«... مقام محترم تولیت جلیله عظمی دامت برکاته، برای ارتباط منزل شخصی به مسجد جامع[گوهرشاد]، لازم است یک عدد سیم تلفون از پشت‌بام صحن مطهر امام ثامن(ع) عبور نماید. اجزاء عمارات مبارکه مانع شدند، مستدعی است مقرر فرمایند، رفع ممانعت بشود که زود خط مزبور متصل گردد... امضای میرزا طاهر حسینی، [متولی مسجد گوهرشاد]...». این متن سند شماره۱/۱۱۱۱۶۸ مرکز اسناد آستان قدس رضوی به تاریخ شعبان‌المعظم سال ۱۳۳۸ قمری (اواخر دوره قاجاریه) برابر با ۱۲۹۸ شمسی و مربوط به نامه متولی مسجد جامع گوهرشاد مشهد (میرزا طاهر حسینی) به متولی‌باشی آستانه مقدسه رضویه (مرتضی قلی خان طباطبایی) به منظور تقاضای اجازه عبور سیم خط تلفن منزل شخصی وی از پشت‌بام حرم مطهر رضوی است. به بهانه پرداختن به این سند در این گزارش به اختصار به موضوع فعالیت یکی از پرکارترین مراکز مستقر در بارگاه مطهر رضوی، یعنی تلفنخانه (مرکز مخابرات) حرم مطهر امام هشتم(ع) پرداخته‌ایم.
تلفنخانه‌ای برای ارتباط دل‌هاشاید شما هم جزو آن دسته از افرادی باشید که با شنیدن نام تلفنخانه به یاد اتاق یا ساختمانی بیفتید که پر از دستگاه تلفن، سیم و کابل‌های جورواجور ارتباطی است که یک یا چند نفر به عنوان تلفنچی پشت دستگاه‌ها و تلفن‌ها نشسته و با تماس گرفتن دیگران، آن‌ها را به شماره تلفن مورد نظرشان وصل می‌کنند. این شاید ساده‌ترین و راحت‌ترین تصور از این موضوع باشد. اما در یک تعریف ساده دیگر، تلفنخانه و مرکز مخابرات محلی است که به تلفن مرکزی اختصاص دارد و در آنجا روند و مکالمات تلفنی را انجام می‌دهند و یا اینکه مرکز یا اتاقی است که دارای انشعابات تلفن بوده و برقراری تماس‌های تلفنی را بر عهده دارد.
اما تصور کنید در یک مجموعه باعظمت و مهم مانند حرم مطهر رضوی، آن هم با تعداد مخاطبان و عاشقان فراوان و دلشیفته ساحت مقدس امام مهربانی‌ها(ع)، تلفنخانه این آستان مبارک چقدر معنا و مفهومش با مراکز مشابه در ادارات و نهادهای دیگر متفاوت است. مرکزی که با وجود انواع و اقسام راه‌های پیشرفته، سریع و جدید ارتباطی مانند تلفن همراه، اینترنت، فضای مجازی، پیام‌رسان‌ها، کانال‌های اجتماعی، اشتراک‌گذاری‌ها و ارتباطات تصویری دو یا چندسویه، ماهواره و... همچنان فعال بوده و جایگاه خاص خود را در میان زائران و عاشقان بارگاه مطهر ثامن‌الحجج(ع) دارد. تصور اینکه ماهیانه به حدود ۳۰هزار تماس تلفنی مستقیم زائران آستان مبارک امام ضامن و ثامن(ع) که با تلفنخانه آن تماس می‌گیرند، توسط کارورهای (اپراتورها یا تلفنچی‌ها) مرکز مخابرات حرم منور رضوی پاسخ داده می‌شود، حکایت از این دارد که این مجموعه فقط یک مرکز ارتباطی، کاری و مخابراتی صرف نیست، گویا اینجا تلفنخانه‌ای برای ارتباط دل‌هاست.

