روابط تیره مسکو و واشنگتن بر سر بحران سوریه، با تصویب قوانین ضد آمریکایی و ضد روسی در دوما و کنگره به اوج خود رسیده است و جنگ سرد میان مسکو و واشنگتن که پیش از این بر سر منطقه قفقاز، ایران و اخیرا بحران سوریه شعلهور بود، اکنون به قانونگذاران دو کشور نیز رسیده است.
مشرق- روابط تیره مسکو و واشنگتن بر سر بحران سوریه، با تصویب قوانین ضد آمریکایی و ضد روسی در دوما و کنگره به اوج خود رسیده است و جنگ سرد میان مسکو و واشنگتن که پیش از این بر سر منطقه قفقاز، ایران و اخیرا بحران سوریه شعلهور بود، اکنون به قانونگذاران دو کشور نیز رسیده است.
گرچه بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران سیاسی، روسیه را بازیگری معاملهگر در عرصه بینالملل و در حال بازی با برگهایی نظیر ایران و سوریه برای گرفتن امتیاز از آمریکا میدانند، اما شرایط منطقه و جهان به نحوی پیش رفت که اینبار تمایل روسیه به امتیاز گیری و معامله با آمریکا از بین رفته است، چرا که ولادیمیر پوتین رئیس جمهور زیرک این کشور، موقعیت جهانی و قدرت روسیه در تقابل با آمریکا در خطر میبیند.
کلاهی که بر سر روسیه رفت!/ تجزیه روسیه نیز دستور کار آمریکاست
به گزارش مشرق، با وجود بازی طولانیمدت روسیه با برنامه هستهای ایران – و مشخصا تحویل نیروگاه بوشهر – و همچنین سامانه دفاع موشکی اس-300 که در نهایت نیز با توافقات پنهان و آشکار با آمریکا منتفی شد، مقامات کرملین در تحولات خاورمیانه و سپر دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا، متوجه سیاست بلندمدت قدرتزدایی آمریکا از روسیه در منطقه قفقاز و خاورمیانه – به واسطه همپیمانی با ایران و سوریه – شدند. شاید نقطه آغاز آشکار شدن تقابل مسکو – واشنگتن را بتوان ماجرای حمله به لیبی دانست. جایی که روسیه با وجود مخالفت با دخالت نظامی در لیبی، بدلیل برخی امتیازات اقتصادی و سیاسی، در شورای امنیت رای ممتنع به قطعنامه 1973 داد. اما پس از آغاز حمله آن را همواره محکوم کرد. اما روسیه نمیخواهد داستان کلاهی که در جریان لیبی بر سرش رفت در مورد سوریه نیز تکرار شود. مقامات روسیه اعلام کرده اند حمایت خود از سوریه را با هیچ امتیازی معامله نخواهند کرد.
نقشهای که براساس گزارش سازمان سیا، روسیه را به حداقل به 8 کشور تجزیه خواهد کرد
گفته می شود علت وتوی قطعنامه شورای امنیت علیه سوریه و همچنین اعزام ناوگان روسیه به آب های مدیترانه، برگزاری رزمایش در سواحل سوریه، استقرار تنفنگداران دریایی و فروش موشکهای پیشرفته روسی اسکندر به سوریه آن است که مقامات روسی به اسنادی دست یافتهاند که در صورت آرام شدن خاورمیانه و به ثمر نشستن پروژه های آمریکا، طرح تجزیه روسیه به 5 تا 7 کشور در دستور آمریکایی ها قرار خواهد گرفت.
تقابل مسکو – واشنگتن به دوما و کنگره هم کشیده شد
ظاهراً این نوسانات و تقابلات به مثل ویرانگر در روابط آمریکا و روسیه پایانی ندارد. آخرین مورد این تقابل طی دو هفته گذشته رخ داد، وقتی رئیس جمهور روسیه ولادیمیر پوتین اعلام کرد که لایحه مصوب دوما را که یکی از موارد آن ممنوعیت به فرزندخواندگی پذیرفتن کودکان روس توسط شهروندان آمریکاست امضا خواهد کرد. بنا بر این لایحه، سازمانهای غیر دولتی نیز از دریافت کمک نقدی از سوی آمریکا برای مشارکت در فعالیتهای سیاسی، در صورتی که این فعالیتها برخلاف منافع روسیه باشد، منع خواهند شد، و نیز ورود هر یک از مقامات آمریکایی متهم به نقض حقوق بشر به روسیه ممنوع خواهد شد.
این تصمیمات پس از آن گرفته شد که در ناآرامیهای پس از انتخابات اخیر در روسیه، آمریکا و شخص وزیر خارجه وقت این کشور هیلاری کلینتون، جانب معترضان به نتیجه انتخابات را گرفت و از سوی پوتین متهم به دخالت در امور داخلی و تلاش برای ایجاد آشوب در روسیه شد. وزیر خارجه آمریکا بلافاصله بعد از برگزاری انتخابات دومای دولتی روسیه اعلام کرده بود که این انتخابات آزاد و عادلانه نبوده و آمریکا بشدت نگران اخبار رسیده در مورد تخلفات صورت گرفته در جریان این انتخابات است.
