در این دعا، انسان از خداوند می‌خواهد او را به آنچه موجب خشنودی او است نزدیک کند و از خشم و غضبش دور نگه دارد. همچنین توفیق تلاوت آیات قرآن و بهره‌مندی از نور هدایت الهی را شامل حال او کند؛ نوری که دل‌ها را روشن و مسیر زندگی را هموار می‌کند. برای واکاوی عمیق‌تر مفاهیم تربیتی و معنوی و رسیدن به کنه این دعا و بررسی پیام‌های اخلاقی آن برای زندگی فردی و اجتماعی، به سراغ یکی از علمای گرانقدر مشهد، آیت‌الله مهدی زمانی‌فرد، از اساتید درس خارج و عضو شورای عالی حوزه‌ علمیه خراسان رفتیم. در این گفت‌وگو تلاش کردیم با نگاهی کاربردی و متناسب با نیازهای امروز جامعه، ابعاد مختلف این دعای نورانی را شرح و بررسی کنیم و از رهنمودهای ارزشمند ایشان بهره‌مند شویم.

خشنودی‌ات خواست من است

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان پس از طلب توفیق از درگاه خداوند متعال برای همه مسلمانان در ماه مبارک رمضان، در شرح دعای روز دوم این ماه اظهار کرد: در این دعا سه درخواست از پیشگاه پروردگار بیان شده است که نخستین آن‌ها چنین است: «اللَّهُمَّ قَرِّبْنِی فِیهِ إِلَی مَرْضَاتِکَ...؛ خدایا مرا در این روز به آنچه موجب رضای تو است نزدیک کن».

از خداوند می‌خواهیم ما را به سوی امور مورد رضایت خویش هدایت کند و توفیق دهد در مسیر رضای الهی گام برداریم. راه دستیابی به رضایت خداوند عمدتاً در دو محور خلاصه می‌شود: نخست؛ اطاعت و بندگی، انجام صحیح و کامل تکالیف و دستورات الهی و دوم؛ خدمت خالصانه به بندگان خدا.

اگر بتوانیم انسانی را خشنود و دلی را شاد کنیم، در حقیقت رضایت خداوند را جلب کرده‌ایم؛ از همین رو در روایات اسلامی تأکید فراوانی بر خدمت به بندگان خدا شده است. در کنار عباداتی همچون نماز و روزه که رابطه انسان با پروردگار را تقویت می‌کند، ارتباط مستحکم با مردم، یاری نیازمندان و گره‌گشایی از مشکلات آنان نیز موجب استحکام هرچه بیشتر پیوند انسان با خداوند خواهد شد.

بر من خشم مگیر خداوندم

آیت‌الله زمانی‌فرد با بیان فراز دیگری از دعا و اشاره به راهکارهای عملی برای تحقق آن، اظهار کرد: دومین درخواست از خدای متعال در این روز آن است که «…وَجَنِّبْنی فیهِ مِن سَخَطِکَ وَنَقِماتِکَ…؛ مرا از کارهایی که موجب خشم و غضب تو است دور بدار…». دور ماندن از غضب پروردگار، خواسته ما در این دعاست. از خداوند متعال می‌خواهیم به لطف و کرم خود، ما را از اموری که سبب خشم او می‌شود دور نگه دارد و اجازه ندهد به سوی موجبات غضب الهی حرکت کنیم.

بی‌تردید آنچه موجب خشم خدای متعال می‌شود، در درجه نخست، گناهان و معصیت‌ها و در مرتبه بعد، آسیب رساندن به مردم، بندگان خدا و جامعه دینی است. باید در نظر بگیریم هر انسانی که با رفتار و عملکرد خود به جامعه اسلامی ضربه بزند، در مسیر غضب الهی گام برداشته است. ازجمله کارهایی که سبب گسست و پریشانی اجتماعی می‌شود و آسیب‌های فراوانی به آحاد جامعه وارد می‌کند، می‌توان به گران‌فروشی، کم‌فروشی، تقلب در معامله و ـ خدای ناکرده ـ بردن آبروی دیگران اشاره کرد؛ اموری که موجب ضعف و سستی در جامعه دینی و ایمانی می‌شود.

سخنان تو را می‌شنوم پروردگارم

استاد و مدرس حوزه علمیه با اشاره به آخرین نکته پایانی دعای روز دوم گفت: آخرین خواسته ما در این روز از درگاه خداوند متعال، توفیق تلاوت قرآن کریم است؛ «و وَوَفِّقْنِی فیهِ لِقِرآئةِ آیاتِکَ بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمین؛ و برای خواندن آیات قرآنت به من توفیق ده، به حق رحمتت‌ ای مهربان‌ترین مهربانان». تلاوت قرآن کریم به‌خصوص در ماه مبارک رمضان آثار و برکات فراوانی دارد.

امام رضا(ع) می‌فرمایند: «مَنْ قَرَأَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ آیَةً مِنْ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ کَانَ کَمَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُور؛ هر کسی که در ماه رمضان یک آیه از کتاب خدا را قرائت کند مثل این است که در ماه‌های دیگر تمام قرآن را بخواند» (فضائل الاشهر الثلاثه، ص ۹۷، ح ۸۲ - بحار الانوار(ط-بیروت) ج ۹۳، ص ۳۴۱).

همان‌طور که معصوم می‌فرمایند، تلاوت قرآن کریم در ماه رمضان، بهار قرآن کریم بسیار ارزشمند است، ولی توجه به این نکته بسیار ضروری است که قرائت قرآن مقدمه‌ای برای فهم آیات است و فهم آیات قرآن مقدمه‌ای برای عمل کردن به فحوای آیات. قرآن کریم مشروط بر آنکه آیات را بفهمیم و پس از فهمیدن به آن‌ها عمل کنیم سبب تحول در زندگی انسان می‌شود. کلام الهی مانند نسخه یک پزشک است. صرف خواندن نسخه یک پزشک برای سلامتی بیمار کافی نیست، باید نسخه را خواند، فهمید و به دستور نسخه عمل کرد تا بیماری برطرف شود. قرآن کریم نیز به همین کیفیت است.

ان‌شاءالله در ماه نزول قرآن کریم همه ما توفیق تلاوت فهم و عمل به این کتاب الهی را پیدا کنیم.