سمیرا اکبری، نویسنده و پژوهشگر، مؤلف آثار «پیر مهر»، «۳۹ کیلو» و کتاب پر مخاطب «آخرین فرصت» که تاکنون در ۵۳ نوبت تجدید چاپ شده است، این اثر را روایتی داستانی و مستند از زندگی شهید علی کسایی به روایت همسرش معرفی میکند؛ اثری که به تازگی مورد توجه و تقریظ مقام معظم رهبری نیز قرار گرفته است.
در این گفتوگو، اکبری از انگیزههای نویسندگی، چالشهای زنان در این عرصه و دیدگاههای خود درباره تأثیر ادبیات میپردازد.
او که بیش از یک دهه است به صورت حرفهای و منظم به نویسندگی روی آورده است، از مشغولیت کنونی خود بر نگارش خاطرات همسر شهید احمد خانچی خبر داد.
چالشهای نویسندگی برای زنان
این نویسنده در بخشی از مصاحبه، اصلیترین چالش زنان نویسنده را تلفیق نقش همسری و مادری با نویسندگی عنوان کرد و افزود: نقش مادری، بهویژه با چند فرزند، زمان و انرژی فیزیکی و ذهنی زیادی میطلبد و روند نوشتن، تحقیق و حضور در محافل هنری را کند میکند. با این حال، این جایگاه یک سرمایهگذاری ارزشمند برای زنان است و تجربه کردم که اگر نیت خالص باشد، خداوند به همان کارهای محدود، برکت میبخشد و باعث دیده شدن اثر و رشد شخصی و هنری میشود.
نگاه به نوشتار زنان و معیارهای یک کتاب خوب
اکبری در پاسخ به سوالی درباره ویژگیهای نوشتار زنان اظهار داشت: به طور کلی، تقسیمبندی جنسیتی در هنر ضرورتی ندارد. اما تفاوت ذاتی زن و مرد در زیستجهان و تجربیاتشان، قطعاً در نثر و زبان نویسنده تجلی پیدا میکند.
وی، درونینگری و توانایی نمایش نمود درونی شخصیتها را از جمله ویژگیهای آثار بانوان نویسنده برشمرد و افزود: گاهی تجربیات ویژهای مانند مادر شدن (از بارداری تا شیردهی) و حجم احساسات وارثه در وجود زن، در نوشتههایشان بروز مییابد. متأسفانه گاهی همین احساسات، باعث میشود برخی آثار زنان را سطحی بخوانند. گرچه ممکن است در برخی آثار افراط شده باشد، اما این یک قوت و تفاوت است که به خلق آثار متفاوت و خوب منجر میشود.
وی در توصیف یک کتاب خوب برای بانوان گفت: آثاری که بتوانند همزادپنداری ایجاد کنند باید واقعیت امروز، دغدغهها و چالشهای یک زن را به درستی نشان دهد و الگویی برای تلاش، امید و حفظ ارتباط معنوی در حین مشکلات باشد نمونه از آثاری است برای بانوان مفید است.
این نویسنده در ادامه، تولید آثاری که با نیاز، موضوع، فرم و زبان بانوان ارتباط دقیق برقرار کند، تسهیل دسترسی به کتاب از طریق قرارگیری در محیطهای پرتردد و توسعه نسخههای دیجیتال و صوتی باکیفیت و راهاندازی و حمایت از گروههای کتابخوانی زنانه به عنوان مشوقی جمعی را از جمله راهکارهای کلیدی برای افزایش سهم مطالعه زنان در جامعه عنوان کرد.
تأثیر مادر بودن بر نویسندگی و جایگاه زنان نویسنده
اکبری که خود مادر است، تجربه مادری را عاملی برای پختگی و خلق تصاویر ملموستر در نوشتههایش دانست و افزود: تجربیات ناب مادرانه یک پختگی ایجاد میکند و لحظاتی را در ذهن ثبت میکند که هنگام نوشتن بسیار کمککننده هستند. برای درک و تصویرکردن نگرانی مادرانه یا سختی بارداری، اگر خودت آن را چشیده باشی، میتوانی با جزئیات بسیار بهتری آن را منتقل کنی. در کتاب «آخرین فرصت»، برخی خوانندگان گفتهاند صحنه تولد فرزند را چنان نوشتهام که با وجود تجربه نکردن زایمان، خود را در آن موقعیت تصور کردهاند. این برمیگردد به همان تجربیات زیسته در جایگاه مادری.
وی درباره جایگاه نویسندگان زن در ایران گفت: در سالهای اخیر آمار و موفقیت نویسندگان زن افزایش یافته و آن تبعیضهای جنسیتی قدیمی (مثل جدی گرفته نشدن توسط ناشران یا استفاده از اسم مستعار مردانه) بسیار بسیار کمتر شده است. امروزه از سوی ناشران و حتی در معرفی سوژهها تفاوتی نیست یا بسیار محدود است. توجه و حمایت ویژه مقام معظم رهبری به نویسندگان بانوی کشور نیز نشاندهنده این پیشرفت است؛ به طوری که سهم قابل توجهی از کتابهای مورد تقریظ ایشان متعلق به زنان نویسنده است.
نگارش «آخرین فرصت» با انتخاب یک راوی زن
نویسنده «آخرین فرصت» در مورد انگیزه خود از نوشتن این کتاب که راوی آن یک زن است، توضیح داد: از ابتدا انتخابم این بود که با شخصیت شهید علی کسایی از زاویه نگاه همسرش آشنا شویم. قصدم ترسیم فضای خانوادگی و داشتن دو قهرمان (شهید و همسرش) بود.
وی با اشاره به اینکه این اثر گذری بر زندگی شهید علی کسایی به روایت همسرش، خانم رفعت غافلانکوهی است، افزود: داستان کتاب «آخرین فرصت» با یک خواستگاری استاد و شاگردی آغاز میشود و با وجود موانع، با خوانده شدن خطبه عقد توسط حضرت امام خمینی(ره) به ازدواج میانجامد. ما در این اثر هفت سال زندگی مشترک پربرکت این زوج که حاصلش چهار فرزند است و یک زیست مومنانه و پرهیزگارانه را مرور میکنیم.
به گفته اکبری، شهید کسایی که متولد عید غدیر بود، آرزو داشت عروسیاش نیز در عید غدیر باشد و به آن رسید. او حتی رویای شهادت در عید غدیر را داشت که پس از هفت سال انتظار، در سال ۱۳۶۶ محقق شد. نام کتاب «آخرین فرصت» از همین جا میآید. سپس، زندگی و نقش زن به عنوان قهرمان دوم داستان، پس از شهادت همسرش و با وجود چهار فرزند، با تلاش و توکل و دریافت امدادهای غیبی ادامه مییابد. در خلال کتاب با شخصیتهای دیگری مانند مادر شهید نیز آشنا میشویم و به برهههای مختلف زندگی شهید و همسرش اشاره میشود.
وی یادآور شد: در این اثر سعی کردم موضوعات مرتبط با زندگی یک بانو را با جزئیات بیشتر و حتی با غلظت بیشتری تصویر کنم؛ مواردی مانند دغدغهها، آرزوها و سختیهای زنانه همسر شهید که شاید کمتر پرداخته شده بود. همچنین میخواستم نقش «ادامهدهندگی» مسیر زندگی توسط زن پس از شهادت را به تصویر بکشم که خوشبختانه بازخوردهای خوبی بر این نگاه دریافت کردم.
خبرنگار: وجیهه تقیزاده
نظر شما