همه دوست داریم فرزندانمان به جای اینکه اوقاتشان را پای تلویزیون و بازیهای کامپیوتری بگذارند، کتاب به دست به سمت مان بدوند و بخواهند برایشان کلمات کتاب را بخوانیم و یا بر اساس شخصیتهای کتاب نمایش عروسکی اجرا کنیم.
به گفته متخصصان و برخلاف تصور عده ای از والدین که تصور می کنند عادت به مطالعه امری ذاتی است و فقط در عده خاصی از افراد وجود دارد، باید گفت که عادت به مطالعه امری اکتسابی است یعنی همان طور که یک کودک ، خواندن و نوشتن و حساب کردن را یاد می گیرد، می تواند مطالعه هم بیاموزد، البته باید روش مطالعه را به او یاد داد و عادت به مطالعه را در او تقویت کرد. حتماً خواهید پرسید که در هیاهوی زندگی امروز چه طور می شود عادت کتاب خواندن را در کودکمان تقویت کنیم. ما پدر و مادرها که خودمان فرصت چندانی برای مطالعه نداریم، چه طور می توانیم میل به خواندن و مطالعه را در فرزندانمان ایجاد کنیم؟ برای رسیدن به این هدف، لازم نیست یک کتاب قطور دستتان بگیرید و از اول تا آخر برایش بخوانید و کودکتان را به گوش دادن وادار کنید، بلکه برای ایجاد فرهنگ کتابخوانی در خانواده تا قبل از اینکه کودک شما به مدرسه برود، باید چند کار ساده را انجام دهید که بعد از مطالعه این گزارش حتما این مهارتها را یاد خواهید گرفت.

چه کتابی برای کودکمان تهیه کنیم؟

در یکی از سایتها با عنوان «سیمرغ» به خانواده هایی که می خواهند از همان ابتدای تولد کودکشان را با کتاب آشنا کنند، چند توصیه می شود. این سایت نوشته: به دنبال کتابهایی بگردید که داستانهای خوب و متنوعی دارند، کتابهای مصور و کتابهایی که شما نیز از مطالعه آنها لذت می برید و کتابهایی که با خلق و خوی کودک شما سازگار است.
برای انتخاب کتاب مرحله زندگی کودک خود را در نظر بگیرید و ببینید در چه دوره تکاملی قراردارد. نخستین دوره کودکی، دوره ای است که بچه ها مهارتهای سرگرم کننده متعددی را فرا می گیرند و با شرایط تازه ای روبه رو می شوند. برای کودکان مختلف و مناسبتهای گوناگون ، کتابهای متنوعی موجود است، تقریباً درباره هر موضوعی کتاب وجود دارد. از وقتی که کودک شروع به قاپیدن چیزهای مختلف می کند، کتابهای پارچه ای باشکلهای روشن و اشکال هندسی و تصویر صورتهای مختلف استفاده نمایید. از وقتی که اوشروع به واکنش نشان دادن به موارد داخل کتاب نمود، از کتابهایی با قطع بزرگ با تصاویری از بچه ها یا تصاویر اشیای آشنا مثل اسباب بازی استفاده کنید.وقتی که کودک توانست کارهایی نظیرنشستن در وان حمام یا برداشتن غذا با دست و خوردن آن را آغازنمود، داستانهایی با موضوع کارهای روزمره مثل وقت خواب برایش تعریف کنید. وقتی که کودک حرف زدن را آغاز نمود، از کتابهایی استفاده کنید که کودک نوباوه را تشویق به تکرار کلمات یا اصطلاحات ساده می کند. کتابهای مورد علاقه کودکان پیش دبستانی کتابهایی هستند که داستان بلند و کمی پیچیده تر دارند. کتاب هایی که اشعار موزونی دارند و درباره زندگی روزمره کودکان نوشته شده اند، این کتابها برای گسترش دنیای آنها و افزایش دانسته هایشان سودمندند.

