بانک مرکزی در چارچوب آنچه مدیریت و تسهیل گردش پول نقد و تسریع انجام معاملات نقدی اعلام کرده، ایرانچک ۵ میلیون ریالی را که پیشتر چاپ شده است را از ۱۲ بهمن در شبکه بانکی توزیع کرد.
به گفته رئیس بانک مرکزی، این اقدام فقط با هدف تسهیل مبادلات نقدی و جایگزینی مناسب برای اسکناسهای با قطعات کوچکتر انجام شده و متضمن سیاست پولی جدید یا تغییری در حجم نقدینگی کشور نیست.
البته درست است که اسکناس درشت نیاز به پول بالاتر در معاملات را پاسخ میدهد، اما بهنظر میرسد اینکه بخواهیم چاپ اسکناس درشتتر را یک اقدام فقط فنی بانکی بدانیم کمی خوشخیالی است و اساساً نمیتوان هدف سیاستگذار را صرفاً ایجاد سهولت در معاملات دانست که البته این نکته هم میتواند یکی از اهداف باشد، اما نه همه آنچه سیاستگذار به دنبال آن است.
چاپ اسکناس درشت، تحت عنوان «تراول یا ایرانچک» با هدف پوشش معاملات، نخستین بار نیست که در اقتصاد ما در دستور کار قرار میگیرد؛ سالهاست به واسطه تورمی بودن اقتصاد، سیاستگذارهر چند سال یکبار اقدام به چاپ رقم درشتتری از ایران چکها میکند و شاید بتوان نخستین سری چاپ اسکناسهای درشت را مربوط به سال ۹۲ و چاپ ایرانچک ۵۰ هزار تومانی دانست؛ کمی پس از آن و در سال ۹۴ اسکناسهای ۱۰۰ هزار تومانی و مدتی پس از آن هم شاهد چاپ ایرانچکهای ۲۰۰ هزار تومانی بودیم و حالا که بانک مرکزی تولید و توزیع ایرانچکهای ۵۰۰ هزار تومانی را در دستور کار خود قرار داده است، دور از ذهن نیست که با وجود افزایش روزانه تورم؛ در یکی دو سال آینده از اسکناسهای یک میلیون تومانی هم رونمایی شود!
البته باید توجه داشت که ایران چکهای فعلی برخلاف ایران چک های دهه ۸۰ که باید به بانک باز میگشتند، در عمل به اسکناس تبدیل شده و کارکرد اسکناس را دارند.
بسیاری از کارشناسان چاپ اسکناسهای درشت را اقدامی ضروری دانسته و تأکید دارند در سالهای گذشته، با افزایش تورم، هزینه چاپ برخی از اسکناسهای موجود از ارزش ریالی آنها پیشی گرفته و عملاً چاپ اسکناس جدید را غیراقتصادی کرده است، بهویژه اینکه در شرایط تورمی فعلی، پولهای کوچک دیگر قدرت خریدی ندارند و به مرور حذف خواهند شد، بنابراین ناگزیر به جایگزینی پولهای درشت هستیم. به این مورد اضافه کنید کاهش ارزش پول ملی در مقابل سایر ارزهای مورد استفاده در کشور را که این موضوع هم ما را ناگزیر از چاپ این ایرانچکها میکند، اما در مقابل بسیاری دیگر از کارشناسان اقتصادی هم این موضوع را نه تورمزا که نشانگر میزان تورم در کشور دانستهاند.
این کارشناسان میگویند بانک مرکزی با این اقدام خود به بازار پیامی خاص را مخابره میکند و آن «رسمیت دادن به گرانی» است؛ درحقیقت به باور این تحلیلگران سیاستگذار به نوعی اعتراف میکند که سیاستهای قبلی شکست خورده و قدرت خرید با اسکناسهای قبلی در برابر تورم زانو زده است.دسته سومی از کارشناسان هم وجود دارند که پا را فراتر گذاشته و میگویند چاپ این اسکناسها نهتنها تورمزا؛ که نوعی فروپاشی ارزش پول ملی است و چنانچه ایران، اقتصادی باثبات داشت امروز نیازمند چاپ ایرانچک با این اعداد و ارقام نبودیم. این دسته از کارشناسان بر این باورند چاپ این اسکناسها در حقیقت به جامعه و بازار پیام میدهد تورم ادامهدار است و در ادامه شاهد افزایش انتظارات تورمی و درنهایت پذیرش عادیسازی شرایط بحرانی خواهیم بود.
به هر حال چنانچه تحلیل هر کدام از کارشناسان را مورد بررسی قرار دهیم متوجه میشویم که همه آنان بر این موضوع اشتراک نظر دارند و آن اینکه نبود انضباط مالی، افزایش هزینههای دولت و نداشتن استقلال در بانک مرکزی سبب شده امروز با این اتفاقها در اقتصاد ایران مواجه شویم و چنانچه دولت فکری به حال این موضوعات نکند دور از ذهن نیست که با ایرانچکهایی به مراتب درشتتر از ایرانچکهای موجود مواجه شویم.
