وارد صحن انقلاب که میشوی، پس از بوسیدن درِ چوبی و اذن ورود گرفتن از آقا، مگر میشود نگاهت بیاختیار به گنبد طلا گره نخورد؟ گنبدی که تماشایش، حظی مدام است و آرزوی هر دلدادهای. در کنار این گنبد آشنا و طلایی، اما همیشه گنبدی دیگر هم بوده؛ کوچکتر و مسیرنگ که سالهاست در افق حرم ایستاده و تاریخ را روایت میکند. گنبدی که از روزگار شاهعباس صفوی تا امروز، در کنار گنبد طلا نفس کشیده و هویت معماری حرم مطهر را کاملتر کرده است. گنبد اللهوردیخان، یادگاری ماندگار از هنر، ایمان و ارادت دوره صفوی که این روزها با مرمت پوسته نمای خود، بار دیگر به درخشش بازگشته است. گنبد اللهوردیخان یکی از شاخصترین جلوههای معماری و هنر دوره صفوی در حرم مطهر رضوی، این روزها شاهد اجرای عملیات مرمتی بر پوسته نمای خود بود؛ اقدامی تخصصی که با هدف حفظ اصالت تاریخی، بهبود منظر بیرونی و افزایش دوام پوسته فلزی این گنبد ارزشمند در دستور کار قرار گرفت.
یکی از شاخصترین جلوههای معماری و هنر دوره صفوی
این گنبد مسی در شمالشرقی آستان قدس رضوی و در شرق رواق توحید، بر فراز رواق اللهوردیخان قرار دارد؛ رواقی که از شمال به صحن عتیق، از شرق به رواق دارالضیافه، از جنوب به رواق دارالسعاده و از غرب به رواق حاتمخانی متصل است و بهعنوان یکی از باشکوهترین رواقهای حرم مطهر شناخته میشود. گنبد اللهوردیخان درواقع جلوه بیرونی یک گنبدخانه هشتضلعی با مساحت حدود ۲۰۷ مترمربع و ارتفاع ۱۶ متر است که نمای آن تنها به یک گنبد بدون ساقه و یک ورودی ایوانگونه محدود میشود؛ سادگیای که در عین حال، شکوهی ماندگار به بنا بخشیده است.
بنای رواق و گنبد اللهوردیخان در سال ۱۰۱۳ هجری قمری آغاز و در سال ۱۰۲۱ به پایان رسید. بانی این مجموعه، اللهوردیخان، از سرداران برجسته و فرماندهان نامدار دوران شاهعباس صفوی بود که نقش مهمی در تاریخ نظامی و سیاسی آن دوره ایفا کرد. این رواق و گنبد، علاوه بر ارزشهای معماری، یادمانی تاریخی از حضور و نقش این شخصیت تأثیرگذار در حرم مطهر رضوی به شمار میآید.
آسیبشناسی پوسته مسی گنبد
نمای بیرونی گنبد که در اصل آجری بوده، در دوره پهلوی دوم با ورقهای مسی پوشانده شد تا علاوه بر افزایش استحکام و حفاظت، جلوهای متمایز به این بخش از حرم مطهر ببخشد. با گذشت زمان و بر اثر شرایط محیطی، این پوسته مسی دچار آسیبهایی شده بود؛ ازجمله تغییر رنگ ناشی از اکسیداسیون مس، طبلهکردن و تغییر شکل برخی ورقهای مسی و فرسایش بندکشیها که در مجموع، منظر بیرونی گنبد را تحت تأثیر قرار داده بود.
بر همین اساس، پروژه مرمت پوسته نمای گنبد اللهوردیخان توسط خادمان عمرانی سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی با زمانبندی ۴۵روزه از دیماه ۱۴۰۴ آغاز شد. این عملیات مرمتی با رویکردی کاملاً حفاظتی و با هدف بازگرداندن خوانایی بصری گنبد، افزایش دوام مصالح و آببندی کامل پوسته فلزی انجام شد.
لکهبرداری، براقسازی و بندکشی تخصصی
در نخستین مرحله، لکهبرداری سطح خشتهای مسی با استفاده از مواد شیمیایی مخصوص انجام شد تا آثار اکسیداسیون و تیرگیهای ناخواسته برطرف شود. سپس جرمبرداری سطح مس از طریق سمبادهکاری با پدهای ویژه صورت گرفت؛ فرایندی دقیق که بهگونهای طراحی شده تا بدون آسیب به سطح مس، براقیت و یکنواختی آن بازیابی شود. در ادامه، بندکشی مجدد درزها با مواد تخصصی انجام شد تا ضمن تقویت پیوستگی پوسته، نفوذپذیری گنبد در برابر رطوبت کاهش یابد. مرحله نهایی مرمت، اجرای لایه محافظ با استفاده از مواد نانویی مخصوص و کیلر بود؛ لایهای که با توجه به شرایط اقلیمی گرم و خشک مشهد، نقش مهمی در جلوگیری از ایجاد لایه سیاه روی سطوح مسی و حفظ منظر مطلوب گنبد ایفا میکند. این پوشش محافظ علاوه بر افزایش طول عمر پوسته مسی، به آببندی کامل گنبد نیز کمک میکند.
درخشش دوباره گنبد
مرمت پوسته نمای گنبد اللهوردیخان، نمونهای از رویکرد علمی و دقیق در نگهداری میراث معماری حرم مطهر رضوی است؛ رویکردی که تلاش میکند ضمن حفظ هویت تاریخی و هنری بنا، آن را برای سالهای آینده نیز استوار و درخشان نگه دارد. این گنبد، پس از پایان عملیات مرمتی، بار دیگر با سیمایی پاکیزه و استوار، نگاه زائران و مجاوران را به سوی خود میکشاند؛ همچون نشانهای ماندگار از پیوند هنر، تاریخ و معنویت در قلب حرم امام مهربانیها.
نظر شما