سفر دو روزه شی جینپینگ به کره شمالی، نخستین حضور رئیسجمهور چین در پیونگیانگ طی هفت سال گذشته، تنها یک دیدار تشریفاتی میان دو همسایه نبود. در شرایطی که توجه واشنگتن به بحران ایران و تنشهای فزاینده خاورمیانه معطوف شده، پکن و پیونگیانگ تلاش کردهاند از این خلأ راهبردی برای بازتعریف جایگاه خود در معادلات شرق آسیا بهره ببرند.
استقبال کمسابقه از شی جینپینگ، از شلیک ۲۱ گلوله توپ گرفته تا حضور گسترده مردم در خیابانهای پیونگیانگ، نشان داد که دو کشور قصد دارند روابط خود را وارد مرحلهای تازه کنند؛ مرحلهای که فراتر از همکاریهای سنتی سیاسی و امنیتی، ابعاد اقتصادی و ژئوپلیتیکی گستردهتری دارد.
چین در جستوجوی تثبیت نفوذ منطقهای
برای پکن، مهمترین دستاورد این سفر بازگرداندن ابتکار عمل در شبهجزیره کره بود. طی سالهای اخیر، نزدیکی فزاینده کره شمالی به روسیه موجب نگرانی مقامهای چینی شده بود. همکاریهای نظامی و سیاسی میان مسکو و پیونگیانگ این تصور را ایجاد کرده بود که چین در حال از دست دادن بخشی از نفوذ سنتی خود بر متحد قدیمیاش است.
دیدار شی و کیم تلاشی آشکار برای یادآوری این واقعیت بود که چین همچنان مهمترین شریک سیاسی و اقتصادی کره شمالی باقی مانده است. توافق برای گسترش همکاری در حوزههای تجارت، کشاورزی، فناوری، حملونقل و بازگشایی کامل مسیرهای مرزی نیز نشان میدهد پکن به دنبال افزایش وابستگی اقتصادی پیونگیانگ به چین است.
همزمان، این سفر پیامی مستقیم برای واشنگتن داشت؛ اینکه چین همچنان بازیگر تعیینکننده در هرگونه تحول مربوط به شمال شرق آسیاست و حل بحرانهای منطقهای بدون مشارکت پکن دشوار خواهد بود.
فرصت اقتصادی و دیپلماتیک برای کیم جونگ اون
در سوی دیگر، کره شمالی نیز دست خالی از این دیدار بازنگشت. اقتصاد این کشور همچنان تحت فشار تحریمهای بینالمللی قرار دارد و چین مهمترین مسیر تنفس اقتصادی آن محسوب میشود. گسترش همکاریهای تجاری و احتمال افزایش سرمایهگذاریهای چینی میتواند بخشی از مشکلات مزمن اقتصادی پیونگیانگ را کاهش دهد.
اما دستاورد مهمتر برای کیم جونگ اون جنبه سیاسی و دیپلماتیک این سفر بود. رهبر کره شمالی تلاش میکند از روابط نزدیک با پکن به عنوان اهرمی برای بازگشت به صحنه مذاکرات با ایالات متحده استفاده کند. در شرایطی که واشنگتن درگیر بحرانهای متعدد خارجی است، پیونگیانگ امیدوار است بتواند برنامه هستهای خود را به عنوان یک واقعیت تثبیتشده به طرفهای غربی تحمیل کند.
سایه ایران بر معادلات شرق آسیا
یکی از ابعاد کمتر مورد توجه قرار گرفته این سفر، ارتباط آن با تحولات خاورمیانه است. جنگ ایران و آمریکا و تهدید امنیت انرژی در منطقه، چین را به سمت تقویت شبکه متحدان خود سوق داده است. پکن که بخشی از نیاز نفتی خود را از ایران تأمین میکند، به دنبال ایجاد حاشیه امنی در محیط پیرامونی خود است تا بتواند پیامدهای اقتصادی بحرانهای خاورمیانه را مدیریت کند.
از این منظر، تقویت روابط با کره شمالی بخشی از راهبرد گستردهتر چین برای مقابله با فشارهای آمریکا و افزایش قدرت مانور در رقابت جهانی با واشنگتن به شمار میرود.
اتحاد تاکتیکی یا شراکت بلندمدت؟
چشمانداز آینده روابط چین و کره شمالی به نظر امیدوارکنندهتر از سالهای اخیر است. دو طرف منافع مشترکی در مقابله با فشارهای آمریکا دارند و هر دو خواهان ایجاد موازنه جدیدی در شرق آسیا هستند. با این حال، روابط آنها همچنان خالی از رقابت و سوءظن نیست. پکن مایل است نفوذ خود را بر تصمیمات راهبردی پیونگیانگ حفظ کند و در مقابل، کیم جونگ اون نیز تلاش دارد از رقابت میان چین، روسیه و آمریکا برای افزایش قدرت چانهزنی خود بهره ببرد.
با وجود این محدودیتها، سفر اخیر شی جینپینگ نشان داد که دو کشور در حال ورود به مرحلهای تازه از همکاری هستند؛ مرحلهای که میتواند نه تنها معادلات شبهجزیره کره، بلکه توازن قدرت در کل شرق آسیا را تحت تأثیر قرار دهد. در جهانی که رقابت قدرتهای بزرگ بار دیگر به محور سیاست بینالملل تبدیل شده است، پکن و پیونگیانگ میکوشند از فرصت آشفتگیهای خاورمیانه برای تقویت موقعیت خود در جبههای دیگر استفاده کنند.
نظر شما