بی شک برخی از اسامی و القاب حضرت محمد (ص) ریشه در قرآن کریم، بعضی از آن ها در ادعیه و زیارت، تعدادی را امامان معصوم (ع) در احادیث خود و برخی هم در کتب آسمانی و گذشتگان موجود است. احمد سعیدی بیان می کند؛ بعضی از این القاب نیز در کتب علما یا بر سر زبان مردم متداول گشته است، وی می نویسد: محمدیه نام اولین و شاید رایج ترین نام پیامبر از کلمه حد اشتقاق یافته و به معنای ستایش و ستودن است و به این جهت حضرت را محمد نامیدند، چون خداوند متعال و همه ی فرشتگان و پیامبران و رسولان الهی و جمیع امت ها، او را ستایش نموده و بر او صلوات می فرستند.

اَبذَخُ الشّرف
در بحارالانوار جلد 97 آمده است؛ به معنای کسی که والاترین و افتخارآمیزترین شرف و نسب را دارد معنی می دهد و پیامبر اکرم (ص) چنین است. چنان که در یکی از زیارات مربوط به آن حضرت آمده است:
«اکرم العالمین حسباً و افضلهم نسباً... و اَبذخهم شرفاً»
«پیامبر اکرم (ص) در بین همه جهانیان، گرامی ترین نژاد و با فضیلت ترین اهل و نسب و والاترین شرف را دارد».

ابن الذّبیحَین
در عیون الاخبار جلد1، خصال جلد 1 و امالی شیخ طوسی نقل است که: زبیح به معنای ذبح شده و قربانی می باشد و ابن الذبیحین یعنی فرزند دو قربانی، «اسماعیل و عبدالله»، و این از القابی است که خود پیامبر (ص) آن را از افتخارات خویش برشمرده است. با این توضیح که پیامبر اکرم (ص) از نسل اسماعیل فرزند ابراهیم است و حضرت ابراهیم از جانب خدا مامور شد که فرزندش اسماعیل را قربانی کند، لکن در آخرین لحظه گوسفندی از جانب خدا آمد تا به جای اسماعیل ذبح بشود. ذبح دوم، پدر بلافصل پیامبر اکرم (ص) است. با این شرح که عبدالمطلب نظر کرده بود اگر خدا به او ده فرزند بدهد، یکی را قربانی نماید، قرعه به نام عبدالله، پدر رسول خدا افتاده بود. ده بار قرعه را تجدید می کنند تا این که به نام صد شتر می افتد. به همین جهت حضرت فرمودند من فرزند دو ذبیح هستم.

ابن الفواطم
یعنی فرزند فاطمه ها، چنان که مناقب نقل کرده ابن الفواطم نیز از القاب پیامبر (ص) است، چون مادر چند تن از اجداد آن حضرت به نام فاطمه بوده اند که مرحوم مجلسی در پاورقی کتاب خود نیز این مطلب را آورده است.

ابوالارامل
به نقل از بحارالانوار جلد 16 و اعلام الوری؛ این اسم، کنیه ای است که در تورات برای پیامبر خاتم بیان شده است و به معنای پدر یتیمان و فقیران و مساکین و مستضعفان است.

اَثبت الاصل
در بحارالانوار جلد 97 آمده است؛ به معنای کسی که اصل و نصب او ثابت ترین و پایدارترین است و هیچ گاه زایل و از هم پاشیده نمی شود، است. چنان که در زیارت ایشان گفته می شود:
«اکرم العالمین حسباً و افضلهم نسباً... و اثبتهم اصلاً»
پیامبر اکرم (ص) دارای گرامی ترین نژاد و بافضیلت ترین نسب و ثابت ترین اصالت است.

اجوَدالمُستَمطرین
در نهج البلاغه و بحارالانوار آمده است؛ اجود المستمطرین به معنی کسی است که وجود و کرم او مانند باران بر همه جا ریزش دارد. این عنوان از توصیفاتی است که امیرالمؤمنین (ع) جناب پیامبر را به آن وصف نموده اند چنان که در یکی از خطبه های خویش فرموده اند:
«حتی بعث الله محمداً شهیداً و بشیراً و نذیراً خیر البریه طفلاً و انجبها کهلاً، اطهرالمطهرین شیمه و اجود المستمطرین دبمه».
«تا این که خداوند متعال محمد (ص) را شاهد و بشیر و نذیر مبعوث فرمود، او که در طفولیت بهترین مردم بود و در کهنسالی نجیب ترین و بزرگوارترین آنان و از جهت اخلاق پاک ترین پاکان و باران کرمش از هر چیز بادوام تر بود».

