پیامدهای یک درگیری منطقهای در صورت ناکامی مذاکرات تهران و واشنگتن در مسقط عمان، پرسشی است که در روزهای اخیر به محور بحث محافل سیاسی، امنیتی و اتاقهای فکر نظامی در منطقه تبدیل شده است. پرسشی که دیگر فقط یک فرضیه رسانهای نیست، بلکه بر بستر تجربههای عینی، محاسبات میدانی و نشانههای آشکار از رفتار متناقض طرف آمریکایی شکل گرفته است.
نکته کلیدی آنجاست که اگر این بار آتش درگیری از خلال گفتوگوهای دور پنجم در خرداد ماه شعلهور شود، با جنگی محدود یا نقطهای مواجه نخواهیم بود؛ بلکه منطقه در آستانه یک تقابل فراگیر قرار خواهد گرفت، تقابلی که معادلات امنیتی غرب آسیا را وارد مرحلهای تازه و پرهزینه میکند.
روزنامه قدس برای واکاوی دقیقتر ابعاد سیاسی، امنیتی و منطقهای این سناریو، به سراغ سه کارشناس حوزه منطقه و دیپلماسی رفته تا ارزیابی آنها از پیامدهای احتمالی ناکامی مذاکرات و چشمانداز تحولات پیش رو را جویا شود.
دست روی ماشه؛ جنگ بعدی محدود نخواهد بود
اصغر زارعی، کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا در گفتوگو با روزنامه قدس با بیان اینکه «جنگ احتمالی پیش رو به هیچ وجه شبیه جنگ ۱۲روزه نخواهد بود»، تصریح کرد: توانمندیهای دفاعی، آفندی و پدافندی جمهوری اسلامی ایران طی ماهها و سالهای اخیر بهصورت فوقالعادهای ارتقا یافته و همین مسئله، امکان هر گونه تحرک و اقدام نظامی مؤثر را از دشمن سلب کرده است.
او افزود: در صورت وقوع درگیری، تمامی مناطق و سرزمینهایی که میزبان پایگاهها و تجهیزات آمریکا و متحدانش هستند، در تیررس موشکها، پهپادها و سامانههای پدافندی ایران قرار خواهند گرفت.
این کارشناس غرب آسیا با اشاره به اهداف احتمالی در یک سناریو تقابل گسترده، خاطرنشان کرد: نخستین هدف، سرزمینهای اشغالی و توانمندیهای رژیم صهیونیستی خواهد بود و در کنار آن، پایگاهها و امکانات آمریکا در شمال عراق، اردن، عربستان سعودی، امارات و سایر نقاط منطقه، چه در خشکی و چه در دریا، از ناوچهها و هواپیماها گرفته تا زیرساختهای لجستیکی، همگی اهداف مشروع و در دسترس بهشمار میروند.
زارعی با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران این بار جنگ را «جنگ موجودیتی» تلقی میکند، گفت: ایران با تمام ظرفیتها و امکانات خود از موجودیت و امنیت ملیاش دفاع خواهد کرد و نتیجه چنین جنگی، پایان شرایط حضور و یکهتازی آمریکا در منطقه خواهد بود.
ناامنی فراگیر؛ پاسخ آمریکا را از مرزهای ایران فراتر میبرد
جعفر قنادباشی، دیپلمات پیشین کشورمان و کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا در گفتوگو با روزنامه قدس با اشاره به تهدیدها و تحرکات اخیر آمریکا، معتقد است: هر گونه اقدام نظامی از سوی واشنگتن، بهطور قطع زنجیرهای از بحرانها را رقم خواهد زد که در نهایت، خود آمریکاییها زیاندیده اصلی آن خواهند بود، به طوری که چنین اقدامی بهمعنای حرکت بهسوی ناامنی فراگیر در منطقه است؛ ناامنیای که شالودههای اقتصادی، مراکز انرژی و کلیت حضور آمریکا در غرب آسیا را تحت تأثیر جدی قرار میدهد.
او افزود: هر گونه تعرض آمریکا، عملاً شلیک به حیثیت سیاسی و نظامی خود این کشور است و آمریکا را بیش از پیش در جایگاه یک کشور متجاوز و مزاحم بینالمللی قرار خواهد داد.
وی در ادامه، به حاشیههای مذاکرات اخیر نیز پرداخت و گفت: برخلاف برخی تحلیلهای سادهانگارانه، حضور چهرههای مختلف در ترکیب هیئت آمریکایی نباید لزوماً بهعنوان تهدید تفسیر شود. این در حالی است که طرف آمریکایی با شناخت از ابعاد شخصیتی، سیاسی و اطلاعاتی آقای عراقچی، تلاش کرده بود با حضور افراد متعدد در حوزههای سیاسی، نظامی و حتی شناخت فرهنگی و مذهبی، ضعفهای خود را در برابر تیم مذاکرهکننده ایران جبران کند. به گفته او، این اقدام بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، اعترافی ضمنی به توانمندی و اشراف بالای مذاکرهکننده ارشد ایران است.
بنبست آمریکا جنگ منطقهای را فعال میکند
دکتر سجاد قیطاسی، کارشناس مسائل غرب آسیا و استاد دانشگاه در گفتوگو با روزنامه قدس با تأکید بر حساسیت شرایط امنیتی منطقه غرب آسیا، گفت: نخستین پیامد محتمل، افزایش سطح تقابل غیرمستقیم در منطقه است. غرب آسیا به دلیل تراکم بازیگران، ائتلافهای شکننده و تضاد منافع، ظرفیت بالایی برای سرریز تنش دارد. عدم توافق میتواند فشارها علیه ایران را افزایش دهد و در مقابل، واکنشهای متقابل ایران و محور مقاومت را فعالتر کند. این چرخه اقدام و واکنش، خطر بروز جنگ ناخواسته اما گسترده را بالا میبرد. قیطاسی خاطرنشان کرد: عدم دستیابی به توافق در مسقط ممکن است مسیر تنش و حتی جنگ را هموارتر کند، اما به معنای تضعیف موقعیت ایران نیست. رویکرد مقاومتی مبتنی بر عقلانیت، بازدارندگی و دیپلماسی فعال همچنان میتواند مانع وقوع جنگ فراگیر شود؛ بنابراین آینده امنیت غرب آسیا بیش از هر چیز به پذیرش واقعیتهای میدانی و پرهیز از سیاست فشار حداکثری وابسته است.
خبرنگار: سیدحسین حسینی
نظر شما