از ۶۰۲ رشته صنایع دستی شناسایی شده در دنیا ۲۹۹ مورد مربوط به ایران و از این تعداد ۱۹۶ رشته مربوط به استان اصفهان است، ازاین‌رو اصفهان به عنوان دومین شهر جهانی صنایع دستی شناخته می‌شود. فراوانی صنایع دستی در استان اصفهان سبب شده معیشت قشر زیادی از مردم این خطه به این صنعت گره بخورد بنابراین هر گونه تکانه‌ای در این بخش می‌تواند رزق این هنرمندان را دچار تنش‌های زیادی کند. از طرفی شهر اصفهان به دلیل داشتن جاذبه‌های تاریخی و گردشگری همواره مقصد گردشگران داخلی و خارجی بوده و حضور آن‌ها نقش بارزی در رونق گرفتن صنایع دستی این استان دارد. به طوری که مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع ‌دستی استان اصفهان با تأکید بر نقش حیاتی گردشگری خارجی بر حفظ مشاغل صنایع‌ دستی این استان اظهار می‌کند حدود ۷۰ هزار شغل در صنایع‌ دستی اصفهان به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به رونق گردشگری خارجی وابسته است و اگر نتوانیم گردشگر خارجی را به اصفهان بازگردانیم، بسیاری از این شغل‌ها با چالش جدی مواجه خواهند شد.
امیر کرم‌زاده با بیان اینکه آمارها نشان می‌دهد ورود گردشگران خارجی به اصفهان در کمتر از ۱۰ سال گذشته حدود ۸۰ درصد کاهش یافته است، می‌افزاید: در سال ۱۳۹۶ تعداد گردشگران خارجی به ۵۵۰ هزار نفر می‌رسید، اما این رقم در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۲۰ هزار نفر کاهش یافت.
علاوه بر اظهارات وی که درست است و جای تأمل دارد، حذف ارز ترجیحی، نوسان نرخ ارز و همچنین اختلال در شبکه اینترنت که مبنای کسب و کارهای برخط و مجازی است نیز می‌تواند بر اقتصاد دومین شهر صنایع دستی جهان تأثیرات زیادی داشته باشد.
بر پایه این اطلاعات و به منظور بررسی آخرین وضعیت صنایع دستی اصفهان به سراغ نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنایع دستی اتاق بازرگانی استان اصفهان رفتیم که تنها از یک جمله وی می‌توان حال و اوضاع صنایع دستی اصفهان را درک کرد. اما آن جمله چه بود؟! «تعداد زیادی از هنرمندان صنایع دستی این استان راننده اسنپ و تپسی شده‌اند».

کاهش گردشگر خارجی

اعظم ترکان با بیان اینکه شغل صنایع دستی از دیرباز به عنوان شغل اصلی مردم اصفهان و نه شغل دوم یا جانبی معروف بوده است، می‌گوید: اگرچه حوزه صنایع دستی به صورت کم و بیش در همه استان‌ها وجود دارد، اما کمتر کسی است که از شهره صنایع دستی اصفهان آگاهی نداشته باشد، از این رو چرخ معیشت بخش زیادی از مردم این استان در دهه‌های گذشته به این حوزه گره خورده است.
وی می‌افزاید: استان اصفهان نخستین استان کشور است که چهار نشان بین‌المللی در حوزه صنایع دستی از جمله فیروزه‌کوبی، قلم‌زنی، میناکاری و کاشی هفت رنگ و ۲۳نشان ثبت ملی دارد که در حال تأمین بودجه آن‌ها برای به ثبت رساندن در حوزه جهانی است. بودجه یکی از صنایع دستی با عنوان عبابافی نائین تأمین و تأیید اولیه آن صادر شده که انتظار می‌رود تا پایان بهمن ماه تأیید نهایی آن نیز گرفته شود.
نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنایع دستی اتاق بازرگانی استان اصفهان ادامه می‌دهد: اما رونق این بخش به موارد زیادی گره خورده که از جمله مهم‌ترین آن‌ها حضور گردشگر به ویژه گردشگر خارجی در این استان است زیرا گردشگر داخلی اگر اهل صنایع دستی باشد و از تمکن لازم نیز برخوردار باشد حداکثر ممکن است یک یا دو مرتبه خرید صنایع دستی داشته باشد، اما گردشگران خارجی علاوه بر اینکه از این ظرفیت برخوردار هستند که این تولیدات را به مردم کشورهای خود معرفی کنند، خریدهای انبوه نیز انجام می‌دهند، اما متأسفانه از دهه۹۰ تاکنون حضور گردشگران خارجی در این استان همانند سایر استان‌های کشور روند کاهشی داشته است.

