آستان قدس رضوی به عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای موقوفاتی جهان اسلام دارای موقوفاتی است که در طول تاریخ، توسط واقفان و افرادی از طبقات مختلف اجتماعی تقدیم این آستان مبارک شده است. توجه به ترویج معارف اسلامی و قرآنی یکی از موضوعات وقف در آستان مقدس حضرت رضا(ع) است.
به همین بهانه و به مناسبت فرارسیدن ماه مبارک رمضان، ماه بهار قرآن و نزول این کتاب آسمانی، سراغ جواد نقی‌زاده بجستانی، مدیر نظارت بر موقوفات آستان قدس رضوی رفتیم و وی در گپ و گفت دوستانه با خبرنگار روزنامه قدس به بیان برخی از موقوفات قرآنی در بارگاه مطهر امام هشتم(ع) پرداخت. در ادامه، بخش‌هایی از سخنان وی را دنبال کنید.

آستان قدس رضوی، پیشگام ترویج معارف الهی با موقوفات قرآنی

یکی از انواع وقف، وقف قرآنی است که در راستای توسعه و ترویج ارزش‌های قرآنی و قرآن‌آموزی، مطابق نیات واقف اجرا می‌شود. موقوفات با نیات قرآنی یکی از بسترها و زمینه‌های توسعه فعالیت‌های قرآنی در سطح جامعه است. همچنین، توجه به جایگاه بی‌بدیل قرآن کریم در زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است.
از طرفی دیگر، آستان قدس رضوی به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد موقوفاتی کشور و جهان اسلام، همواره نقش ویژه‌ای در پاسداشت و گسترش آیات روح‌بخش قرآن کریم ایفا کرده است؛ تا جایی که این آستان ملکوتی را نه تنها زیارتگاهی برای مشتاقان حضرت رضا(ع)، بلکه قطب فعالیت‌های قرآنی جهان اسلام دانسته‌اند. این مأموریت معنوی و رسالت دینی، به برکت سنت حسنه وقف، نسل به نسل توسط واقفان متعهد تداوم یافته و سبب شده امروز صحن و سرای بارگاه مطهر امام هشتم(ع) به کانون تلاوت، تعلیم و ترویج فرهنگ قرآنی در ایران و جهان بدل شود.