أحید
از نام های مبارک پیامبر در تورات احید است، چنان که جابربن عبدالله از پیامبر نقل می کند که فرمودند:
«خداوند متعال اسم مرا در تورات أحید گذاشته است لذا به وسیله توحید جسم و بدن امت مرا بر آتش جهنم حرام نموده است».

اشرف المحل
در مفاتیح الجنان؛ زیارت حضرت رسول از دور؛ یکی دیگر از القاب پیامبر اشرف المحل آمده است که به معنای کسی است که شریف ترین محل و مکانت را دارا می باشد و این کس جز بهترین خلق خدا، حضرت محمد (ص)، نیست؛ چنان که در زیارت آن حضرت از دور و نزدیک خوانده می شود:
«فبلغ الله بک اشرف محل المکرمین».
«خداوند تو را به بهترین و گرامی ترین محل از شرافت و کرامت رسانده است».

اَفصَح العرب
در عوالی اللالی جلد 4 و بحارالانوار جلد 17، یکی دیگر از القاب پیامبر افصح العرب است و این به معنی کسی که خوش زبان و خوش کلام است آمده است و چون پیامبر در هنگام سخن گفتن هر کلامی را در جای خود و به موقع استفاده می نموده اند به این لقب نامیده شده اند. به نحوی که خود حضرت نیز به این لقب افتخار می کرده اند و فرموده اند:
«انا افصح العرب و العجم»
«من فصیح ترین مردم در عرب و عجم هستم».

المطهَّر مِن کلِّ آفۀ
یعنی کسی که از هر گونه آفت و آلودگی و عیب و نقص پاک شده است و از اوصاف پیامبر اعظم است، چنان که در عبارت دعای امام زمان (عج) آمده است:
«اللهم صل علی محمد... المطهر من کل آفۀ»
«خدایا درود فرست بر محمد... بنده ایت که از هر گونه آلودگی و آفتی پاک است».

المُقَضّی
از القابی است که خود پیامبر (ص) نام برده است، یعنی کسی که همه پیامبران را پشت سر گذاشته و سرآمد همه شده است. به نحوی که در بحارالانوار جلد 16 آمده است که خود آن حضرت فرموده اند:
«خداوند مرا رسول رحمت و توبه و جنگ قرار داده است، چنان که مرا مقفی قرار داده است؛ یعنی تمام پیامبران را پشت سر گذاشته ام».

بارقلیط
در بحارالانوار آمده است که این اسم به معنای روح القدس در کتاب انجیل است که از اسامی پیامبر (ص) برشمرده شده و نیز گفته شده به معنای کسی است که بین حق و باطل را جدا می کند.

تهامیّ
منطقه و سرزمین مکه یا شهرهای شرقی تا جنوب حجاز را تهامه می گویند که مکه نیز یکی از قریه های آن بوده. لذا پیامبر (ص) منسوب به آنجاست و از القاب آن حضرت محسوب می شود. چنان که در دعای ابوحمزه ثمالی آمده است:
«... النبی الأمی القرشی الهاشمی العربی التهامی المکی المدنی»
لذا در کتاب مناقب؛ این اسم را نیز از القاب حضرت برشمرده است.

دیّان
دیان از نام های خداوند است و به معنای حاکم و فرمانروا و پاداش دهنده می باشد و از القابی است که خداوند در حدیث عیسی بن مریم، به وسیله ی آن پیامبر خاتم را برای عیسی توصیف نموده است، به این نحو که در کافی جلد 8 آمده است:
«... اقرب المرسلین منی، العربی الامین، الدیان بدینی، الصابر فی ذاتی»
«... نزدیکترین پیامبر به من، او که عربی امین است، و متدین به دین من می باشد، و در راه من صابر است».

زهرۀ الملائکه
به معنای تابندگی و موجب روشنایی چهره فرشتگان است و از اوصاف پیامبر (ص) می باشد؛ چنان که در بحارالانوار جلد 15 آمده است:
«السلام علیک یا زهرۀ الملائکۀ»
«سلام بر تو ای نور و روشنایی فرشتگان».