هنرمندانی که راننده اسنپ شده‌اند

ترکان با بیان اینکه کاهش حضور گردشگر خارجی، تحریم‌های فزاینده و مسائل دیگری از جمله قطع شدن اینترنت و اختلال در روند فعالیت فروشگاه‌های مجازی سبب شده کارگاه‌های صنایع دستی مملو از تولیداتی باشند که در حال خاک خوردن هستند، خاطرنشان می‌کند: برای من موجب شرمساری است که گاهی اوقات در سفر با تاکسی‌های اینترنتی با رانندگانی مواجهه می‌شوم که از سبقه و تجربه بالایی در حوزه صنایع دستی اصفهان برخوردار هستند، اما به ناچار و برای تأمین معیشت خانواده‌های خود به سمت فعالیت در این تاکسی‌ها روی آورده‌اند.
وی می‌افزاید: متأسفانه رکود در حوزه صنایع دستی سبب شده بسیاری از استادان حوزه صنایع دستی اصفهان به کشورهای همسایه و اروپا کوچ کنند، به طوری که مثلاً کشور ترکیه در حال حاضر فیروزه‌کوبی اصفهان را از طریق همین استادان که شرایط اسکان و سایر موارد را برای آن‌ها و خانواده‌هایشان فراهم کرده است تولید می‌کند و از آنجا که حضور گردشگر خارجی در این کشور همیشه رونق داشته و همچنین با مسائلی از جمله تحریم در صادرات مواجه نیستند از حوزه صنایع دستی درآمدهای سرشاری نصیب آن‌ها می‌شود.

گره‌گشا نبودن تجارت چمدانی

ترکان با بیان اینکه در بازدیدهای دوره‌ای از کارگاه‌های صنایع دستی با حجم زیادی از تولیدات مواجه می‌شویم و این مسئله سبب شده شاگردان این کارگاه‌ها با بیکاری مواجه شوند و استادکار به تنهایی در کارگاه حضور داشته باشد، اظهار می‌کند: با وجود همه خلاقیت‌ها و نوآوری‌هایی که در زمینه تولید صنایع دستی صورت گرفته از جمله تلفیق چرم با فیروزه‌کوبی و خاتم‌کاری، اما به دلیل مسائلی که عنوان شد در زمینه فروش دستاوردی نداشته‌اند.
وی با اشاره به اینکه تجارت چمدانی گرهی از رکود صنایع دستی اصفهان باز نمی‌کند، می‌گوید: اصفهان با ۱۵شهر دنیا خواهرخوانده است که با سفارت و رایزن سیاسی کشورهای آن‌ها نامه‌نگاری‌های زیادی انجام شده تا شرایط برگزاری نمایشگاه صنایع دستی در آنجا فراهم شود. تاکنون فقط دو شهر مسکو و ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی موافقت خود را اعلام کرده‌اند، اما هنرمندان حتی برای این نمایشگاه‌ها هم قادر به تجارت کانتینری نیستند و نهایتاً تا ۵۰کیلوگرم را می‌توانند با خود حمل کنند. البته هزینه‌های این نمایشگاه‌ها هم دردسرهای خود را دارد، به طوری که برای حضور در نمایشگاه ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی با پیگیری‌های یک ساله و رایزنی‌های فراوان؛ هزینه بلیت و ویزا توسط استادکار و هزینه اسکان و سایر موارد داخل کشور آفریقای جنوبی توسط سفارتخانه پرداخت می‌شود.

تأثیر تعهد ارزی و حذف ارز ترجیحی

ترکان در ادامه به مسئله تعهد ارزی اشاره و خاطرنشان می‌کند: متأسفانه برای همه رشته‌های صنایع دستی به جز فرش، تعهد ارزی تنها ۶ماه در نظر گرفته شده است و صادرکننده باید در این مدت ۳۰درصد ارز دریافت شده را برگرداند تا دوباره در صف دریافت ارز قرار بگیرد، اما همین موضوع برای فرش که جزو صنایع دستی بوده ۱۲ ماه و تنها ۱۰درصد است، از این رو درخواست ما حذف این دوگانگی‌هاست و باید قانون برای همه رشته‌ها یکسان باشد.

نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنایع دستی اتاق بازرگانی استان اصفهان درباره تأثیر حذف ارز ترجیحی بر حوزه صنایع دستی نیز می‌گوید: نوسان‌های قیمت ارز در کشور آسیب‌های زیادی به حوزه صنایع دستی وارد کرده است و در بسیاری از رشته‌ها تنها در صورت داشتن سفارش و دریافت مبلغی از هزینه قرارداد کار تولید انجام می‌شود. در یک نمونه هزینه بلیت هواپیمای دو نفر از کسانی که قصد حضور در نمایشگاه آفریقای جنوبی را داشته‌اند و مدارک آن‌ها کامل نبود طی یک ماه ۶۰میلیون تومان افزایش قیمت داشته و از ۹۰میلیون به ۱۵۰میلیون تومان رسیده است. در ابعاد بزرگ‌تر بسیاری از مواد اولیه اغلب رشته‌های صنایع دستی برای زیرکاری برنج، مس، طلا، پنبه و... وابسته به نرخ ارز است که حذف ارز ترجیحی قیمت آن‌ها را به صورت سرسام‌آوری افزایش خواهد داد و پیش‌بینی ما این است که این موضوع بر بیش از ۵۰درصد هزینه‌های تمام شده صنایع دستی اثرگذار باشد.