دعای روز هفتم ماه مبارک رمضان، زمزمه‌ای است برای طلب یاری از خداوند در مسیر روزه‌داری حقیقی؛ مسیری که تنها به گرسنگی و تشنگی ختم نمی‌شود، بلکه به تربیت دل و مهار نفس می‌انجامد. در این روز، روزه‌دار از پروردگار می‌خواهد با دوام یادش او را از لغزش ها دور کند. در حقیقت دعای روز هفتم، شاه‌کلیدی را برای نجات و دوری از تاریکی پیش رویمان می‌گذارد. در شرح این دعا با مهدی فرضی‌پور، محقق و پژوهشگر دینی و کارشناس مرکز تحقیقات اسلامی مشهد مقدس به گفت‌وگو پرداخته‌ایم.

با یاری خداوند موفق می‌شویم

فرضی‌پور، کارشناس حوزه دین با اشاره به حدیثی از امام علی(ع) به شرح نخستین فراز دعای روز هفتم پرداخت و ‌گفت: در فراز اول می‌خوانیم «اللَّهُمَّ أَعِنِّی فِیْهِ عَلی صِیامِهِ؛ پروردگارا مرا بر روزه‌داری این ماه یاری کن». حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در خطبه شریف قاصعه آثاری از روزه را بیان ‌فرموده‌اند: آرامش اعضا و جوارح، فروتنی نگاه، ذلت تمایلات سرکش، مطیع شدن نفس، خضوع قلب و رهایی از تکبر. در حقیقت در این دعای شریف، انسان روزه‌دار از خداوند متعال درخواست توفیق روزه‌ای را دارد که به واسطه آن از عرصه حیوانیت خارج و به عرش اعلی نائل شود و از خداوند متعال تقاضا دارد: «وَجَنِّبْنِی فِیْهِ مِنْ هَفَواتِهِ وَ آثامِهِ؛ مرا از لغزش‌ها و بزهکاری‌ها دور کن».
ممکن است چنین تصور شود که لغزش با بزهکاری برابر است، در صورتی که لغزش اثری است که شاید مدت‌ها پیش از ارتکاب جرم اتفاق بیفتد. در بسیاری از اوقات، لغزش با یک اتفاق بسیار ساده و یا به ظاهر پیش پا افتاده شروع می‌شود. لذا ما را از نزدیک شدن به حد و مرزهای الهی منع کرده‌اند (سوره بقره/۱۸۷).

با شناخت ریشه‌های لغزش آدمی از خود مراقبت کنیم

پژوهشگر حوزه دین در ادامه با اشاره به اهمیت انتخاب همنشین و همدم به عنوان یکی از عواملی که می‌تواند ما را به آسانی به سمت لغزش و اشتباه ببرد، عنوان کرد: همنشین، بسیار در حالات انسان مؤثر است، به‌طوری که اخلاق و رفتار و اندیشه‌های همنشین آدمی ناخودآگاه بر انسان تأثیر می‌گذارد. مرحوم حرّانی در کتاب تحف‌العقول حدیثی از حضرت امام زین‌العابدین(ع) نقل کرده است که حضرت به برخی فرزندانشان سفارش فرمودند پنج گروه هستند که با آن‌ها همنشینی نکنید و هم‌کلام نشوید و حتی با این پنج نفر، رفیقِ راه هم نشوید؛ اول: از همنشینی با انسان دروغگو بپرهیز، زیرا دروغگو همچون سراب، دور را نزدیک و نزدیک را دور می‌نمایاند. دوم: از همنشینی با انسان فاسق برحذر باش، زیرا او تو را به لقمه نانی می‌فروشد. سوم: از همنشینی با انسان بخیل پروا کن، زیرا او وقتی بیشتر از همیشه نیازمند هستی، تو را ذلیل خواهد کرد. چهارم: از همنشینی با انسان احمق دوری کن، زیرا وی می‌خواهد به تو سود برساند ولی موجب ضرر و زیان تو می‌شود. پنجم: از همنشینی با انسانی که قطع رحم کرده و از خویشاوندان خود بریده است بپرهیز، زیرا چنین شخصی ملعون و از رحمت الهی دور است.

یاد خدا علم، حیات و قدرت را در قلب انسان جلوه‌گر می‌کند

فرضی‌پور در پایان با اشاره به آخرین فراز از دعای روز هفتم ماه مبارک رمضان بیان کرد: در آخرین فراز از دعا می‌خوانیم: «وَارْزُقْنِی فِیْهِ ذِکْرَکَ بِدَوامِهِ؛ در این ماه به من توفیق ده تا پیوسته به یاد تو باشم».
در قرآن کریم، خداوند متعال می‌فرماید: «مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم» (سوره بقره/۱۵۲) و در سوره احزاب آیات ۴۱ و ۴۲ آمده است: «ای کسانی که ایمان آورده‏اید، خدا را یاد کنید یادی بسیار و صبح و شام او را به پاکی بستایید». همچنین حضرت امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «ذکر مداوم، قلب و فکر را روشن می‌کند» (میزان الحکمه/جلد۲/صفحه۹۷۰).
با مرور آیات و احادیث پی می‌بریم پیوسته به یاد خداوند متعال بودن سبب می‌شود یاد خداوند بلند مرتبه بر همه اعمال انسان پرتوافکن شده و در نتیجه، در همه صحنه‏های زندگی انگیزه مناسب الهی با یاد خداوند بزرگ برای عبادت و اطاعت به‌وجود آید. با یاد خداوند متعال؛ علم، حیات و قدرت در قلب انسان متجلی می‏شود، زیرا خدای سبحان دارای اسمای حسنی و صاحب تمام کمالات و منزه از هرگونه عیب و نقص است. توجه مداوم به چنین حقیقتی روح انسان را به نیکی‏ها و پاکی‏ها سوق می‏دهد و از بدی‏ها و زشتی‏ها پیراسته می‏کند. به عبارت دیگر، اوصاف جمال الهی در آدمی تجلی کرده و سبب می‌شود انسان از فساد و آلودگی اجتناب ‏کند. از طرفی یاد مداوم خداوند متعال غفلت را از انسان زدوده و زمینه وسوسه شیطان را نیز از بین می‌برد. به همین خاطر باید توفیق دوام ذکر خداوند متعال را از خود او طلب و اظهار کنیم: «بِتَوْفِیقِکَ یا هادِیَ المُضِلِّینَ» به لطف خودت، به من توانایی ده پیوسته به یاد تو باشم ای هدایتگر گمراهان.