پوتین: آمریکا و شخص هیلاری کلینتون عامل تحریک معترضان پس از انتخابات بوده است
این لایحه، یا به اصطلاح قانون دیما یاکوولف، که به افتخار پسربچهای روس به این نام نامگذاری شده است، در واکنش به قانون سرگی ماگنیتسکی به تصویب رسیده است که بنا بر آن برخی از مقامات روس متهم به نقض حقوق بشر از سفر کردن منع شدهاند و مورد تحریمهای اقتصادی قرار گرفتهاند. دیما یاکوولف پسربچه روسی بود که در آمریکا به فرزندخواندگی پذیرفته شد بود اما در اثر غفلت پدرخواندهاش در خودرو تنها مانده و در اثر گرمازدگی جان خود را از دست داده است. ظاهراً هدف از تصویب لایحه ماگنیتسکی ابراز خشم آمریکا از شرایط مربوط به بازداشت و مرگ سرگی ماگنیتسکی وکیل روس بوده که بدلیل اتهاماتی که به مقامات روسیه وارد کرده بود بازداشت شد و پس از نزدیک به یکسال در زندان جان خود را از دست داد. به اعتقاد مقامات روسیه، ماگنیتسکی با دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی آمریکا در ارتباط بوده و پروژه اتهامزنی به مقامات کرملین را به نیابت از آنها اجرا کرده است.
سابقه تاریخی دشمنی قانونگذاران آمریکا و روسیه
کرملین همواره از اقدامات آمریکا با هدف اعمال تحریم علیه مقامات روس شکایت کرده است اما در این میان نحوه برخورد کنگره آمریکا نیز مشکلساز بوده است.
نخست، کنگره از میان دو گزینه به اصطلاح لایحه جهانی- که بنا بر آن علیه مقامات دولتی هر کشوری که متهم به نقض نظاممند حقوق بشر بدون پاسخگویی سیستم قضایی داخلی شدهاند، تحریمهایی اعمال میشود- و لایحهای که تنها بر روسیه تمرکز داشته است، گزینه دوم را برگزید. قربانیانی که مانند ماگنیتسکی مورد بدرفتاری مقامات کشورهای دیگر قرار گرفتهاند، به خصوص آنهایی که دارای روابط اقتصادی و امنیتی تنگاتنگی با آمریکا هستند.
دوم، کنگره با معاف نکردن روسیه از تحریمهای 1974 جکسون-ونیک (که با هدف محدود کردن روابط تجاری با کشورهای کمونیستی و فاقد بازار آزاد وضع شده بود) برخلاف تایید مکرر روسای جمهوری (هم از سوی دموکراتها و هم جمهوریخواهان) مبنی بر این که روسیه از سال 1994 از مقررات بازار آزاد پیروی کرده، جوی منفی ایجاد کرده است. این که هدف اصلی کنگره از ربط دادن تحریمهای ماگنیتسکی به اعطای حق روابط تجاری عادی همیشگی، در واقع تنبیه مسکو (به خاطر تمام خطاهایش از ممنوعیت صادرات مرغ گرفته تا ایجاد محدودیت برای فعالیت میسیونرهای مذهبی آمریکا) و نیز ادامه استفاده از اهرم فشار کنگره بر چگونگی مدیریت این رابطه دوجانبه از سوی روسای جمهور آمریکا و روسیه بوده است.
با وجود اینکه هر از گاه صحبتهایی درمورد از سرگیری روابط و همکاریها، جریانهای سیاسی موجود در هر دو کشور که تعیین کنندگان سیاستهای کلان آمریکا و روسیه هستند، تمایل چندانی به نرمش و همکاری ندارند. چنان چه هر گونه نزاعی میان روسیه و همسایگانش رخ دهد، گرایش مرسوم در آمریکا برای موضعگیری دربرابر روسیه وارد عمل میشود، و نیز تمایل همیشگی مقامات روسیه به خوش و بش با رقبای ژئوپلتیک آمریکا مانند ایران یا ونزوئلا به تیرهتر شدن روابط منجر میشود.
اقدام متقابل دومای روسیه در تصویب قوانین ضد آمریکایی
پس از تصویب قانون ماگنیتسکی، واکنش اولیه روسیه پیشنهاد تصویب قانونی "متقابل" بود که براساس آن مقامات آمریکایی متهم به نقض حقوق بشر از ورود به روسیه منع میشدند.
