سرطان یکی از جدی‌ترین بیماری‌های غیرواگیر و از دلایل اصلی مرگ‌ومیر در جهان است. این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های بدن دچار تغییرات ژنتیکی شده و بدون کنترل شروع به تقسیم و رشد می‌کنند. در حالت طبیعی، رشد و مرگ سلول‌ها بر اساس نظم مشخصی انجام می‌شود، اما در سرطان این نظم از بین می‌رود و سلول‌های سرطانی می‌توانند توده‌ای به نام تومور تشکیل دهند یا در بدن پخش شوند.

انواع سرطان بسیار متنوع‌اند و تقریباً هر عضوی از بدن را می‌توانند درگیر کنند. از شایع‌ترین آن‌ها می‌توان به سرطان پستان، پروستات، ریه، کولون (روده بزرگ)، پوست، معده، مغز و خون (لوسمی) اشاره کرد.

سرطان‌ها به‌طور کلی به دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند: بدخیم و خوش‌خیم. نوع خوش‌خیم معمولاً محدود به یک نقطه باقی می‌ماند و خطر کمتری دارد، اما نوع بدخیم قابلیت انتشار به دیگر بخش‌های بدن را دارد که به آن متاستاز گفته می‌شود.آسیب‌های ناشی از سرطان بسیار گسترده‌اند و بسته به نوع سرطان و مرحله‌ی پیشرفت آن، تأثیرات مختلفی بر بدن می‌گذارند. این بیماری می‌تواند سبب کاهش شدید وزن، ضعف عمومی، دردهای مزمن، اختلال در عملکرد اندام‌ها، تخریب بافت‌های سالم، و کاهش سیستم ایمنی شود. علاوه بر اثرات جسمی، سرطان تأثیرات روانی شدیدی نیز بر فرد و خانواده‌اش دارد؛ ترس از مرگ، اضطراب، افسردگی، و فشار مالی ناشی از درمان از مشکلات شایع در مبتلایان است.

جعفر جندقی، مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت گفت: در کشور ما، حدود شانزده درصد از کل مرگ و میرها ناشی از سرطان است و نرخ شیوع کلی در حال حاضر حدود ۱۸۳ در هر صد هزار نفر است.

وی ابراز کرد: نیمی از موارد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند و تشخیص زودهنگام از طریق غربالگری، حیاتی‌ترین راهکار برای کاهش مرگ و میر و تضمین دسترسی عادلانه به درمان‌های مؤثر است.

وی کم‌تحرکی و تغذیه نامناسب را از عوامل محیطی مهم در تشدید این روند برشمرد و تاکید کرد: اولین و مؤثرترین خط دفاعی در برابر سرطان، پیشگیری اولیه استسالانه ۱۵۰ هزار نفر به بیماران سرطانی در کشور اضافه می شود و استرس یکی از مهمترین علل ابتلا به سرطان است.

نوشین سالکی، متخصص رادیوآنکولوژی سرطان رشد را غیرقابل کنترل و غیرمعمول سلول‌ها در بدن تعریف کرد و گفت: این رشد غیرطبیعی در چرخه سلولی رخ می‌دهد و منجر به ایجاد ضایعه یا توده‌ای در هر ناحیه از بدن می‌شود.

به گفته سالکی عوامل متعددی در ایجاد سرطان نقش دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: با افزایش سن، خطر ابتلا به سرطان افزایش می‌یابد. صرف سیگار و قلیان به عنوان عوامل سرطان‌زا شناخته شده‌اند و خطر ابتلا به انواع سرطان‌ها را افزایش می‌دهند. سبک زندگی کم‌تحرک می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد و چاقی به عنوان یک عامل خطر برای ابتلا به سرطان شناخته شده است. قرار گرفتن در معرض آلودگی‌های هوا و آلاینده‌های صنعتی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد. برخی از ویروس‌ها مانند ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) و هپاتیت‌ها می‌توانند در ایجاد سرطان نقش داشته باشند.

اهمیت غربالگری و تشخیص زودهنگامسالکی بر اهمیت غربالگری به عنوان کلید تشخیص زودهنگام سرطان تأکید کرد و افزود: غربالگری به معنای شناسایی سرطان در مراحل اولیه در افرادی است که هیچ علامت و شکایتی ندارند.

این متخصص آنکولوژی متذکر شد: درمان سرطان در مراحل اولیه ساده‌تر است.درمان زودهنگام معمولاً هزینه‌های کمتری دارد و درمان موفقیت‌آمیز در مراحل اولیه، کیفیت زندگی بیماران را بهبود می‌بخشد.

سالکی به علائم هشداردهنده سرطان اشاره کرد و افزود: افراد باید آنها را جدی بگیرند و در صورت مشاهده به پزشک مراجعه کنند. این علائم عبارتند از ظاهر شدن یک توده یا برجستگی در هر ناحیه از بدن، کاهش وزن ناگهانی و غیرقابل توضیح، تغییر در عادات اجابت مزاج و تغییر در دفع مدفوع یا ادرار.

وی اضافه کرد: خونریزی از هر ناحیه از بدن که غیرعادی باشد؛ زخم‌هایی که روی پوست ایجاد می‌شوند و بهبود نمی‌یابند یا بزرگ‌تر می‌شوند. سرفه مزمن یا گرفتگی صدای مداوم، دردهایی که در هر ناحیه از بدن وجود دارند و به درمان پاسخ نمی‌دهند نیز از جمله علائم هشدار جدی است.

سالکی متذکر شد: درمان‌های سرطان محدود به یک روش خاص نیستند، بلکه شامل درمان‌های ترکیبی می‌شوند. این درمان‌های ترکیبی می‌توانند شامل موارد زیر باشند؛ برداشتن توده سرطانی از طریق عمل جراحی. استفاده از داروهایی که به صورت خوراکی یا تزریقی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی تجویز می‌شوند و استفاده از اشعه برای از بین بردن سلول‌های سرطانی.