از یکی دو خط تا ۳هزار خط تلفن داخلی و ۸۵۰ خط مستقیم

اینکه از چه زمانی مرکز یا مجموعه‌ای به نام تلفنخانه یا مرکز مخابرات در بارگاه مطهر رضوی به وجود آمده دقیقاً مشخص نیست، اما در بسیاری از اسناد آستان قدس رضوی باقی مانده از دوران‌های گذشته به واژه «تلفنخانه حرم مطهر رضوی» برمی‌خوریم که نشان‌دهنده وجود اتاق یا محلی به عنوان تلفنخانه برای انجام فعالیت‌های ارتباطی و مخابراتی و سروکار داشتن با تلفن در این آستان مبارک است. مثلاً در سند شماره ۱۲۰۳۶ مربوط به سال۱۳۲۵ قمری(دوره مظفرالدین شاه قاجار) و سند شماره ۶۳۱۴۲ مربوط به سال ۱۳۴۳ قمری (دوره احمد شاه قاجار) به واژه «تلفنخانه» در تشکیلات بارگاه مطهر امام هشتم(ع) برمی‌خوریم.
آن‌گونه که از سوابق فعالیت‌های مخابراتی حرم مطهر رضوی برمی‌آید و براساس اظهارات پیشکسوتان و کارکنان بازنشسته و قدیمی مرکز مخابرات بارگاه مقدس امام هشتم(ع)، در دوران گذشته بخش مستقلی به عنوان مخابرات یا تلفنخانه در حرم مطهر وجود نداشت و تنها یکی دو خط تلفن محدود برای اداره انتظامات، مهمانسرا و دفتر تالار تشریفات سابق آستان قدس در حرم منور رضوی وجود داشت . اما به مروز زمان و با توجه به احساس نیاز در زمینه گسترش تلفنخانه و خطوط ارتباطی، فعالیت‌هایی در مجموعه اماکن متبرکه حرم مطهر انجام شد، به‌گونه‌ای که مجموعه سانترال تلفنخانه حرم مطهر تا پیش از سال۱۳۶۲ شمسی را سیستم کارین به ظرفیت ۵۰ خط داخلی تشکیل می‌داد که بعدها سیستم مذکور با مدل S۵۰۰ زیمنس با ظرفیت ۵۰۰ خط جایگزین شد. با توجه به توسعه خدمات و متعاقب آن، افزایش واحدهای کاری، ارتقای سیستم سانترال زیمنس نیز در دستور کار قرار گرفت و در سال ۱۳۸۳ شمسی این سیستم با مدل اریکسون با ظرفیت هزار خط جایگزین شده و توسعه یافت.
افزایش تقاضا برای داشتن خط تلفن از یک طرف و توجه به سرعت برقراری ارتباطات و تماس‌های دریافتی و... از سوی دیگر، سبب شد مسئولان مربوط در بارگاه مطهر رضوی به جایگزینی این سیستم سانترال با مدل پاناسونیک به ظرفیت ۳هزار خط تلفن اقدام کنند. به‌هرحال، مجموعه اقدامات مربوط به توسعه خطوط ارتباطی و تجهیز مرکز مخابرات حرم مطهر رضوی با گذشت زمان و متناسب با هر دوره زمانی، به‌گونه‌ای انجام شد که هم اکنون حدود ۳هزار خط تلفن داخلی و ۸۵۰ خط تلفن مستقیم در سطح مجموعه اماکن متبرکه حرم مطهر امام رضا(ع) وجود دارد که این تعداد خطوط داخلی و مستقیم روی حدود ۱۵هزار متر شبکه کابلی مخابرات فعال است. همچنین در حال حاضر ۱۱ لینکE۱ هر کدام به ظرفیت ۳۰خط تلفن در کنار خطوط مستقیم، ارتباطات تلفنی بارگاه مطهر امام رضا(ع) با بیرون از حرم مطهر و برعکس را برقرار می‌کنند. یکی از خصوصیات خطوط تلفنی داخلی حرم مطهر امام هشتم(ع) وجود سرویس مخابراتی «دورشوال» با پیش شماره ۳۲۰۰ است، به‌گونه‌ای که با استفاده از این سرویس و این پیش‌شماره می‌توان از طریق خطوط تلفنی داخلی حرم مطهر، به‌طور مستقیم و بدون تماس با اپراتور حرم مطهر رضوی، ارتباط تلفنی برقرار کرد. این موضوع نقش مهمی در تکریم زائران و مخاطبان حرم منور امام رضا(ع)، صرفه‌جویی در وقت و زمان زائران و کاهش بار ترافیکی تماس‌های گرفته شده با اپراتورها در حرم مطهر رضوی دارد.

بیشترین زنگ‌ها برای کدام شماره تلفن‌های حرم مطهر به صدا درمی‌آید؟

مطابق اظهارات مسئولان مرتبط با عملکرد مرکز مخابرات حرم مطهر رضوی و بررسی سوابق و فعالیت این مرکز، تماس با سامانه تلفنی ۴۸۸۸۸(ویژه تماس با روضه منوره بارگاه مطهر امام هشتم(ع) برای برقراری ارتباط با فضای معنوی و مقدس روضه منوره و محدوده ضریح مطهر رضوی برای مدت حدود سه دقیقه)، تماس با سامانه تلفنی ۳۲۰۲۰(برای پرسیدن موضوعات، پرسش‌ها و مسائل شرعی و دینی) و ارتباط با تلفن گویای مرکز امور خادمین آستان قدس رضوی به شماره ۳۲۰۰۳۳۶۰(به منظور کسب اطلاعات در زمینه اقدامات مربوط برای نائل شدن به افتخار خدمت در بارگاه مطهر امام رضا(ع) به عنوان خدمه یا خادمیار رضوی و...) ازجمله مهم‌ترین و بیشترین میزان تماس‌های تلفنی زائران و مخاطبان بارگاه مقدس امام رضا(ع) است.
سامانه تلفنی ۴۸۸۸۸ در زمینه ارتباط با فضای روضه منوره و محدوده ضریح مطهر امام هشتم(ع) در سال‌های اخیر راه‌اندازی شده که پخش زنده صدای اطراف ضریح مطهر (قرائت ادعیه، صلوات و...) برای مخاطبانی که از راه دور دوست دارند چند لحظه‌ای با امام مهربانی‌ها نجوا کنند را برقرار می‌کند و در همین راستا، ظرفیت این سامانه از ۲۰ به ۱۲۰ کانال همزمان افزایش یافت، به‌گونه‌ای که روزانه حدود ۸هزار و ماهانه ۲۴۰ تا ۲۵۰ هزار تماس تلفنی با این شماره، برای ارتباط با فضای روضه منوره امام رضا(ع) برقرار می‌شود. همچنین تعداد تماس‌های تلفنی زائران با بارگاه مطهر رضوی در دهه کرامت سال ۱۴۰۴شمسی، به بیش از ۱۰۰هزار رسید.