شاید شما هم جزو آن دسته از افرادی باشید که تاکنون از کنسرو تن ماهی به عنوان یک غذای آماده استفاده کرده و طعم آن را چشیده باشید،اما همین به اصطلاح غذای آماده این روزها از همان مرحله اول که صیادی باشد تا بسته‌بندی و توزیع با مشکلات متعددی مواجه است. به طوری که فعالان این عرصه که اغلب در استان‌های جنوبی کشور نظیر هرمزگان و سیستان و بلوچستان فعالیت دارند گلایه‌های زیادی را مطرح می‌کنند. یکی از این افراد می‌گوید: مرحله اول زنجیره تأمین این صنعت شامل صیادی و صید ماهی بوده و تمامی قیمت‌ها در این بخش بر اساس نرخ روز بازار است و هیچ قیمت دستوری را نمی‌پذیرد. قیمت ماهی طی چند ماه اخیر روند صعودی ۴۰ تا ۵۰ درصدی داشته است.
یک کارخانه‌دار دیگر نیز از افزایش قیمت مواد اولیه و دشواری تأمین آن‌ها با توجه به اینکه مواد اولیه وارداتی مانند ورق، قوطی و حتی بخشی از ماهی مورد استفاده برای تولید کنسرو ماهی تن با نرخ دلار مرتبط است ابراز گلایه کرده و تصریح می‌کند: این در حالی است که نرخ محصول نهایی به ریال بوده و به هیچ وجه متناسب با افزایش قیمت‌های تولید رشد نداشته است. در چنین شرایطی تولیدکنندگان برای تأمین منابع مالی در مضیقه بوده و با کمبود سرمایه در گردش مواجه هستند و بخش اندکی از منابع مالی خود را از طریق تسهیلات بانکی تأمین می‌کنند. با این حال به دلیل اینکه بانک‌ها تضمین‌های سنگینی برای ارائه وام مطالبه می‌کنند، شرایط گرفتن وام به قدری زمانبر و پیچیده می‌شود که درنهایت تولیدکنندگان از دریافت تسهیلات انصراف می‌دهند.
در دنیا بسته‌بندی کنسرو تن ماهی به چند روش انجام می‌شود که شامل قوطی فلزی، شیشه و بسته‌بندی پوچ است، اما در کشور ما به جز چند کارخانه معروف، تقریباً تمام کنسروها در قوطی‌های فلزی تولید می‌شوند. هزینه خرید دستگاه‌های بسته‌بندی جدید نیز بسیار هنگفت بوده و واردات ماشین‌آلات بسیار دشوار است که موجب افزایش قیمت تمام شده کالا می‌شود، از این رو در بخش بسته‌بندی در این صنعت به لحاظ فناوری از دنیا عقب بوده و تجهیزات و دستگاه‌های موجود در ایران نیز مربوط به چهار یا پنج دهه پیش است.

مشکلات صنعت تن ماهی در چابهار

ابتدا به سراغ یکی از فعالان صنعت تن ماهی در چابهار که به عنوان مهد این صنعت شناخته می‌شود رفتیم که وی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار قدس اظهار می‌کند: تک‌نرخی شدن ارز سبب می‌شود افزون بر ۶۰درصد هزینه‌های مواد اولیه تولید تن ماهی افزایش پیدا کند زیرا از ماهی تا ورق مورد استفاده برای قوطی کنسرو، درب این قوطی‌ها و روغنی که مورد استفاده قرار می‌گیرد به نوعی به واردات وابسته هستند.مهدی راد در ادامه می‌افزاید: قیمت ماهی که در بازار کیلویی ۱۳۰هزار تومان بود و حتی به صورت شرایطی نیز امکان خرید آن وجود داشت در حال حاضر کیلویی ۲۰۵هزار تومان و به صورت نقدی به فروش می‌رسد. از طرفی قیمت روغن نیز طی چند روز افزایش یافته و چند برابر شده و به لیتری ۲۱۰هزار تومان رسیده است که در این میان علاوه بر قیمت کارخانه‌ای، دلالان نیز مبلغی را دریافت می‌کنند تا این روغن را در اختیار ما قرار دهند.
وی با بیان اینکه قیمت مصوب فعلی اتحادیه برای کنسرو تن ماهی معمولی ۱۳۸هزار و ۵۰۰ تومان و برای طعم‌دارها ۱۵۵هزار تومان است، تصریح می‌کند: این قیمت با توجه به روند افزایشی قیمت مواد اولیه هیچ منطق و سنخیتی ندارد که تولیدکننده به تولید آن رغبت داشته باشد، از این رو قیمت تن ماهی باید دست‌کم به ۱۶۵ تا ۱۷۰هزار تومان افزایش پیدا کند تا برای تولیدکننده صرفه اقتصادی داشته باشد.

