حجت الاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی نیا، عضو هیأت علمی دانشگاه قرآن و حدیث در تشریح نگاه اسلام درباره احساس مسؤولیت نسبت به وقایع اجتماعی می‌گوید: در آموزه‌های دینی مجموعه وظایفی بر گردن همنوعان و انسان‌های عاقل و بالغ است که از مهم‌ترین آن‌ها با عنوان امر به معروف و نهی از منکر یاد می‌شود و همگان نسبت به آن مکلف و موظفند.
وی وجود این فریضه را نشانه مسؤولیت انسان از جانب خدای متعال در جامعه دینی می‌داند و اظهار می‌دارد: پذیرش مسؤولیت یکی از مواهب الهی است؛ زیرا خدای متعال، انسان را به عنوان برترینِ موجودات خود رشد داده و بعد هم وجه تمایز انسان را در این قرار داد که می‌تواند راه درست را از نادرست برگزیند.
طبق نگاه قرآن، انسان مقابل انتخاب‌های خود مسؤول است و این مسؤولیت همان امانتی است که به فرموده پروردگار زمین و آسمان‌ها و کوه‌ها توان پذیرش آن را نداشتند، اما انسان پذیرفت در حالی که او بسیار ستمکار و نادان است.

 مسؤولیت‌ها امانت الهی هستند
بنابر گفته حجت الاسلام سبحانی نیا کسی که از عهده مسؤولیتی برنیاید و آن را بپذیرد، ستمکار و نادان است و انسان باید برای پذیرش یک مسؤولیت هم دانش و هم تعهد داشته باشد؛ زیرا یکی بدون دیگری فایده ندارد. چنانکه در نامه امیرمؤمنان علی(علیه السلام) به مالک اشتر و نیز سفارش‌های ایشان به والیان و کارگزاران، دانش و تعهد را دو رکن اصلی مسؤولیت پذیری و واگذاری مسؤولیت‌ها معرفی کرده است، نه اینکه به مسؤولیت به دیده غنیمت نگریسته شود.
معاون فرهنگی هنری دارالحدیث، دوجانبه بودن را دیگر ویژگی مسؤولیت پذیری می‌داند و بیان می‌کند: همان‌طور که اگر کسی مسؤولیتی را بپذیرد، اما نسبت به انجام آن تعهد و دانش لازم را نداشته باشد، به خود و جامعه ستم کرده است، اگر واگذارکننده هم آگاهی لازم را نسبت به شایستگی‌های طرف مقابل نداشته باشد و او را مسؤول کند، مقصر است و باید پاسخگوی انتخاب خود باشد.
وی می‌افزاید: این همان شایسته سالاری است؛ زیرا انسان شایسته تعهد، دانش و اراده لازم را دارد؛ بنابراین در این برهه زمانی که نزدیک به انتخابات مجلس هستیم، این مردم هستند که باید نسبت به انتخاب خود حساس باشند، چه آن‌هایی که رأی می‌دهند و چه آن‌هایی که رأی نمی‌دهند و با نبود خود، فضا را برای حضور احتمالی افراد نامناسب فراهم می‌کنند و اگر می‌بودند، شاید با حضورشان انتخاب‌ها مناسبت تر و مصایب کمتر می‌بود!
وی با بیان اینکه در جامعه دینی همه افراد نسبت به محیط پیرامون خود مسؤول هستند، می‌گوید: ما نسبت به وقایع اطراف خود مسؤولیم و نباید بی توجه از کنار آن‌ها عبور کنیم، اما این به معنای دخالت مستقیم ما در هر میدانی نیست، برای مثال نمی‌شود برای مجازات یک قاتل، مردم خود دست به کار شوند و حکم قصاص را اجرا کنند، اما رفع درگیری میان دو مؤمن و ایجاد مصالحه میان آن‌ها ورود مستقیم را می‌طلبد که این تأکید روایات است.
عضو هیأت علمی دانشگاه قرآن و حدیث با بیان اینکه انسانیت انسان‌ها در نوعدوستی و کنار گذاشتن خودبینی است، خاطرنشان می‌کند: همه ادیان الهی توجه به همنوعان را ترویج کرده اند و این مختص اسلام نیست؛ در روایات است: هر کسی شبی را صبح کند، در حالی که نسبت به امور مسلمین توجهی نداشته باشد، مسلمان نیست. بنابراین، نمی‌توان در جامعه دینی به طور عام و جامعه اسلامی به طور خاص زندگی کرد، اما نسبت به برادران ایمانی خود بی تفاوت بود که اگر اینطور شود، از انسانیت بویی نبرده ایم؛ نباید خودپرستی و خودخواهی آنقدر باشد که دیگران را برای خود و خواسته‌هایمان له کنیم که این استثمار و قانون جنگل است.
حجت الاسلام والمسلمین حسین علوی مهر، عضو هیأت علمی جامعه المصطفی العالمیه درباره نگاه اسلام و آموزه‌های دینی به مسأله اصلاح اجتماعی و احساس مسؤولیت افراد جامعه نسبت به آن می‌گوید: یکی از برنامه‌های قرآن بویژه درباره پیامبران مسأله اصلاح است؛ البته اصلاح بر دو قسم است، زمانی به معنای خودسازی و اصلاح نفس و زمانی اصلاح اجتماعی.
