این مطلب در روایات متعدد دیگری نیز از سوی ائمه اطهار(ع) وارد شده است، که از عظمت و بزرگی این عید حکایت دارد.
البته این مطلب صرفا به شیعه اختصاص ندارد و روایات متعددی از کتب موثق اهل سنت وجود دارد که در قرون اولیه اسلام، این روز را، عید می‌دانستند و عید بودن آن امری شایع و معروف بوده است. علامه امینی، در فصلی از کتاب ارزشمند الغدیر، به این موضوع و روایات وارد شده در این زمینه، اشاره می‌کند. اما مطلب قابل تامل، این است که چرا برخلاف این امر و نقل واقعه غدیر به تواتر در میان اهل تسنن، علمای اهل سنت به آن توجه کافی نداشته‌اند. به منظور بررسی واقعه غدیر و مسائل پیرامون آن، به سراغ حجت الاسلام والمسلمین عباس کوثری، پژوهشگر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، رفتیم.

بهترین تفسیر از حدیث غدیر چیست؟
- رسول خدا(ص) در سال دهم هجرت، از طرف خداوند ماموریت یافت در مراسم حج شرکت کند و به صورت عملی مردم را با احکام حج آشنا سازد. بدین جهت در ماه ذی‌القعده دستور داد در مدینه و میان قبایل اعلام کنند که رسول خدا امسال عازم زیارت خانه خداست. این تنها حجی بود که پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه انجام می‌داد و با نام‌های متعددی همچون حجه الوداع، حجه الاسلام، حجه البلاغ، حجه الکمال در تاریخ ثبت شده است. پیامبر(ص) 24 یا 25 ذی القعده، به قصد حج از مدینه خارج شد و وقتی به ذوالحلیفه رسید، با پوشیدن دو پارچه ساده احرام بست و با همه اهل بیت خود و به اتفاق مهاجران و انصار و شمار زیادی از مردم حرکت کردند. شمار شرکت‌کننده‌ها را از 114 هزار تا 124 هزار و بیشتر ذکر کرده‌اند. زمانیکه به مکه رسیدند کسانی که در مکه بوده و گروهی که با علی(ع) و ابوموسی اشعری، از یمن آمدند، به این شمار پیوستند. پس از انجام مراسم حج، پیامبر(ص) آهنگ بازگشت به مدینه کرد و هنگامی که به غدیر خم از سرزمین جحفه رسید، جبرئیل امین، فرود آمد و از جانب خداوند متعال، به پیامبر(ص) امر کرد تا علی(ع) را به عنوان جانشین خود معرفی کنند.
پیامبر(ص) پس از برگزاری نماز ظهر، بر محل مرتفعی از جهاز شتر قرار گرفت و پس از حمد خدا، فرمود: من پس از خودم، دو چیز نفیس و گرانبها در میان شما می‌گذارم، ببینم چگونه با این دو رفتار می‌کنید. در این هنگام فردی برخاست و پرسید منظور از این دو چیز گرانبها، چیست؟ پیامبر(ص) فرمود: یکی کتاب خدا که یک طرف آن در دست خدا و طرف دیگر آن در دست شما است و دیگری عترت و اهل بیت(ع) من. خداوند به من خبر داده که این دو یادگارهرگز از هم جدا نخواهند شد. من این امر را از خدای خود درخواست نموده‌ام، بنابراین بر قرآن و عترت پیشی نگیرید و از پیروی آن دو باز نایستید و کوتاهی نکنید که هلاک خواهید شد. در این لحظه دست امام علی(ع) را گرفت و آن را آن قدر بلند کرد که سفیدی زیر بغل هر دو برای مردم نمایان گشت و او را به همه مردم معرفی نمود. سپس فرمود: ای مردم! کیست که بر اهل ایمان از خود آنها سزاوارتر است. مردم گفتند خدا و رسولش داناترند. فرمود: خدا مولای من است و من مولای مومنان هستم و من بر آنها از خودشان سزاوارتر هستم و اولویت دارم، پس هر کسی من مولای اویم، علی مولای اوست. به گفته احمد ابن حنبل، پیشوای مذهب حنبلی، پیامبر(ص) این جمله را چهار بار تکرار نمود و سپس فرمود: خداوندا کسانی که علی را دوست بدارند، آنان را دوست بدار و کسانی که او را دشمن بدارند، دشمن بدار. خدایا یاران علی را یاری کن و خوارکنندگان او را خوار گردان. پس از آن، جمعیت حاضر، ضمن بیعت با امام علی(ع)، جانشینی آن حضرت را به وی تبریک گفتند.

