دین اسلام اهمیت زیادی نیز برای آن قائل شده است و به این منظور آیات و روایات بسیاری در فضیلت و ترغیب به این عمل وارد گردیده است و از آنها استفاده می شود که ای انسان! شما هر کدام مستقل نیستید، بلکه عضو یک جامعه می باشید. بنابراین باید منافع جامعه اسلامی را بر منافع و لذات شخصی مقدم بدارید و آگاه باشید که سعادت حقیقی شما در اجرای این سیره است.

خداوند متعال می فرماید: مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ وَاللّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ؛ مثل کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند همانا بذری است که هفت خوشه بروید و در هر خوشه یکصد دانه باشد و خداوند آن را برای هر کس بخواهد (و شایستگی داشته باشد) دو یا چند برابر می کند و (از نظر قدرت و رحمت) وسیع و (به همه چیز) داناست. (سوره بقره، آیه 261)

نکات مهم آیه:

1- استفاده از مثال های طبیعی هرگز کهنه نمی شود و برای همه مردم در هر سن و شرایطی که باشد قابل فهم است.

2- تشویق و وعده پاداش قوی ترین عامل حرکت است.

3- لطف خدا محدودیت ندارد.

4- اتفاق زمانی ارزش دارد که در راه خدا باشد.

5- مهمترین مثال آن است که واقعیت خارجی داشته باشد.

6- اگر انفاق مال تا هفتصد مرتبه قابلیت و نمو دارد، پس حساب کسانی که در راه خدا جان خود را انفاق می کنند چه می تواند باشد. (تفسیر نور جلد 1)

نکات دیگر از آیات مربوط به انفاق در جزء سوم:

در این جزء آیات زیای در مورد اثرات انفاق، اخلاص در انفاق و غیره در آیه های 262- 263- 264- 265- 266- 267 بقره وجود دارد که به نکات جالب آن اشاره می شود.

نکات آیه 262

الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى  لَّهُمْ أَجْرُ‌هُمْ عِندَ رَ‌بِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ؛ كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌كنند، سپس در پى آنچه انفاق كرده‌اند، منّت و آزارى روا نمى‌دارند، پاداش آنان برايشان نزد پروردگارشان محفوظ است، و بيمى بر آنان نيست و اندوهگين نمى‌شوند.

1- با منت اثر انفاق از بین می رود چون هدف از انفاق تطهیر روح از بخل است.

2- نباید با دست لطفی که با انفاق بر سر محروم کشیده ای با منت و آزار بر سر آنان بزنی.

3- اعمال انسان در یکدیگر تأثیر دارد. انفاق درمان است و منت درد است.

4- مگر خداوند بخاطر همه نعمت هایی که به ما داده بر ما منت گذاشته تا ما با بخشیدن جزئی از آن بر خلق او منت گذاریم.

نکات آیه 263

قَوْلٌ مَّعْرُ‌وفٌ وَمَغْفِرَ‌ةٌ خَيْرٌ‌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى  وَاللَّـهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ؛ گفتارى پسنديده در برابر نيازمندان‌ و گذشت از اصرار و تندىِ آنان‌ بهتر از صدقه‌اى است كه آزارى به دنبال آن باشد و خداوند بى‌نياز بردبار است.

1- توجه اسلام به روح بیشتر از جسم است و شخصیت مهمتر از شخص است و آبرو با ارزش تر از اقتصاد است.

2- اخلاق از مال بهتر است.

3- دفع مفسده منت مهمتر از جلب منفعت انفاق است.

4- انفاق روح سخاوت را در انسان زنده می کند و الا خداوند نیازی به انفاق ندارد.

5- خداوند حکیم است و آزاررسانی به فقیر را پاسخ می دهد ولی نه با عجله.

6- در روایات آمده است: رسول اکرم (ص) فرمودند: اگر سائلی نزد شما آمد به یکی از این دو روش او را راضی کنید: یا چیزی که در توان دارید به او عطا کنید. یا به طرز شایسته ای او را رد کنید.

8- گفتگوی خوش با فقیران موجب تسکین او و عامل رشد جواب دهنده است.

