شورای بینالمللی موزه که زیر نظر یونسکو فعالیت میکند در تعریف موزه گفته است: موزه مؤسسهای دایمی است و بدون هدف مادی، درهای آن به روی همگان باز است که در خدمت جامعه و پیشرفت آن فعالیت میکند. هدف موزهها، تحقیق در آثار و شواهد بهجایمانده انسان و محیط زیست او، گردآوری آثار، حفظ و بهرهوری معنوی و ایجاد ارتباط بین این آثار، بویژه به نمایش گذاردن آنها به منظور بررسی و بهره معنوی است.»
در این میان میتوان معروفترین موزههای جهان را از لوور پاریس، ارمیتاژ سنپترزبورگ و بریتیش موزیوم در لندن معرفی کرد.
در کشور ما هرچند استاندارد زیبایی، کیفیت و جاذبه در موزهها زیاد به چشم نمیخورد، میتوان موزههایی مانند موزه ایران باستان، موزه آذربایجان، موزه رضا عباسی، موزه آبگینه، موزه فرش، موسسه فرهنگی موزههای بنیاد شامل (موزه زمان، موزه پول، موزه کاخ رامسر، موزه خودروهای تاریخی ایران)، موزه هنرهای معاصر را معرفی کرد.
اما وجه تمایز ایران با بسیاری از کشورها در اسلامیت جمهوری، ولایت پذیری، وحدت کلمه، ایثار و استقلال است. اهدافی که ایران برای آن هزینه زیادی پرداخت کرده که رشادت و جانفشانی و ایثار شهدا و جانبازان در دوران پیش و پس از انقلاب و دفاع مقدس نمونه ای از آن است.
بر اساس این گزارش بیش از 35 سال از پیروزی انقلاب و بیش از 26 سال از دوران هشت سال دفاع مقدس میگذرد. مبارزاتی که بیش از 250 تا 300 هزار شهید به همراه داشته است که در میان این شهدا نام نخبگان، فرماندهان، شخصیتهای سیاسی، فرهنگی و دینی به چشم میخورد و باید نسلهای آینده سینه به سینه این رشادتها را مستند و بدون حاشیه منتقل کنند. مقام معظم رهبری هم در این مورد میفرمایند: زنده نگاهداشتن یاد شهدا کمتر از شهادت نیست و این مسأله ترویج فرهنگ ایثار و شهادت را در جامعه پررنگتر میکند.
هرچند شورای عالی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت نوشدارویی بعد از مرگ سهراب بود که بتازگی احیا شده، اما ایجاد موزهها، باغ موزهها و خانههای شهدا مؤثرترین بخش از ترویج فرهنگ ایثار و شهادت است.
در ایران موزههای متعددی به نام شهدا یا صلح و یا باغ موزههای دفاع مقدس ایجاد شده که این موزهها بیشتر شبیه محل نگهداری برخی ادوات جنگی است، اما باغ موزههای دفاع مقدس از ساختار موزهداری خارج شده و به مکانی تفریحی و فرهنگی با هدف ترویج فرهنگ ایثار تبدیل شدهاند.
یکی از قدیمیترین موزههای شهدا در خیابان طالقانی تهران واقع است که عمر آن به بیش از 35 سال میرسد. این موزه که زیر نظر بنیاد شهید و امور ایثارگران مدیریت میشود، از ساعت 8 تا 16 برای عموم به طور رایگان باز است و علاقهمندان میتوانند آثار این موزه را در 12 هزار اثر از 1300 شهید بازدید کنند. اما پرسش اینجاست که موزه شهدا در تهران چقدر با استانداردهای موزه داری همخوانی دارد؟ آیا توانسته در میان موزههای داخلی رتبه برتر را به خود اختصاص دهد؟ چقدر برای بازدید از این موزه استقبال میشود؟ با ورود به این موزه قدیمی نیاز نیست کارشناس موزه یا آشنا به امور گردشگری و موزه داری باشید، زیرا پس از چند دقیقه قدم زدن، وضعیت اسفبار موزه را میتوانید درک کنید. ویترینهایی که باید با ارزشترین وسایل و یادگاریهای قهرمانان بزرگ کشور را در خود حفظ کند، بدون استاندارد و در شرایط نامطلوبی نگهداری میشوند.
