با عرض تبریک مبعث با سعادت و سرور پیامبر خاتم حضرت محمد(ص) به همه مسلمانان و شیعیان جهان؛ امیدوارم همه با این شرایطی که امروز در دنیا حاکم است از برکات عظیم این عید الهی بهره‌مند شوند و هر چه بیشتر شاهد پیاده ‌شدن اهداف عالیه‌ اسلام و مکتب اهل ‌بیت(ع) در جهان بشریت باشیم.
بدین مناسبت چند کلمه‌ای درباره اخلاق عظیم، عالی و درس‌آموز آن اسوه حسنه عرض خواهیم کرد. بحث از اخلاق رسول اکرم(ص) یکی از زیباترین بخش‌های زندگی رسول خدا(ص) است که همه‌ اهل نظر و تحقیق باید آن را دقیق مورد توجه قرار بدهند. نخست اینکه خداوند تبارک و تعالی تعبیری که از پیامبر(ص) در قرآن کریم می‌فرماید این است که: «وَ إِنَّکَ لَعَلی‏ خُلُقٍ عَظیمٍ» یعنی تو دارای خلق عظیم هستی. این بسیار مهم است خداوندی که تمام آسمان‌ها، زمین و... در نزد او اصلاً چیزی به‌شمار نمی‌آید از اخلاق پیامبر(ص) تعبیر به عظیم می‌کند.
در قرآن موضوع اخلاق رسول خدا(ص) بسیار مورد توجه قرار گرفته است؛ در سوره آل‌عمران می‌فرماید: «وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ» یعنی اگر غلیظ القلب بودی مردم از اطراف تو پراکنده می‌شدند. مردم وقتی کنار رسول خدا(ص) می‌نشستند آرامش خاصی را احساس می‌کردند، رسول خدا(ص) به عنوان یک دلسوز، یک پدر و یک همراه با مردم زندگی می‌کردند. به ‌طوری که هر کسی هر گرفتاری داشت به‌راحتی خدمت رسول خدا(ص) می‌آمد تا حدی که رفت و آمد به خانه پیامبر(ص) این قدر زیاد شد که آیه نازل گردید وقتی می‌خواهید وارد شوید آداب و شرایط خاصی را رعایت کنید.
در سوره مبارکه مؤمنون، خدای تبارک و تعالی به رسول خود می‌فرماید: «ادْفَعْ بِالَّتی هِی أَحْسَنُ السَّیئَةَ». یکی از نکات بسیار مهم اخلاقی که رسول خدا(ص) رعایت می‌کرد این بود که بدی را با بدی جواب نمی‌داد، بلکه به دستور خدای تبارک و تعالی بدی را با خوبی جواب می‌داد؛ این همه مردم رسول خدا(ص) را مسخره کردند و مورد اذیت و آزار و اهانت قرار دادند، به ‌طوری که تاریخ پر از این قضایاست، اما رسول خدا(ص) نسبت به آن‌ها هیچ تندروی و تندخویی نکرد.
بعضی از اصحاب رسول خدا(ص) به ایشان عرض کردند این افراد را نفرین کنید، کما اینکه انبیای گذشته گاهی اوقات امت خود یا اشخاص خاصی را نفرین می‌کردند. پیامبر(ص) فرمود: «إنی لم ابعث لعّانا» من رحمةٌ للعالمین هستم و لعّان مبعوث نشده‌ام. به ‌هیچ وجه کسی را لعن نمی‌کنم، نفرین یعنی این افراد از رحمت خدا دور باشند؛ در حالی که پیامبر(ص) ما تمام تلاشش این بود که مردم به خدا نزدیک شده و اهل‌ بهشت باشند و زندگی بسیار خوب، معنوی، اسلامی و انسانی داشته باشند.
این قضیه، اوج اخلاق رسول خدا(ص) را نشان می‌دهد، همچنان‌که یک روز رسول خدا(ص) نشسته بودند، جنازه‌ای را از جلو ایشان عبور دادند، رسول خدا(ص) به احترام آن جنازه ایستاد، یکی از اصحاب رسول خدا(ص) عرض کرد: یا رسول الله(ص) این کسی که تشییعش می‌کنند مسیحی است و مسلمان نیست. فرمود: مسلمان نباشد، او هم یک انسان مثل من و شماست، این احترامی است که رسول خدا(ص) برای انسانیت قائل بود.
ما وقتی دستورات پیامبر اکرم(ص) به سربازانش در جنگ‌ها را ملاحظه کنیم قوی‌ترین قوانین برجسته دنیا به این دستورات نمی‌رسد. پیامبر(ص) به فرمانده‌ها و سربازان خودش می‌فرمود: مبادا زن‌ها را مورد اذیت قرار دهید، مبادا کودکان را هدف قرار دهید، مبادا پیرمردها، مریض‌ها و پیرزن‌ها را مورد هدف قرار دهید.
حتی روایتی هست که مردم دنیا امروز باید با آن آشنا شوند تا بفهمند پیامبر(ص) ما چگونه مظهر رحمانیت و رحیمیت خداوند تبارک و تعالی و مظهر رحمت او است. فرمود: اگر هنگام جنگ، کفار در شهری جمع شدند و شما می‌توانید از یک طریقی آبی که وارد آن شهر می‌شود را مسموم کنید تا تمام این کفار از مرد و زن و جنگجو و غیره از بین بروند، حق انجام این کار را ندارید. «نهی عن یلقی السم فی بلاد المشرکین». بعضی از فقهای ما مثل صاحب جواهر علیه الرحمه در مورد این روایت فرموده‌اند: از روایت استفاده می‌شود که حتی در صورت اضطرار هم نباید این کار را کرد.
رفتار پیامبر(ص) با کودکان و اهتمامشان در رفع حوائج مردم هم مثال‌زدنی است. رسول خدا(ص) خودش به‌عنوان یک محور در رفع حوائج روزانه مردم بوده است.
یکی از جمله‌های ماندگار والد مکرم ما، مرجع بزرگ آیت‌الله العظمی حاج شیخ محمد فاضل لنکرانی (رضوان الله تعالی علیه) به یکی از مسئولان دولتی که به دیدن ایشان آمده بود این بود: من در اسلام خیلی مطالعه کردم، درس‌ها دادم، ولی این را بدان که شما واجبات را انجام بده و مستحبات را کنار بگذار و فقط به مردم خدمت کن و رفع حوائج مردم را در نظر داشته باش و اگر قیامت هم از تو سؤال کردند، بگو فاضل این حرف را زده است.
شاید در کلمات امام خمینی رضوان الله تعالی علیه هم شبیه به این کلام باشد. والد ما می‌فرمودند: فکر نمی‌کنم در میان مستحبات بالاتر از خدمت به مردم چیز دیگری داشته باشیم. این بیان اولاً عظمت دین ما را می‌رساند که دین می‌گوید رفع حوائج مردم، رسیدگی به نیازها و حل گرفتاری‌های آن‌ها و برداشتن‌ یک غم و غصه از دل یک مؤمن از صدها رکعت نماز مستحبی، رفتن به حج و زیارت اعتاب مقدسه بالاتر است. ما در این مورد روایات فراوانی داریم.
این‌ها همه فقط رشحه‌ای بسیار بسیار ناچیز از عظمت اخلاق رسول خدا(ص) است. باید بدانیم واقعاً دین اسلام به مردم خیلی بها می‌دهد و برای مردم کرامت بسیاری قائل است و ما هم باید این گونه باشیم.

نویسنده: آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی