهای روانشناختی و نوع سوم تعریفهای سوشالیته یا جامعهشناختی.
فعالی با تأکید بر اینکه این تعابیر را باید با هم منطبق کرد؛ یعنی با نگاهی ایدئولوژیک، روانشناسی و جامعهشناسی به این واژه نظر کرد، خاطرنشان کرد: خانم «مارگارت سینگر» مباحث روانشناسی را مطرح کرده است. وی از بزرگترین فرقهشناس و کالتشناس جهان معاصر است و یکی از بزرگترین مؤسسه فرقهشناسی در لندن توسط وی هدایت میشود. (در جلسات آخر به این مبحث به شکل مفصل پرداخته خواهد شد) البته مؤسساتی که امروز در رابطه با فرقهها و کالتها مطالعه میکنند، بسیار متنوع هستند.
این محقق و پژوهشگر با اشاره به آمار بهدست آمده در مورد این دست مراکز فعال اظهار کرد: آمار بهدست آمده نشان میدهد که حدود 300 مرکز فعال در حوزه فرقهها وجود دارد که یکی از وسیعترین آنها توسط خانم سینگر هدایت میشود. این مرکز بخشهای مختلف و متنوعی دارد. این مرکز هفت قسمت کلان دارد که یک بخش آن مخصوص مشاوره قربانیان فرقهها است؛ یعنی کسانیکه جذب فرقهای میشوند و بعد میخواهند از آن فرقه جدا شوند در این مرکز مورد مشاوره قرار میگیرند.
این مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: در این قسمت پانصد مشاور که همگی روانشناس و کشیش هستند، تمام وقت و بهصورت آنلاین و رایگان مشاوره میدهند، مشاوره آنها به گونههای مختلف مثل اینترنت، حضوری یا اشکال دیگری صورت میگیرد. توجه به همین نکته بیانگر این است که بحث فرقهها در جهان بسیار جدی و مورد اهتمام است. سینگر نیز خود چند کتاب در رابطه با فرقهها تألیف کرده است.
فعالی با بیان اینکه با مراجعه به واژه cult در تعاریف، چهار عنصر اصلی برای این واژه در اصطلاح مییابیم، خاطرنشان کرد: اولین عنصر اساسی واژه کالت، «رهبر» است؛ یعنی در هر گروهی یک رهبر در رأس آن قرار دارد؛ بهعبارت دیگر کالتها رهبرمحور هستند. معادل فارسی کالت را معمولاً واژه «فرقه» قرار میدهند که بهتر است از دو واژه «فرقه و نحله» استفاده شود که دلیل آن در ادامه خواهد آمد.
وی با اشاره به دیگر عناصر تشکیلدهنده کالت افزود: عنصر دیگر که در واژه کالت بهکار رفته، داشتن تشکیلات سازمانی است؛ یعنی یک سازمان و تشکیلات بر این فرقهها حکومت میکند که معمولاً نظامی صلب، سخت و محکم است. عنصر سوم نوعی بازسازی افکار مخاطبین است؛ یعنی کسیکه عضو این فرقهها میشود باید افکار و اندیشههایش کاملاً عوض شود.
فعالی ادامه داد: لذا کالتها شیوههای بسیار پیچیده علمی و روانشناختی دارند که بر روی افکار و اندیشههای مخاطبین خود کار میکنند. یکی از مهمترین شیوهها که در این تشکیلات و فرقهها استفاده میشود «Brain Washing» یا شستوشوی مغزی است.
این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه از دیگر شیوهها میتوان بمباران فکری، تلقین فکر به مخاطب را نام برد عنوان کرد: این کار بهدلیل آن است که رهبر کاملاً پیروان و مخاطبینش را تحت سلطه خود قرار دهد؛ لذا بازسازی و اصلاح فکر مخاطب به معنی سلطه بر تمام وجود اوست که یکی از عناصر اصلی در واژه کالت به حساب میآید.
این محقق و پژوهشگر با تأکید بر اینکه عنصر چهارم در واژه کالت داشتن نوعی دیدگاه ماوراء طبیعی و مافوق طبیعی به جهان است، اضافه کرد: البته داشتن دیدگاه ماوراء طبیعی الزاماً مثبت نیست؛ زیرا شیطانپرستان نیز دیدگاه ماوراء طبیعی دارند، اما نگاه ایشان سلبی است؛ مثلاً شیطان پرستان معتقدند که خدایی وجود ندارد، انسان حاوی دو بُعد بدن و روح نیست، بعد از این جهان نشئه دیگری وجود ندارد. نکته مهم این است که ایشان به ماورا توجه دارند و آن را سلب میکنند.
فعالی تأکید کرد: اگر این چهار عنصر با یکدیگر جمع شود؛ یعنی وجود یک رهبر در رأس، نظام سازمانی و تشکیلاتی متعصبانه، بازسازی فکری احساسات مخاطبین و توجه و التفات به عالم ماوراء سلباً یا ایجاباً، معنی Cult مشخص میشود.
وی با بیان اینکه حزب منافقین مصداق کاملی برای واژه cult هستند، عنوان کرد: منافقین شیوههای خیلی پیچیدهای برای شستوشوی فکر و ذهن مخاطبین خود دارند. همچنین از دیگر فرقههای موجود در ایران که مصداق کالت به حساب میآیند، میتوان از فرقههای معنوی دیگری نام برد.
نظر شما