جنس ویترینها از نوع ویترین فروشگاههای لباس بوده و خاک براحتی میتواند داخل محفظههای ویترین شود. بر دیوار این موزه برخی تجهیزات سربازی اعم از قمقمه، کلاه، سرنیزه و کوله پشتی مشاهده میشود که با چسب یا میخ روی دیوار نصب شده است که بیشتر به یک نمایشگاه خیابانی در هفته دفاع مقدس شباهت دارد! یکی از اقدامهای این موزه، چسباندن خرما روی دیوار است که مشخص نیست با چه هدفی این کار را در موزه انجام دادهاند!؟
یکی از کارکنان موزه در حال گذاشتن کلاه خلبان شهید ستاری بود که از وی سوال کردیم چرا این کلاه را همراه برده بودید که پاسخ داد: میخواستیم آن را تمیز کنیم! و بعد در ویترین را باز کرد و کلاه را داخل ویترین گذاشت. وقتی هم در مورد وضعیت ویترینها و شرایط بد نگهداری از یادگاریهای شهدا سؤال کردیم، گفت: همین است ...!
البته سایر ویترینها هم چنین وضعیتی داشت. تصور کنید آرپی جی 7 شهید علم الهدی تا پیراهن شهید جهان آرا، عینک و کفشهای شهید آوینی در هنگام شهادت، عبای شهید مطهری، عینک شهید مفتح، لباس خونی شهید چمران، وسایل جاویدالاثر متوسلیان، انگشتر عقیق شهید همت و ... یعنی آثار و یادگاری مردان بزرگی که نامشان در تاریخ ایران ثبت شده، به نحو کاملاً غیر استانداردی در موزه شهدا نگهداری میشود. وسایل و یادگاریهایی که شاید خانواده شهید هم نداشته باشند و با نیت و هدف نگهداری صحیح آن را به موزه هدیه کردهاند.
نکته دیگر در موزه شهدا این است که وقتی وارد موزه میشوید همانند پیاده روی در یک خیابان یا پارک کسی شما را نمیشناسد یا اینکه تشریفات خاصی برای ورود ندارد! نه خبری از راهنمای موزه است و نه یک نقشه راهنما برای معرفی موزه ... و باید خودت راهت را پیدا کنی و بتوانی با دیدن تصاویر اطلاعات کسب کنی!
امروزه حتی مهدهای کودک هم دارای سایت اینترنتی هستند، اما متأسفانه موزه شهدای تهران که پیشینه35 ساله دارد فاقد سایت بوده و نمیتوان از طریق فضای مجازی موزه را بازدید کرد. اما تنها نکته مثبت موزه شهدا دفتر انتقادها و پیشنهادهاست که هنگام خروج از موزه میتوانید مطالبی در آن بنویسید که البته در سالهای اخیر چند باری نقد و پیشنهاد نوشتیم و شماره هم اعلام کردیم، اما تماسی گرفته نشد!
البته موزه شهدا شعبههای دیگری هم دارد و میتوانید دیگر آثار شهدا اعم از دفتریادداشت، پلاک، دفتر خاطرات و غیره ... را در موزه شهدای امامزاده علی اکبر چیذر و یا بهشت زهرای تهران مشاهده کنید که البته وضعیتی بهتر از این ندارند. حال و روز موزههای شهدا خوب نیست و بازدیدکنندگان نه از سر ذوق و اشتیاق، بلکه گاهی از طریق اردوهای مدارس و یا مساجد سری به این موزهها میزنند، در حالی که یک موزه دارای روابط عمومی، پایگاه اطلاعرسانی، بخش تبلیغات، سمعی و بصری و جذب گردشگران داخلی و خارجی است.
هرچند شاید موزههای شهدا در بروکراسی اداری و لابهلای فعالیتهای اقتصادی بنیاد شهید مدفون شده، اما باید گفت دیگر این اشیا و آثار در صورت آسیب دیدن یا مفقود شدن و تخریب قابل جبران نیست.
نظر شما