وی ادامه می‌دهد: در قسم نخست، پیامبران این مقام را داشته اند و با تهذّب و مبرا بودن از گناه، معصوم بوده‌اند، اما درباره قسم دوم باید گفت، پیامبران کوشیده اند مردم و جامعه را اصلاح کنند که بارزترین نمونه آن در ماجرای حضرت نوح(علیه السلام) مشاهده می‌شود، به گونه‌ای که وی خود را با تمام وجود درگیر رفع فساد در جامعه می‌کند، چنانکه در آیه 88 سوره مبارکه هود است: «... من قصدى جز اصلاح [جامعه] تا آنجا كه بتوانم ندارم و توفيق من جز به [يارى] خدا نيست، بر او توكل كرده‏ام و به سوى او بازمى ‏گردم»
حجت الاسلام والمسلمین علوی مهر تصریح می‌کند: اینجا هدف اصلاح جامعه در ابعاد اخلاقی، سیاسی و اجتماعی معرفی می‌شود، آن هم با توکل بر خدا. این برنامه‌ای است که همه انبیا و ائمه(علیه السلام) در پی آن بوده‌اند، چنانکه حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) فرمودند: «من می‌خواهم امت جدم را اصلاح کنم».
بنابر گفته مؤلف «تاريخ تفسير و مفسران»، انقلاب شکوهمند ما هم الهام گرفته از همین برنامه است، امام خمینی(ره) چون فسادهای گوناگونی را در جامعه دیدند، دست به قیام زدند؛ یعنی انقلاب اسلامی بر اساس برنامه از پیش تعیین شده با عنوان اصلاح اجتماعی شکل گرفت.
وی تأکید می‌کند: برای ثبات و دوام این حرکت  باز هم به اصلاح نیاز است، زیرا آرمانگرایی در هر جامعه‌ای به مرور زمان ممکن است دچار ضعف و تغییر شود و اگر افرادی روی کار بیایند که به مرور زمان نیت هایشان مادی شود، آن گاه روح اصلاح رنگ می‌بازد.
وی با تأکید بر لزوم توجه مدیران و مسؤولان به وظایف خود در مقابل خدا، مردم و طبیعت بیان می‌کند: مسؤولان باید بدانند برابر آنچه انجام می‌دهند، بازخواست می‌شوند پس نباید پرونده اصلاح را ببندند؛ زیرا ما در عصر حکومت مهدوی به سر نمی‌بریم تا باب خطا و انحراف بسته باشد، پس نیاز به اصلاح برای ما همیشگی
 است.
وی درباره عواقب سوء بی توجهی به اصلاحات اجتماعی و آنچه در جامعه در جریان است، ابراز می‌کند: کمرنگ شدن ایده‌ها و آرمان‌ها به اصلاح نیاز دارد و اگر توجه نشود، بتدریج فساد و ظلم دامنگیر مردم شده و گناه و فسادها حادتر
می‌شود.

 وقتی منکر به معروف تبدیل می‌شود!
حجت الاسلام والمسلمین علوی مهر ادامه می‌دهد: پس اگر مردم و مسؤولان بی توجه شوند، آن‌گاه منکرات به معروف تبدیل می‌شود؛ برای مثال بی نمازی، بداخلاقی نسبت به ارباب رجوع و روزه خواری رواج می‌یابد و مردم از فسادهای اخلاقی با تسامح می‌گذرند و این‌چنین نه تنها فساد از بین نمی‌رود، بلکه شدت می‌گیرد.
مؤلف «روش‌ها و گرايش‌هاي تفسيري» با اشاره به وجوب امر به معروف و نهی از منکر در اسلام ابراز می‌کند: اگر این فریضه طرد شود، خدا، مفسدان یک جامعه را بر آن‌ها مسلط می‌کند؛ از این رو، مسؤولیت اجتماعی نسبت به اصلاح ناهنجاری‌ها و فسادها، وظیفه‌ای همگانی است و همه باید به صبر و حق تواصی کنند و به یکدیگر تذکر دهند و حتی در سطح کلان قوا و نهادها نیز باید بررسی و بازخواست باشد وگرنه بی‌توجهی به فساد و تباهی منجر می‌شود.
وی درباره عواقب سوئی که اسلام برای
بی توجهی به مسأله اصلاح اجتماعی برشمرده است، می‌گوید: بنابر روایات، اگر به اجرای فریضه امر به معروف و نهی از منکر بی توجهی شود، جامعه به فساد کشیده شده و سست و منحط می‌شود که در تاریخ نمونه این مسأله فراوان است. از این رو، در رده‌های پایین‌تر به تواصی به صبر و حق و در رده‌های بالاتر به مصلحانی نیاز داریم که در کل جامعه خیر و صلاح را تسری
 دهند.
حجت الاسلام والمسلمین علوی مهر با تأکید بر لزوم علاقه‌مندی و همراهی مردم در اصلاحات اجتماعی اظهار می‌دارد: یک بُعد اصلاحات اجتماعی و انقلاب، مردم و خواسته‌های آن‌هاست، در صدر اسلام و عصر نبوی مسأله بیعت مطرح بود و بیعت نقش پیروی و همراهی را داشته و امروز حضور در صحنه مردم این نقش را ایفا می‌کند.
وی در پایان خاطرنشان می‌کند: اگر ائمه(علیه السلام) ما مردمانی می‌داشتند که در زمان خود طالب حاکمیت اهل بیت(علیه السلام) بودند، بی‌تردید حکومت حق توسط آن‌ها ایجاد می‌شد. برای همین است که امام راحل(ره) در وصیتنامه خود فرمودند: مردم ما در طول تاریخ برترین مردم در همه دوره‌ها بوده اند.