چاپ اسکناس درشت عامل تورم نیست، اما نشانگر تورم است
محمد برزگر، کارشناس امور بانکی در گفتوگو با خبرنگار قدس در این باره ابراز کرد: اعتقادی به فروپاشی ارزش پول ملی ندارم، اما بیشک این اتفاق نشانهای از فرسایش شدید ارزش پول ملی است.
وی با بیان اینکه رونمایی از این اسکناسها را نباید فقط یک اقدام فنی بانکی دید، اضافه کرد: بهنوعی این عمل سیاستگذار یک نوع اعتراف رسمی است به واقعیت تورم در جامعه.
این کارشناس امور بانکی اضافه کرد: درحقیقت این اقدام سیاستگذار به نوعی اعتراف به این است که سیاستهای قبلی شکست خورده، همچنین سیاستگذار پذیرفته است که قدرت خرید با اسکناسهای قبلی در برابر تورم زانو زده است، اما اینکه بگوییم ارزش پول ملی دچار فروپاشی شده است را قبول ندارم.
خداحافظی با قیمتهای خُرد!
وی رسمیت بخشیدن به گرانی را پیام این اقدام بانک مرکزی به بازار خواند و اظهار کرد: زمانی که واحد پولی درشتتر میشود در اذهان مردم خودش را با مقیاسهای بزرگ تطبیق میدهد و به نوعی با قیمتهای خرد خداحافظی میکند.
برزگر ضمن بیان اینکه ما امروز از مرحله هشدار به مرحله تثبیت در ارقام بالا رسیدهایم، در ادامه افزود: البته باید به این نکته هم توجه کرد که چاپ اسکناس درشت به خودی خود تورم ایجاد نمیکند، اما نشانگر تورم است و میتواند موتور تورم را روشنتر نگه دارد.
این کارشناس امور بانکی با بیان اینکه این اقدام انتظارات تورمی را در جامعه شعلهورتر میکند، خاطرنشان کرد: با روانه شدن این اسکناسها در بازار، این انتظار در مردم ایجاد میشود که چون اسکناسها درشتتر شدهاند، بنابراین قرار است کالاها از این پس گرانتر شوند.
وی درخصوص ادعای مسئولان که میگویند چاپ این اسکناسها به منظور سهولت در مبادلات انجام میشود، گفت: البته این ادعا از لحاظ عملیاتی درست است، اما همه حقیقت هم این موضوع نیست. متأسفانه این نگاه عملیاتی نوعی بزک کردن صورت مسئله توسط برخی مسئولان است و تصور این است با این تحلیلهایی که ارائه میدهند به نوعی میخواهند مسئولیت را از خود سلب کنند.
عمر اسکناس در اقتصادهای باثبات ۲۰ تا ۳۰ سال است
برزگر تأکید کرد: در اقتصادهای باثبات عمر اسکناس حدود ۲۰ تا ۳۰ سال است، اما چون ما کشوری باثبات بهلحاظ اقتصادی نداریم؛ هرچند سال یکبار اسکناسها درشتتر میشوند.
این کارشناس امور بانکی انجام اقداماتی که به انضباط مالی بینجامد و همچنین استقلال دادن به بانک مرکزی و کاهش هزینههای دولت را از جمله اقداماتی برشمرد که چنانچه دولتها در این سالها مورد توجه قرار میدادند؛ امروز با چنین اسکناسهایی در بازار مواجه نمیشدیم و یا حداقلِ آن این است که دیرتر به نقطه امروز میرسیدیم.
بهگفته وی؛ متأسفانه سیاستهایی که در این چند دهه دولتها درپیش گرفتهاند ما را به این نقطه رسانده که با بزک کردن صورت مسئله(اعلام سهولت در مبادلات به عنوان دلیل چاپ اسکناسهای درشت)، درصددند اصل موضوع را پنهان کنند.
به باور برزگر؛ چنانچه دولت هرچه سریعتر اصلاحات ساختاری را انجام ندهد بحث انتظارات تورمی به شدت خودش را نشان خواهد داد و شاهد چسبندگی قیمتها به سمت قیمتهای بالاتر در بازار خواهیم بود.
این کارشناس امور بانکی با تأکید بر اینکه در چنین شرایطی دولت باید به شکل جدیتر به بازار ورود کند تا با افزایش قیمت مواجه نشویم، تصریح کرد: امروز از مرحله هشدار خارج شدهایم و به مرحلهای رسیدیم که ارقام در قیمتهای بالا تثبیت میشود، بنابراین چنانچه دولت فکری به حال این موضوع نکند و بحث اصلاحات ساختاری، انجام انضباط مالی و کاهش هزینهها را در دستور کار خود قرار ندهد، با تورمهای شدیدتری مواجه خواهیم شد.
وی با تأکید بر اینکه بحث انضباط مالی از این به بعد نباید در گفتمانها بماند، بلکه باید در عمل تبدیل به بخشنامه و درنهایت پیاده شود، اظهار کرد: متأسفانه دولتهای ما سخنگویان خوبی هستند، اما در عمل آن کاری که باید انجام دهند را انجام نمیدهند؛ درحالی که باتوجه به وضعیت ناآرام اقتصادی، دولتها از حالت سخنگویی خارج و اصلاحات گفته شده را در اقتصاد انجام دهند تا به ثبات در عرصه اقتصادی برسیم.
نظر شما