صرف تقابل به مثل با قانونگذاری امریکا، با این که ممکن است وجهه خوددارانهای از روسیه به نمایش گذاشته باشد، تأثیر زیادی نخواهد داشت. بنابراین دوما پا فراتر گذاشت و علاوه بر اقدام به اعمال ممنوعیت سفر، بر دو حوزه دیگر نیز تمرکز کرد: ممنوعیت به فرزندخواندگی پذیرفتن کودکان بیسرپرست روس توسط شهروندان آمریکایی (از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی چیزی حدود شصت هزار کودک از سوی خانوادههای آمریکایی به فرزندی پذیرفته شدهاند) و اعمال محدودیتهای جدید بر گروههایی که از سوی آمریکا حمایت مالی میشوند.
دومای روسیه در واکنش به اقدامات آمریکا سه قانون ضد آمریکایی تصویب کرده است
البته روسها حواسشان بوده که بر جنبههایی از روابط آمریکا و روسیه که به نفع روسیه است دست نگذارند. بنابراین هیچ یک از شرکتهای آمریکایی که در بخشهای کلیدی اقتصاد روسیه سرمایهگذاری کردهاند تحریم نمیشوند (برای نمونه، هیچ ممنوعیتی در مورد شراکت میان شرکت دولتی نفت روسیه رازنفت و اکسون موبیل اعمال نمیشود، رابطهای حیاتی در صورت توسعه بیشتر بخش انرژی روسیه، بخصوص در شمالگان). دوما هیچ ممنوعیتی نیز برای ادامه فعالیت شبکه توزیع شمالی جهت فرستادن ذخایر و پرسنل به افغانستان ایجاد نشده است- هم شاهرگی حیاتی برای نیروهای آمریکا و ناتو و هم منبعی پرسود برای شرکتهای روس.
وقتی دوما لایحه را تصویب کرد، پوتین دو گزینه در پیش رو داشت. وی میتوانست تصمیم دیگری بگیرد؛ حال که توانسته خشم روسیه را به جهانیان ابراز کند، وقت آن رسیده که با وتو کردن این لایحه در جهت حفظ روابط حسنه با واشنگتن نیز گامی بردارد. اما وی چنین تصمیمی نگرفت و با انتخاب گزینه دوم، آن را تایید کرد.
سال 2013، سال پر چالش آمریکا و روسیه
اکنون نوبت آمریکاست که دست به عمل بزند اما احتمال میرود که به زودی در ماه نوامبر، حتی پیش از آن که لایحه دوما برای اعمال محدودیت فعالیتهای سازمانهای غیردولتی تحت حمایت مالی آمریکا به تصویب نهایی برسد، یکی از اعضای کلیدی کمیته روابط خارجی سنا، سناتور جین شاهین، متذکر شد که نظر به روابط آمریکا و روسیه، منافع مشترک برای حفظ این رابطه کافی نیست. دولتی در روسیه جزئی از منافع ملی آمریکا قلمداد میشود که به حقوق و آزادیهای مردم خود احترام بگذارد.
با این آگاهی، و با توجه به زمانبندی قانون منع فرزندخواندگی در فصل کریسمس، فشار زیادی متوجه کنگره و اوباما برای پاسخگویی خواهد بود. یکی از واکنشهایی که در این مدت کوتاه مطرح شده اعمال تحریمهای ماگنیتسکی بر قانونگذاران دوماست که به نفع این لایحه رأی دادند، و دوما نیز ناگزیر از واکنش متقابل خواهد بود. در حال حاضر، برخی جنبههای اساسی رابطه میان آمریکا و روسیه- شراکت در مورد افغانستان، همکاری در زمینه شمالگان و برخی مسائل کلیدی امنیتی دیگر- کاملاً از این قبیل مشکلات در روابط دوسویه جدا ماندهاند. اما تداوم فرسایش هرگونه پیشرفتی که در "تجدید و بهبود روابط” در مدت ریاست جمهوری دیمیتری مدویدیف و دور نخست ریاست جمهوری اوباما به دست آمد ممکن است حتی این حوزهها را نیز به خطر افکند.
تقابل اسکندرهای روسیه با پاتریوتهای ناتو در منطقه
رخدادهای کنونی مهر تأییدی است بر هشداری که در نشست "مرکز منافع ملی" در آگوست گذشته داده شد. دشمنیهای دیرینه عمده میان مردم آمریکا و مردم روسیه ممکن است شدید و شدیدتر شود- و در نهایت حتی حوزههای مفید همکاری را به خطر بیفکند. سال 2013 آمریکا و روسیه با چالش دشواری برای ایجاد ثبات در روابطشان روبهرو خواهند بود. چالشهایی که روز به روز بر موارد آن افزوده میشود: طرح استقرار سپر دفاع موشکی در شرق اروپا، استقرار موشکهای پاتریوت در ترکیه و بحران سوریه، مسئله هستهای ایران، نفوذ آمریکا در قفقاز و کشورهای همسایه روسیه و افشای طرح تجزیه روسیه، مقامات کرملین را به اتخاذ موضعی سخت در برابر آمریکا وادار خواهد کرد تا خواب آمریکا برای وقوع فروپاشی دوباره بازمانده قدرتمند شوروی، تعبیر نشود.
نظر شما