پشتوانه ای از حرکتی طولانی و رابطه ای مستحکم میان این هنر و مطبوعات ایران از زمان شکل گیری مطبوعات مدرن در کشور دارد.
نخستین روزنامه ای که پس از مشروطیت به درج شعر پرداخت، روزنامه «مجلس» بود که پس از گشایش مجلس شورای ملی به انتشار اشعار مدیر روزنامه، ادیب الممالک فراهانی پرداخت اگر چه اشعار وی در حرکت کلی شعر آن روز تأثیرگذار نبود.
اما در فاصله کوتاهی، روزنامه های دیگری به عرصه مطبوعات پای نهادند که بر شعر مشروطه تأثیری چشمگیر نهادند از جمله روزنامه «نسیم شمال» و روزنامه صوراسرافیل که به ترتیب با انتشار سروده های سید اشرف الدین قزوینی و علامه علی اکبر دهخدا بر جریان شعر اجتماعی و سیاسی و توجه عامه مردم و نخبگان به ادبیات اجتماعی تأثیر زیادی گذاشتند.
در این دوره، نشریه «بهار» به مدیریت یوسف اعتصام الملک به خاطر ترجمه_هایی از آثار ادبی فرانسوی از منابع ترکی، جریان مهمی در آشنایی مخاطبان با ادبیات روز جهان داشت، این در حالی بود که انتشار آثار ادبی در این دوره در روزنامه هایی چون «ندای وطن»، «تمدن»، «مساوات» و«الجمال» فراگیر شد اما این روزنامه ها نتوانستند تأثیرگذار باشند.
انتشار مقاله مکتب سعدی در روزنامه زبان آزاد تبریز باعث ایجاد یکی از مهم ترین مجادلات قلمی در نشریات ایران با موضوع ادبیات در این دوره شد. این مقاله که بنا به تحقیق یحیی آرین پور نوشته علی اصغر طالقانی بود، سبب شد ملک الشعرای بهار در مجله «دانشکده» تقی رفعت در روزنامه «تجدد» در چندین شماره به پاسخگویی متقابل بپردازند.
یک نشریه مهم دیگر که در همین زمان به جمع نشریات کشور پرداخت مجله «موسیقی» بود که در راه اندازی آن سرگرد مین باشیان، صادق هدایت و ضیاء هشترودی همکاری داشتند . برای نخستین بار «ارزش احساسات در زندگی هنرمندان» به عنوان یکی از مقالات مهم نیمایوشیج که در تغییر نگاه شاعران تأثیرگذار بود در این نشریه منتشر شد، ضمن این که برخی از پژوهش های صادق هدایت درباره ترانه های عامیانه و قصه ها و افسانه های عامیانه که او گرد آوری کرده بود در این نشریه که گرایشی نیز به سره نویسی داشت به چاپ رسید.
از دیگر روزنامه های مهم این دوره می توان به روزنامه «قرن بیستم«به مدیریت میرزاده عشقی شاعر مشهور آن دوران اشاره کرد که نخستین بار افسانه نیما در این نشریه منتشر شد. در سال 1325 نیز «ماهنامه مردم» شعرهای پادشاه بد و وای بر من نیما را منتشر کرد.
تأثیرگذاری بر شعر
توجه به ادبیات جدی و مباحث مهم ادبی علاوه بر روزنامه ها، در مجلات پس از این دوران فراگیر شد. روزنامه و نشریات ادبی با پرداختن به گرایش ها و نحله های مختلف شعری تأثیرات مهمی بر شعر و ادبیات دوره های پس از خود گذاشتند.
«آزادیستان» را تقی رفعت منتشر می کرد که نخستین نمونه های شعر نو از رفعت، شمس کسمایی و جعفر خامنه ای در این نشریه منتشر شد. «سخن» به مدیریت پرویزناتل خانلری یکی از این نشریات بود که علاوه بر مباحث آکادمیک ادبی، با انتشار شعر «مریم» سروده فریدون توللی جریان رمانتیسم را وارد ادبیات منظوم آن دوره کرد.