موقوفات قرآنی، میراث جاویدان واقفان برای فرهنگ‌سازی قرآنی

موضوع دیگر، توجه به سنت دیرینه وقف و نقش واقفان نیک‌اندیش در ترویج معارف وحی است. در طول تاریخ، مؤمنان و واقفان نیک‌اندیش، بخش‌هایی از اموال خود را به موقوفات مخصوص قرآن کریم در آستان قدس رضوی اختصاص داده‌اند تا نه تنها شعائر و معارف الهی در سایه آن رونق یابد، بلکه فعالیت‌های گوناگون، از تلاوت وحی تا تربیت حفّاظ (حافظان قرآن) و چاپ و توزیع کلام‌الله مجید، رونق روزافزون داشته باشد. نگاهی گذرا به فهرست موقوفات قرآن‌محور در این آستان گویای اهمیت ویژه این نیت‌های خالص در بستر تاریخ فرهنگ اسلامی مشهد و خراسان است. برخی از شاخص‌ترین این موقوفات به شرح زیر است.*اختصاص بخشی از عواید موقوفه عتیقی در سال ۹۳۱ هجری قمری برای حفّاظ در حرم مطهر امام رضا(ع)* اختصاص یک‌سوم از عایدات موقوفه خواجه علاءالدین حاجی در سال ۹۳۳ هجری قمری به حفّاظ و موالی حرم مطهر امام هشتم(ع)*تعلق درآمد موقوفه بیگ آغا خانم ذوالقدر در سال ۹۹۷ هجری قمری به حافظان قرآن در بارگاه منور رضوی*انجام وقف‌هایی توسط مهدی قلی بیگ جغتای در سال ۱۰۰۵ هجری قمری و وقف گنجعلی خان زیگ در سال ۱۰۰۸ هجری قمری، به‌طور خاص برای حمایت از حفّاظ و مؤذنان حرم مطهر حضرت ثامن‌الحجج(ع).
همچنین درآمد برخی از موقوفات دیگر نیز متناسب با نیازهای قرآنی، مانند تلاوت گروهی قرآن و امور مرتبط با حفظ و قرائت کلام‌الله مجید در نظر گرفته شده است که ازجمله آن‌ها می‌توان به وقف عبدالرزاق در سال ۱۲۱۵ هجری قمری، وقف میرزا کمال و میرزا فرخ در سال ۱۲۳۶ هجری قمری، وقف جیران بانو در سال ۱۲۳۷ هجری قمری، وقف فضل‌الله خان وزیر نظام در سال ۱۲۷۱ هجری قمری، وقف امام‌وردی‌خان بیات مختاری در سال ۱۲۷۶ هجری قمری و وقف سام خان شجاع‌الدوله ایلخانی در سال ۱۲۸۸ هجری قمری اشاره کرد.
موضوعی که بیانش ضروری است این است در برخی از این موقوفات، مانند وقف مهدی قلی خان قرائی در سال ۱۲۸۹ هجری قمری، اموال موقوفه علاوه بر تأمین نیاز حفّاظ، صرف بازسازی قرآن‌های فرسوده و کتب دینی مخزن کتابخانه حرم مطهر نیز می‌شود. همچنین وقف رقیه بیگم در سال ۱۳۱۵ هجری قمری به صورت مستقیم برای حمایت از خطبا و حفّاظ قرآن کریم در هر صبح و شام پیش‌بینی شده و وقف محمد و ناصرخان شجاع‌الدوله در سال ۱۳۱۹ هجری قمری نیز برای ۱۲ نفر از برترین حفّاظ صحیح‌القرائه صرف شده است.
این واقفان فرهیخته با درک ارزش والا و تأثیر شگرف قرآن کریم در تربیت جامعه اسلامی، اموال خود را برای پایداری امر تلاوت کلام‌الله مجید، تدبر و عمل به این کتاب آسمانی وقف کردند تا نسل امروز و فردا بتواند همواره شمع محافل الهی را فروزان نگه داشته و از معارف عمیق این کتاب آسمانی بهره‌مند شوند. همت این واقفان گرانقدر موجب شده فعالیت‌های قرآنی حرم مطهر امام رضا(ع) نه برای عصر و دورانی خاص، بلکه به‌ صورت ماندگار و پایدار ادامه یابد و نام و نشان آنان به عنوان خادمان فرهنگ قرآنی اهل‌بیت(ع) در تاریخ این آستان مبارک ثبت شود.
در پی اجرای این‌گونه موقوفات، همه‌روزه در دو نوبت صبح و پس از نماز مغرب و عشا، گروهی از حفّاظ حرم مطهر امام هشتم(ع) به‌صورت منظم در بارگاه منور رضوی (فعلاً در رواق مبارکه دارالزهد) به تلاوت قرآن و قرائت ۱۴ بند منشآت خواجه نصیر طوسی می‌پردازند که این مراسم به آیین صفه شهرت یافته است و همچنین موالی حرم مطهر، این سنت ارزشمند را در مسجد بالاسرمبارک هر صبح و شام زنده نگه می‌دارند.
در پایان با قدردانی از همت واقفان گذشته و خیران و نیکوکاران قرآنی امروزی، جا دارد از مدیران، واقفان و خیراندیشانی که در عرصه وقف قرآنی حضوری فعال داشته‌اند، قدردانی شود. ما امروز بیش از هر زمان دیگر به استمرار و رونق این سنت نیکو نیازمندیم. بر همین اساس از عموم علاقه‌مندان و اعضای جامعه قرآنی دعوت می‌شود برای اطلاع از موقوفات قرآنی و همچنین مشارکت در این اقدام ماندگار، به سامانه جامع وقف آستان قدس رضوی به نشانی
vaghf.razavi.ir مراجعه کرده و در نشر فرهنگ نورانی قرآن کریم سهیم باشند.