درباره جایگاه حدیث غدیر در نزد اهل سنت چه توضیحی دارید؟
- حدیث غدیر، از روایات متواتر بین شیعه و اهل سنت است. برخی از علمای اهل سنت، درباره حدیث غدیر، کتاب مستقل نوشته‌اند. محمد بن جریر طبری متوفای 310 هجری، کتابی به نام « الولایه» دارد که حدیث غدیر را با بیش از هفتاد طریق، نقل کرده است. ابن کثیر در شرح زندگی طبری می‌نویسد؛ من از وی دو جلد کتاب قطور درباره غدیر، دیده‌ام. ابن عقده، متوفای 333 نیز کتابی به نام « الولایه» دارد که با 105 طریق حدیث غدیررا نقل نموده است. ابن حجر در کتاب تهذیب التهذیب، می‌نویسد که ابن عقده، در این کتاب، حدیث غدیر را از هفتاد صحابه نقل نموده است.

اهل سنت، چگونه حدیث غدیر را معنا می‌کنند؟
- آنها در توجیه این حدیث، مولا را به معنای دوست تفسیر می‌کنند و معتقدند پیامبر(ص) از مردم خواسته است او را دوست بدارند، در حالی که ملاحظه متن حدیث این تصور را رد می‌کند؛ زیرا پیامبر(ص) سؤال نمود که آیا من به شما از خودتان سزاوارتر نیستم که اشاره به آیه شریفه «النبی اولی بالمومنین من انفسهم» دارد؛ بدین معنا که لازم است از پیامبر(ص) اطاعت کنند و او را بر جان و مال و عزیزان خود مقدم بدارند.
چنانچه حسان بن ثابت از شاعران حاضر در واقعه غدیر، از آن معنای امامت و رهبری و اولویت امام به تصرف را فهمیده و با اجازه از پیامبر حدیث را به شعر در آورد که مضمون شعر وی، امامت آن حضرت(ع) است، چنانکه در یکی از ابیات آن،‌ حسان می‌گوید: پیامبر(ص) به علی(ع) گفت: برخیز که بعد از خودم تو را به عنوان پیشوا و هدایت مردم پسندیدم.

آیا پس از رحلت پیامبر(ص)، امام علی(ع) به حدیث غدیر برای اثبات حقانیت خود استدلال کردند؟
- امام علی(ع) در موارد گوناگون به این حدیث استدلال کردند. یکی از آن موارد، در روز شورا بود. خوارزمی حنفی، در کتاب خود، «مناقب» در صفحه 313 می‌نویسد که امام، در آن روز، با استناد به این حدیث، بر حقانیت خود استدلال کردند. ابن ابی الحدید در جلد ششم شرح نهج‌البلاغه، ‌در صفحه 167 پیرامون خطبه 73 می‌نویسد روایات مستفیضه بر احتجاج علی‌(ع) در روز شورا به حدیث غدیر وارد شده است. از دیگر موارد، زمانی بود که امام(ع) در مسجد کوفه از مردم خواست، هر کس آنچه را از پیامبر(ص) در روز غدیر شنیده است، نقل کند که افراد مختلفی از جمله ابوایوب انصاری، سهل ابن حنیف، خزیمه ابن ثابت، به خطبه غدیر اشاره کردند. این مطلب را افراد مختلفی از اهل سنت همانند ابن اثیر در جلد سوم کتاب اسد الغالبه در صفحه 469 نقل نموده است. مورد سوم، احتجاج امیرالمومنین(ع) با طلحه در روز جنگ جمل بود که آن حضرت، قاصدی به سوی طلحه فرستاد تا طلحه نزد آن حضرت بیاید. پس از آن، حضرت با استناد به خطبه غدیر، فرمودند: آیا شنیده‌ای که پیامبر فرمود: «هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست... »
طلحه گفت: بلی شنیده‌ام. امام فرمود پس چرا با من می‌جنگی که در پاسخ گفت: آن را به یاد نداشته بودم. سپس از نزد آن حضرت بازگشت در حالی که جوابی نداشت. این احتجاج و استدلال به حدیث غدیر نیز در کتابهای مختلفی از جمله جلد سوم مستدرک در صفحه 419 نقل شده است.

آیا حدیث غدیر فقط منحصر بر جانشینی امیرالمؤمنین(ع) در حکومت است یا معنایی گسترده‌تر دارد؟
- امامت تنها جانشینی در اداره حکومت نیست. امام تعلیم دهنده کتاب و حکمت است که برخوردار از علمی الهی و عصمت است که در رفتارهای فردی و اجتماعی دچار گناه و اشتباه نمی‌شود. شهید مطهری در این زمینه می‌نویسد، مسأله حکومت از فروع و یکی از شاخه‌های بسیار کوچک مساله امامت است. اساس مسأله در باب امامت، جنبه معنوی آن است. حدیث غدیر، بیانگر امامت امام علی(ع) و عترت رسول‌ ا... در جهت زعامت و رهبری و نیز در جهت مرجعیت در احکام دینی است.