ایجاد انگیزه مطالعه در کودک از زبان متخصصان

« چون کودکان از ناخودآگاه کمتری برخوردار هستند و ناخودآگاهشان هنوز کامل نیست، بنابراین با خودآگاه خود زندگی می کنند و این دوران مهمترین دوران شکل گیری شخصیت کودکان است، لذا خواندن کتابهای متفرقه که جنبه فکاهی و خشنود کننده داشته باشد تعهدات مذهبی و ایمانی در فرد به وجود می آورد. بدین طریق با پایه ریزی شخصیت کودک قبل از بلوغ باید گفت، اثر کتاب و کتابخوانی قبل از بلوغ بیشتر از دوران بعد از بلوغ است.»
دکتر سهیل معنوی، متخصص روان پزشکی، روان درمانی و اعصاب و روان درباره اهمیت کتابخوانی در سنین قبل از بلوغ و دوران کودکی این توصیه ها را به خانواده ها می کند.
دکتر حسینی راد در خصوص فواید آشنایی کودک با کتاب قبل از سنین بزرگسالی نیز می گوید: «در برخی کشورهای توسعه یافته کودکان وقتی بوسیله کتب تا حدودی حروف الفبا و اعداد را شناختند، کتابچه های شخصی نیز در اختیار آنها قرار داده می شود تا آنها مانند یک نویسنده کوچک نوشتن را تجربه کنند. آنها با کشیدن تصاویر یا تکمیل کردن جملات ناتمام داستان زندگی شخصی خود را نوشته و تصویرسازی می کنند. این پدیده باعث می شود آنها به یادگیری حروف الفبا و شمارش اعداد سرعت ببخشند و با داستان پردازی به شخصیتهای مهم زندگی از جمله پدر و مادرشان اشاره و توجه بیشتری کنند. این کار باعث می شود آنها اعتماد به نفس بیشتری پیدا کرده و بخشی از هویت اصلی خود را بازیابی کنند.»
دکتر فریماه خوشبخت، روان شناس در خصوص تأثیر مطالعه بر روی شکل گیری شخصیت کودک می گوید: « تحقیقات نشان می دهد وقتی برای بچه های پیش از دبستان کتاب می خوانیم، در دوره دبستان نمره درس خواندنشان بهتر از بقیه می شود. یعنی این بچه ها در درس هایشان پیشرفت بیشتری داشته اند. دیگر اینکه بچه ها با خواندن داستان، بهتر روابط اجتماعی را یاد می گیرند، مثلا وقتی یک شخصیت جذاب داستانی، آداب اجتماعی و سلام کردن را به خوبی رعایت می کند، بچه ها هم با مطالعه داستان او سعی می کنند چنین رفتاری داشته باشند و همان آداب را در پیش بگیرند. وقتی کودک خودش را به جای شخصیتهای داستان قرار می دهد، می تواند با آنها همدلی و همراهی کند.» این روانشناس معتقد است: «ادبیات می تواند به «هوش عاطفی» بچه ها کمک کند که این جدا از «هوش شناختی» است. درباره هوش شناختی ثابت شده است که وقتی بچه ها کتاب می خوانند، محدودیتهای رشد شناختی شان از بین می رود، اما هوش عاطفی، یعنی کودک عواطف خود و دیگران را بشناسد و بتواند به خوبی در برابر عواطف آنها واکنش نشان دهد.»

چگونه کودکمان را به کتاب خواندن علاقه مند کنیم؟

زمانی خواندن یک کتاب برای کودک خوشایند و لذتبخش است که موجودات خیالی داستان به پرواز در آیند ، قطارها به صورت واقعی حرکت کنند و صدا بدهند و خرگوش ها زیر نورماه به خواب بروند. هنگامی که برای کودک خود کتاب می خوانید فرصت پیدا می کنید تا با صداهای موجودات و شخصیتهای داستانی سخن بگویید ، تخیلی رفتار کنید و حتی مانند یک کودک باشید. شما باید با مهارت از شخصیت واقعی خودتان خارج شوید و مانند شخصیتهای داستانی رفتار کنید. رعایت این مسایل همراه با انجام چند عمل ساده به شما کمک می کند کودکی کتابخوان را پرورش دهید.
1- یکی از بهترین راه ها برای اینکه مطمئن شوید که فرزند کم سن و سال شما در آینده یک فرد با مطالعه خواهد شد، این است که در همه جای خانه کتاب داشته باشید. وقتی کودک آنقدر رشد کرد تا بتواند چهار دست و پا به سمت سبد اسباب بازی هایش برود، می توانید چند کتاب را هم در سبد اسباب بازی هایش قرار دهید.
2- دست فرزندتان را بگیرید و او را به کتابفروشی ها ببرید، بودن در فضاهای فرهنگی او را با این فضاها آشنا می کند و زمینه های رشد او را در آینده فراهم می کند و او می فهمد وجود کتاب در زندگی آنقدر مهم است که شما به خاطر آن با فرزندتان پا به محیطی گذاشته اید که در آنجا فقط کتاب خرید و فروش می شود و نه چیز دیگری.
3- برای کودک خود قصه بگویید. آنها بسیاری از اوقات به مطالبی که برایشان می گوییم یا می خوانیم به چشم یک قصه خیال انگیز نگاه نمی کنند، بلکه آن را رویدادی واقعی می دانند که در زمانهای گذشته به وقوع پیوسته و همین امر باعث می شود با علاقه و دقت بیشتری به این مطالب گوش دهند.
4- کودکان را به کشیدن نقاشی تشویق کنید. اگر فرزندان خردسال خود را به کشیدن نقاشی تشویق کنیم، زمینه ای فراهم می شود که آنها با دفتر، قلم و مدادرنگی آشنا شوند، این مسأله باعث می شود آنها ناخودآگاه به کتاب علاقه مند شوند.
5- کودکان را به بیان داستانها و مطالبی که خوانده اند تشویق کنید.
چون آنها علاقه دارند تا مطالبی که خوانده اند را برای ما توضیح دهند.

یک نکته مهم

به یاد داشته باشیم کودکمان را به مطالعه کتاب وادار نکنیم، چون این امر نتیجه معکوس دارد و کودک را از کتاب گریزان می سازد.