مجله «خروس جنگی» نماینده جریان آوانگارد شعر ایران در دهه های 30 و 40 بود که مشهورترین چهره آن هوشنگ ایرانی محسوب می شد. همچنین نشریه «گل های رنگارنگ» به مدیریت میرزا علی اکبرخان مشیر سلیمی با راه اندازی صفحان شعر با گرایش به شعر محلی، بر جریان شعر بومی تأثیر گذاشت.
در سال 1334، «جنگ هنر و ادب امروز» برای نخستین بار به صورت مفصل به معرفی آثار تی. اس. الیوت و به تجزیه و تحلیل شعر مهم سرزمین هرز وی پرداخت که این شماره نشریه مذکور تأثیری عمیق بر شاعران نوپرداز و پیدایش جریان موج نو برجای نهاد.
سال های بعد نیز نشریه «ادب امروز» با انتشار شعرهایی از لورکا، پل والری و الیوت بر این موج دامن زد. در همین سال مهدی اخوان ثالت با انتشار نقدهایی بر مجموعه شعرهای نادرپور، نصرت رحمانی و فریدون کار و بخصوص مقاله «نوعی وزن در شعر فارسی» همراه با تقطیع سطر به سطر شعر «می تراود مهتاب» نیما در نشریه «در راه هنر» تأثیر مهمی در شناساندن ظرافتهای وزن شعر نیمایی که پیش از آن غالباً با بحر طویل اشتباه گرفته می شد، داشت.
مصاحبه یدا... رویایی با اسماعیل نوری علا، بیژن کلکی و بهرام اردبیلی در نشریه «خوشه» به سردبیری احمدشاملو نقطه آغاز حرکتی در شعر فارسی بود که در سال 1350 با انتشار بیانیه شعر حجم در مجله «بررسی کتاب» به اوج رسید.
ضمن این که در این دهه جریان شعر چریکی و جنگلی حتی پیش از وقوع درگیری در سیاهکل، شکل گرفت. نخست نشریه «سهند» در تبریز و بعدها نشریاتی چون «چاپار و بازار» این جریان را دامن زدند.
از تأثیرگذاری های دیگر نشریات در جریان کلی ادبیات می توان به معرفی جریان موسوم به موج ناب در مجله «تماشا» توسط منوچهر آتشی، ترویج هنر غیر متعهد در «جنگ اصفهان»، معرفی موج سوم در نشریه «دنیای سخن» توسط فرامرز سلیمانی، توجه به کوتاه سرایی تحت تأثیر صفحه شعر مجله «تهران مصور» با مسوولیت حسن شهپری، گرایش به سرایش شعرک در ادامه جریانی که صفحه کارگاه شعر مجله فردوسی ایجاد کرده بود، هسا شعر تحت تأثیر گرایش غیرسیاسی روزنامه کیهان و گروهی از نشریات در گیلان و نیز جریان شعر دهه هفتاد که به شدت وابسته به نشریات دوران اصلاحات بود اشاره کرد.
ضمن این که در دوره های مختلف حضور شاعران و چهره های ادبی در نشریات به عنوان سردبیر یا مسؤول صفحه شعر در ایجاد فضایی برای مطرح شدن شاعران جوان موثر بوده است که از آن جمله می توان به حضور منوچهر آتشی در مجله «کارنامه»، قیصر امین پور در «سروش نوجوان»، علی رضا طبایی و سهیل محمودی در دو مقطع قبل و بعد از انقلاب در «جوانان امروز»، یوسفعلی میرشکاک در «جمهوری اسلامی» و علی رضا قزوه در «اطلاعات» اشاره کرد.
صفحه پنج شنبه های روزنامه قدس از این هفته، فرصت تازه ای در برابر علاقهمندان به شعر و ادبیات اصیل فارسی است. اولویت اصلی ما انتشار شعر بخصوص از شاعران خوبی است که از دسترسی به فرصتهای رسانه ای محروم مانده اند. برای ارتباط با این صفحه می توانید آثار، نوشتهها، نقدها و پیشنهادهایتان را به رایانامه sobhe5shanbe@gmail.com بفرستید و یا با شماره های 02166937575 یا 05117685011 داخلی 1347 تماس بگیرید و ما را در گوگل پلاس صفحه «ادب و هنر قدس» دنبال کنید.



نظر شما