نکات مهم آیه 264 و 265

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنفِقُ مَالَهُ رِ‌ئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّـهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ‌  فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَ‌ابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَ‌كَهُ صَلْدًا  لَّا يَقْدِرُ‌ونَ عَلَى شَيْءٍ مِّمَّا كَسَبُوا  وَاللَّـهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِ‌ينَ (264) وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْ‌ضَاتِ اللَّـهِ وَتَثْبِيتًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَ‌بْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِن لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ  وَاللَّـهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ‌؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، صدقه‌هاى خود را با منّت و آزار، باطل مكنيد، مانند كسى كه مالش را براى خودنمايى به مردم، انفاق مى‌كند و به خدا و روز بازپسين ايمان ندارد. پس مَثَل او همچون مَثَل سنگ خارايى است كه بر روى آن، خاكى [نشسته‌] است، و رگبارى به آن رسيده و آن [سنگ‌] را سخت و صاف بر جاى نهاده است. آنان [=رياكاران‌] نيز از آنچه به دست آورده‌اند، بهره‌اى نمى‌برند و خداوند، گروه كافران را هدايت نمى‌كند (264) و مَثَل صدقات‌ كسانى كه اموال خويش را براى طلب خشنودى خدا و استوارى روحشان انفاق مى‌كنند، همچون مَثَل باغى است كه بر فراز پشته‌اى قرار دارد كه اگر رگبارى بر آن برسد، دو چندان محصول برآورد و اگر رگبارى هم بر آن نرسد، بارانِ ريزى براى آن بس است‌ و خداوند به آنچه انجام مى‌دهيد بيناست.

1- منت گذاری بر فقیر و آزار او پاداش انفاق و صداقت را از بین می برد.

2- ریشه ریا، عدم ایمان واقعی به پروردگار و قیامت است.

3- انفاق مهم نیست بلکه روحیه انفاق کننده مهم است.

4- اگر هدف تحصیل رضای خداوند و صفات انسانی باشد کارها بارور می شود.

5- کارهای خالص همچون مزرعه ای در نقاط مرتفع است که از خرابی های سیل محفوظ است.

نکات آیه 266 و 267

أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِ‌ي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ‌ لَهُ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَ‌اتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ‌ وَلَهُ ذُرِّ‌يَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ‌ فِيهِ نَارٌ‌ فَاحْتَرَ‌قَتْ  كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّـهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُ‌ونَ (266) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَ‌جْنَا لَكُم مِّنَ الْأَرْ‌ضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ  وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّـهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ؛ آيا كسى از شما دوست دارد كه باغى از درختان خرما و انگور داشته باشد كه از زير آنها نهرها روان است، و براى او در آن باغ‌ از هر گونه ميوه‌اى فراهم‌ باشد و در حالى كه او را پيرى رسيده و فرزندانى خردسال دارد، ناگهان‌ گردبادى آتشين بر آن باغ‌ زند و باغ يكسر بسوزد؟ اين گونه، خداوند آيات خود را براى شما روشن مى‌گرداند، باشد كه شما بينديشيد. (266) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از چيزهاى پاكيزه‌اى كه به دست آورده‌ايد و از آنچه براى شما از زمين برآورده‌ايم، انفاق كنيد و در پى ناپاك آن نرويد كه از آن‌ انفاق نماييد، در حالى كه آن را اگر به خودتان مى‌دادند جز با چشم‌پوشى و بى‌ميلى‌ نسبت به آن، نمى‌گرفتيد و بدانيد كه خداوند، بى‌نيازِ ستوده صفات‌است.

1- منت و آزار بعد از انفاق همچون باد سوزانی بر باغی سرسبز و آتش بر بوستان خرم است.

2- از مثال های طبیعی که زمان و مکان و تمدن و تاریخ در آن اثر نمی گذارد استفاده می کنیم.

3- رشد کردن تدریجی است ولی تخریب و حبط عمل در یک لحظه است.

4- هدف از انفاق رهایی از بخل است، نه رهایی از دست اشیاء بی ارزش و نامطلوب.

5- در انفاق باید کرامت محرومان محفوظ باشد. فقرای امروز اغنیای فردای قیامتند.

حجت الاسلام و المسلمین حسن بابایی حسکویی؛ استاد حوزه و دانشگاه