الهه ضمیری - خبرنگار تحریریه جوان قدس : پنجره جو و هری که به آن پنجره جوهری هم میگویند، نظریه ای مشهور در حیطه خودشناسی و شناخت شخصیت است. این نظریه در خودشناسی و اصلاح سبک ارتباطی بین فردی، بسیار موفق عمل کرده است؛ به همین دلیل در بین عموم مردم هم شناخته شده است.

من کیستم؟ سوالی قدیمی و دارای اهمیت

همه ما بگونه ای دچار این نگرانی هستیم که چرا در چارچوب چنین یا چنان رفتار دلپسند یا ناخوشایند قرار گرفته ایم و گاه ناخواسته اشتباهاتی را تکرار می‌کنیم  و بالعکس، در شرایطی ناشناخته بازدهی بسیار مثبتی داریم. همه این مسائل چیزی نیست جز نوع شخصیت ما. همه انساها خوبند، همه انسانها استعدادی خاص را دارا هستند و همه انسانها ضعفهایی دارند و با شناختن این کیفیت ها است که می‌توانیم بیشترین بازدهی را از استعدادهایمان و کمترین ضرر را از ضعفهایمان ببریم. یکی از ابزار های خودشناسی، بررسی شخصیت خود از طریق پنجره جوهری است.

پنجره ی جوهری نظریه ای مشهور در حیطه خودشناسی و شناخت شخصیت است؛ که در سال ۱۹۹۵ مطرح شد و عنوانش از ابتدای نام کوچک نظریه پردازانش، یعنی «جوزف لوفت» و «هری اینگهام» گرفته شده است. در این مدل طراحی شده، پیوند فرد با اشخاص دیگر را در چهار خانه نشان می‌دهد که این چهار خانه هریک خانه‌ای از یک پنجره بزرگ است و اندازه هر خانه نشان دهنده آگاهی، به‌وسیله خود فرد یا به‌وسیله دیگران، از رفتار، احساسات و انگیزه‌های خود است.

طراحی این مدل از کجا شروع شد؟

بهتر است برای خواندن ادامه مطلب، صفات رفتاری خود را در نظر بگیرید تا در نهایت بتوانید مدل پنجره جوهری را برای ابعاد شخصیت خود رسم کنید.

جوزف لوفت و هرینگتون اینگهام در دهه‌ی پنجاه میلادی در یک کنفرانس مرتبط با مهارت ارتباطی شرکت کرده بودند. یکی از تمرین‌ها و فعالیت‌های کنفرانس چنین بود که شرکت‌کنندگان در گروه‌های کوچک با هم بنشینند و سعی کنند تجربه‌ی تعامل خود را با دیگر شرکت‌کنندگان در برنامه، تدوین کرده و ارائه کنند.

جوزفت و اینگهام ماژیک در دست گرفتند و یک جدول دو در دو به صورت زیر ترسیم کردند:

معرفی بخش های پنجره جوهری

اکنون بررسی میکنیم که چگونه هر یک از بخش ها، رفتار ما را شکل میدهند.

بخش آشکار

من میدانم، تو هم میدانی! هر یک از ما ویژگی‌ها و صفات و نقاط قوت و ضعفی داریم که هم خودمان آن‌ها را می‌دانیم و هم دیگران از آن‌ها مطلع هستند (سمت چپ بالای جدول). مثلا من میدانم که انسان زود رنجی هستم و دیگران هم به آن اگاه هستند و من را با این ویژگی میشناسند. به این بخش، منِ آشکار یا منِ عمومی یا منِ افشاشده نیز میگویند.

بخش کور

من نمیدانم، شما میدانید! این بخش (سمت راست بالا) از صفت‌ها و ویژگی‌ها آن‌هایی هستند که دیگران درباره‌ی ما می‌دانند، اما خودمان از آن‌ها خبر نداریم. گاهی اوقات به شوخی این‌ها را به «سبزی گیر کرده در لای دندان» تشبیه می‌کنند. وقتی پس از صرف غذا سبزی لای دندان‌های جلوی شما گیر می‌کند، تقریباً همه در نخستین نگاه آن را می‌بینند و تنها خود شما هستید که از آن بی‌خبرید. شاید شما خودتان را زود رنج یا منزوی یا غیرهمدل یا پرحرف ندانید، اما این‌ها صفاتی هستند که معمولاً به سادگی به چشم می‌آیند و دیگران آن‌ها را در شما می‌بینند. به این بخش منِ کور یا من ناآگاه نیز میگویند. برای آگاهی بیشترِ خود از این بخش، میتوانیم از اطرافیان نزدیک مانند خانواده یا دوست های صمیمی کمک بگیریم.

بخش پنهان

چیز هایی که من میدانم اما هنوز شما نمیدانید! در این بخش (سمت چپ پایین) ویژگی‌ها و صفاتی وجود دارند که ما خودمان از آن مطلعیم، اما دیگران خبری از آن‌ها ندارند. مثلاً من می‌دانم حسود هستم، اما آن را پنهان کرده‌ام و دیگران از این ویژگی من خبر ندارند. به این بخش منِ پنهان یا بخش شخصی من نیز میگویند.

بخش ناشناخته

من نمیدانم، شما هم نمیدانید! این بخش (سمت راست پایین) مختص ویژگی‌هایی است که نه خودم از آن‌ها خبر دارم و نه دیگران از آن اطلاع دارند. به این بخش منِ ناشناخته یا منِ بالقوه نیز میگویند. ما میتوانیم برای آگاهی بیشتر از این بخش، از یک مشاور کمک بگیریم.

چگونه پنجره جوهری خود را رسم کنیم؟

حالا که با چهار بخش پنجره جوهری آشنا شدیم، امکان ساخت بهترِ پنجره، با توجه به ویژگی های خود برایمان فراهم شد. ما فکر میکنیم که افشاگری و افزایش منطقه باز برای سلامتی روحی افراد خوب است، اما عقل سلیم میگوید که دیگران نباید همه چیز را درباره ما بدانند، همانطور که ما نمیخواهیم همه چیز را درباره دیگران بداینم. به طور کلی خودِ عمومی ( بخش آشکار) کوچکترین بخش شخصیت هر فرد را تشکیل میدهد و اغلب سوءتفاهم ها و دشواری ها در روابط بین فردی هم به همین دلیل رخ میدهد.

طبق نظریه جوهری دو فرایند وجود دارد که در رفع این دشواری بسیار اهمیت دارد، فرایند اول، بازخورد یا حدی است که دیگران تمایل دارند با فرد رابطه داشته باشند. فرایند دیگر، خودافشاگری یا آشکار سازی است که میزان نگرش فرد به دادن اطلاعات به دیگران وابسته است. بدیهی است افرادی که در فضای مجازی فعالیت بیشتری دارند، شناخت دیگران از آنها بیشتر خواهد بود.

هر چه بخش عمومی افراد بیشتر باشد، اعتمادسازی بین افراد بیشتر شده و ارتباط قوی تری خواهند داشت.

قبل از شروع استفاده از این مدل، باید از جایی که خودتان قرار گرفته اید و از نظر شما دیگران قرار دارند، آگاهی داشته باشید.

حالا با خواندن این مطلب، شما میتوانید خیلی کم اما بیش از حد دقیق و جزئی، از خودتان اطلاعات خوبی پیدا کنید.