در حالی رشد صادرات شیرین بیان که به سنتی ترین شیوه و در کارتن ها و گونی های فرسوده ریخته و صادر می شود در 8 ماه امسال به حدود 3 برابر سال قبل رسیده است که اخبار و شواهد موجود حاکی از قرار گرفتن این گیاه در زمره گیاهان در معرض انقراض به دلیل بهره برداری و برداشت بی رویه آن در دشت ها و اراضی طبیعی فارس است.
به گفته سکینه سیاحی، مدیرکل گمرکات فارس، صادرات شیرین بیان که از لحاظ ارزش، رتبه نخست را در بین محصولات صادراتی فارس دارد در هشت ماه امسال با رشد چشمگیر به 4 هزار و 143 تن و به ارزش 23 میلیون و 134 هزار و 600 دلار رسید که این رقم در مدت مشابه سال گذشته، یک هزار و 484 تن و به ارزش 8 میلیون و 440 هزار دلار بود.
طبق اظهارات وی، امارات، عراق، آلمان، افغانستان، پاکستان، قطر، کویت، ترکیه و اتریش از عمده ترین خریداران عصاره و پودر شیرین بیان هستند.

تلخکامی اراضی طبیعی فارس از برداشت بی رویه شیرین بیان

اما حشمت ا... صادقی، کارشناس مسؤول گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی فارس با اشاره به قرار گرفتن در آستانه فصل برداشت شیرین بیان از وضعیت برداشت این گیاه با ارزش بدون آنکه فرآوری خاصی روی آن صورت بگیرد، ابراز نگرانی کرد و گفت: شیرین بیان یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی است که در صنایع داروسازی، نوشابه سازی، شیرینی سازی و دخانیات مصرف زیادی دارد و از آن در کشورهای پیشرفته دنیا 500 نوع فراورده تولید می شود، این در حالی است که تعداد فراورده های تولید شده از این گیاه در کشور ما به تعداد انگشتان دست هم نمی رسد!
طبق گفته وی، در کشور ما از شیرین بیان فقط پودر و عصاره آن تولید و به خارج از کشور صادر و بخش اندکی از آن هم در صنعت داروسازی استفاده می شود.
وی با بیان اینکه شیرین بیان ارزش دارویی زیادی در معالجه زخم اثنی عشر و بیماری دستگاه گوارش و ریه دارد، افزود: مهم ترین ماده مؤثر این گیاه که در انگلیس، بلژیک، فرانسه، آلمان، ایتالیا، یونان و ترکیه در سطح وسیعی کشت می شود گلایسیریزیک اسید می باشد که 50 مرتبه از شکر، شیرین تر است و مصارف زیادی در صنعت شکلات سازی دارد، ضمن اینکه محققان معتقدند شیرین بیان ایرانی به دلیل شرایط اقلیمی از بیشترین مقدار این ماده برخوردار است.
صادقی اضافه کرد: شیرین بیان یکی از داروهای گیاهی با ارزش در ایران و فارس است که رویشگاه های آن عمدتاً محدود به عرصه های طبیعی و تا حدود کمی عرصه های زراعی است، این در حالی است که متأسفانه به دلیل بهره برداری های بی رویه و غیراصولی، این گونه گیاهی کم نظیر در حال انقراض است و هر سال سطوح رویش آن 30 درصد نسبت به سال قبل از آن کاهش پیدا می کند!
کارشناس ارشد گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی فارس، با ابراز تأسف از شیوه نادرست برداشت این گیاهان که ضرر و زیان جبران ناپذیری به ساختار خاک می زند، خاطرنشان کرد: متأسفانه هر سال بهره برداران بی شماری که عمدتاً شغل خاصی ندارند با تراکتور، بیل و کلنگ شیرین بیان را از عمق 2 تا 3 متری خاک بیرون می کشند و کاری می کنند که ساختار خاک کاملاً به هم ریزد و فرسایش خاک در این مناطق رشد زیادی داشته باشد. صادقی با اشاره به اینکه شیرین بیان یک گیاه خودرو است، افزود: فارس اراضی کشاورزی که در آن شیرین بیان کشت شود ندارد و این گیاه عمدتاً از اراضی طبیعی برداشت می شود.
وی تأکید کرد: آمادگی داریم تا از آن دسته از کشاورزانی که مایل به کشت شیرین بیان هستند حمایت کنیم، البته به شرط اینکه این افراد طرح مطالعاتی از زمان کشت تا زمان برداشت را بدهند و در این طرح مشخص کنند که برای جلوگیری از آسیب خاک چه برنامه هایی دارند.
وی افزود: از آنجا که شیرین بیان یک گیاه دیربازده است و بعد از کشت، چند سالی طول می کشد تا رشد کند و قابل برداشت شود، کشاورزان تمایلی به کاشت آن ندارند.
وی یادآور شد: شیرین بیان گرچه آمار صادراتی فارس را بالا برده است اما متأسفانه بسته بندی نامناسب، فله ای و بدون فرآوری این گیاه دارویی نتوانسته کمکی به شأن جایگاه صنعتی و صادراتی ایران و فارس کند.
صادقی تصریح کرد: متأسفانه شیرین بیان تولیدی فارس پس از صادرات به سایر کشورها، به محصولاتی همچون شکلات تبدیل و دوباره وارد ایران می شود.
وی با تأکید بر اینکه نمی توان به آمار و ارقام صادراتی دلخوش کرد، گفت: شیرین بیان ثروتی است که به راحت ترین و ارزان ترین شیوه در حال از بین رفتن است و حالا وضعیت به گونه ای شده که واحدهای تولیدی که فقط پودر و عصاره شیرین بیان تولید می کردند از کشورهای فقیر همسایه، شیرین بیان وارد و با تبدیل آن به این دو محصول، آن را صادر می کنند.
وی با طرح این سؤال که چرا تاکنون کسی قند شیرین بیان که یک محصول ابتدایی در کشورهای همسایه است، تولید نکرده، گفت: شاید اراضی قابل ترمیم باشند اما کسی نیست که اراضی طبیعی را به دلیل وسعت زیاد آن ترمیم و حفاظت کند.