موانع تولید در مناطق مرزی

راد با اشاره به اینکه چابهار جزو مناطق محروم و مرزی شناخته می‌شود، خاطرنشان می‌کند: از آنجا که چابهار منطقه مرزی و در همسایگی پاکستان قرار دارد در زمینه مسائلی نظیر گازوئیل و گاز با مشکلات زیادی مواجه هستیم و باید با قیمت‌های بالا این حامل‌های انرژی را تهیه کنیم. همچنین در حوزه نیروی انسانی نیز به دلیل اینکه تکنسین‌ها و افراد متخصص برای خط تولید و اداره ماشین‌آلات از شهرهای مختلف نظیر تبریز، قزوین، اصفهان و... در چابهار به کارگیری می‌شوند هزینه دستمزدهای آن‌ها بالاست که موجب افزایش هزینه‌های تمام شده می‌شود.
وی در ادامه می‌گوید: حتی در حوزه ماهی مورد نیاز نیز منطقه چابهار پیش‌تر از این مزیت برخوردار بود که بخش زیادی از این نیاز را تأمین می‌کرد، اما متأسفانه در حال حاضر فقط چند ماه در سال در این منطقه ماهی وجود دارد و به دلیل اینکه تقاضا بالاست امکان ذخیره‌سازی ماهی‌ها وجود ندارد و به ناچار به سمت واردات ماهی از کشورهای هند و چین برای تأمین نیاز تن ماهی روی آورده‌ایم که افزایش قیمت ارز بر این موضوع نیز تأثیر زیادی خواهد گذاشت.

تولید، گران تمام می‌شود

وی با بیان اینکه قیمت یک ماشین خط تولید تن ماهی دست‌کم ۳۰میلیارد تومان هزینه دارد، اما با این تفاسیر در مناطق محرومی نظیر چابهار برخی تسهیلات بانکی در اختیار واحدهای تولیدی که بتوانند وثایق مدنظر بانک‌ها را فراهم کنند، ارائه می‌شود، خاطرنشان می‌کند: در حال حاضر افزون بر چند صد برند تن ماهی در ایران وجود دارند، اما به دلیل هزینه‌های بالای راه‌اندازی خط تولید و ماشین‌آلات گرانقیمت همه آن‌ها کارخانه ندارند و فقط حدود ۱۰۰کارخانه تن ماهی در ایران وجود دارند که بخش زیادی از آن‌ها در منطقه چابهار هستند و برندهای دیگر از خط تولید آن‌ها به صورت دستمزدی و اجاره‌ای استفاده می‌کنند، از این رو برخی هزینه‌های سربار آن‌ها کاهش پیدا می‌کند که موجب می‌شود این برندهای ناآشنا گاهی اوقات تخفیف‌های زیادی نیز روی فروش محصولات خود قرار دهند.

شرایط مبهم ارزی

با این اوصاف و به منظور بررسی مشکلات فعالان صنعت تن ماهی و تأثیر تکانه‌های ارزی بر این صنعت با سندیکای صنایع کنسرو ایران ارتباط گرفتیم که پس از پیگیری‌های زیاد و شنیدن عبارت تکراری از زبان مسئولان مبنی بر اینکه در جلسه هستم، سرانجام در شامگاه یکی از شب‌های سرد دی ماه با دبیر این سندیکا دقایقی به گفت‌وگو نشستیم.
علی‌اکبر قدیریان با بیان اینکه کارخانه‌های کنسرو تن ماهی در کشور اغلب در استان‌های جنوبی فعال هستند، می‌گوید: اغلب این کارخانه‌ها در حال حاضر به دلیل مشکلاتی که در زمینه تولید با آن مواجه هستند با یک سوم ظرفیت فعالیت دارند.
وی با بیان اینکه بسیاری از مواد اولیه صنعت تن ماهی به ارز و واردات وابسته است، می‌افزاید: از ماهی گرفته تا ورق فلزی برای قوطی کنسرو و روغن همگی به واردات و نرخ ارز وابسته است و تا زمانی که سازمان حمایت قیمت‌های جدید این موارد را به صورت رسمی اعلام نکند نمی‌توان پیش‌بینی درستی درباره قیمت آینده کنسرو تن ماهی داشت.
وی با بیان اینکه هنوز قیمت نهایی مواردی مثل ماهی وارداتی، قوطی و ورق با اجرا شدن ارز تک‌نرخی مشخص نیست، تصریح می‌کند: بر اساس صیدی که در داخل و در مناطق جنوب صورت می‌گیرد یک سوم ماهی مورد نیاز ما در داخل تأمین می‌شود و به ناچار باید مابقی را از خارج وارد کنیم. در حوزه ورق نیز تنها ۱۰۰هزار تن از نیاز کارخانه‌ها در داخل تأمین می‌شود و بقیه وارداتی هستند و روغن را اگرچه از داخل تهیه می‌کنیم اما همه مواد اولیه روغن وارداتی است، از این رو درباره اینکه قیمت کنسرو تن ماهی با شرایط جدید به چه سمتی سوق پیدا خواهد کرد نمی‌توان برآورد دقیقی اعلام کرد.
دبیر سندیکای صنایع کنسرو ایران می‌افزاید: سازمان حمایت به صورت غیررسمی قیمت هر لیتر روغن برای استفاده در صنعت را ۲۳۰هزار تومان اعلام کرده، اگرچه به صورت رسمی هنوز در این باره موضوعی اعلام نشده است. این در حالی است که پیش‌تر یک لیتر روغن ۶۴هزار تومان خریداری می‌شد که فقط در همین یک قلم شاهد چهار برابر شدن هزینه‌های تولید هستیم، بنابراین قیمت نهایی تن ماهی پس از اعلام رسمی قیمت‌های مواد اولیه این محصول قابل بیان است.