سعدیّ
سعدی یعنی منسوب به سعد و منظور سعدبن بکر هوازن است. پیامبر (ص) هنگامی که به دنیا آمد چون محیط مکه گرم و سوزان بود مثل بچه های دیگر ایشان را به دایه ای سپردند تا در محیطی با آب و هوای بهتر رشد کنند و زبان فصیح عربی را نیز یاد بگیرند.
جعفر سبحانی می نویسد: پیامبر (ص) را به حلیمه سعدیه از قبیله سعد بن بکر سپردند لذا ایشان را سعدی می گفتند، یعنی از جهت رضاع و شیرخوردن منسوب به آن ها بود.

صاحب الحوض
پیامبر (ص) صاحب حوض کوثر است و این از القاب اختصاصی ایشان می باشد.
چنان که صاحب مناقب و دیگران نیز به آن تصریح کرده اند.
همچنین در زیارت آن حضرت عرض می کنیم:
«السلام علیک یا صاحب الحوض المورود».
«سلام بر تو ای صاحب حوضی که همه بر آن وارد می شوند».
طُهر
این واژه به معنی پاک و خالص محض است و از القاب پیامبر (ص) می باشد. جالب است که در روز 17 ربیع الاول که روز میلاد پیامبر اکرم (ص) است، زیارت امیرالمؤمنین وارد شده و در آن زیارت به پیامبر این گونه سلام می کنیم:
«السلام علی الطُهر الطاهر»
فارقلیط
گفته شده است که یکی از اسامی پیامبر خاتم در کتاب انجیل «فارقلیط» است، البته در بحارالانوار جلد 16 بارقلیط نیز نقل شده است. در چند موضع از کتاب انجیل به فارقلیط بشارت داده شده است؛ از جمله در موردی که عیسی می فرماید:
من از خدا می خواهم که برای شما فارقلیط دیگری را مبعوث کند که تا ابد همراه شما باشد و هر چیزی را به شما تعلیم دهد و در جای دیگر فرموده: من خواهم رفت ولی به زودی فارقلیط برای شما خواهد آمد، کسی که از جانب خود حرف نخواهد زد.

فاروق
در مناقب جلد 1 و بحارالانوار جلد 16 این کلمه به معنای کسی است که بین حق و باطل را فرق می گذارد و جدا می کند، و گفته شده است که اسم شریف پیامبر (ص) در زبور به عنوان «فاروق» آمده است.

فتاح
در بحارالانوار 1 جلد 16 و36 آمده است که یکی از حواریون عیسی بن مریم می گوید که آن حضرت املاء فرمود که: خداوند مردی را در مکه مبعوث می کند که اسم او، محمد، عبدالله، یس و فتاح و... می باشد.

محیاثا
در مناقب جلد 1 و بحارالانوار جلد 16 گفته شده است که یکی دیگر از اسامی پیامبر در کتاب زبور داوود به عنوان محیاثا آمده است.

مرقوفا
در مناقب جلد 1 آمده است که یکی از اسامی پیامبر خاتم در کتاب تورات، مرقوفا می باشد و به معنای محمود می باشد.

مَهبَط الملائکۀ
به معنای محل و جایگاه فرود فرشتگان است؛ یعنی فرشتگان مقرب الهی به محضر آن جناب مشرف می شدند و احکام و اوامر خداوند را ابلاغ می کردند و در قسمتی از زیارت امیرالمؤمنین (ع) آمده است:
«السلام من الله علی محمد محمدالنبی... و مَهبَط الملائکة»
«از جانب خداوند بر محمد پیامبر سلام باد، او که محل هبوط و نزول فرشتگان خداوند است».

نبیّ السّیف
یعنی پیامبر شمشیر، یعنی پیامبری که در کنار رأفت و رحمت برای مظلومان و مستضعفان با معاندان و ظالمان به زبان شمشیر با آنان سخن خواهد گفت. و در بحارالانوار جلد 5 نقل است که این تعبیری است که بحیرای راهب، آن گاه که پیامبر اکرم (ص) را در هنگام جوانی و در راه سفر شام ملاقات کرد، بکار برده است.
یَنبوع الحکمۀ
به معنای چشمه و جویبار حکمت و دانش است و پیامبر (ص) سرچشمه همه کمالات و فضایل و علوم و حکمت هاست؛ چنان که صاحب بحارالانوار در مقدمه کتاب خود با این عنوان حضرت محمد (ص) را توصیف نموده است.
یثربی
منسوب به شهر یثرب؛ یثرب نام قدیم مدینه است که با ورود و هجرت پیامبر (ص) از مکه به یثرب، آن را مدینه النبی گفتند، از این رو پیامبر را به دلیل انتساب بدانجا (یثرب) در مواردی یثربی می نامیدند.