ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن است و مهم‌ترین ویژگی و جایگاه این ماه شریف در آن است که در این ماه، قرآن کریم از سوی خداوند متعال بر پیامبر اکرم(ص) نازل شد. از جمله موضوعاتی که در این کتاب آسمانی به آن توجه شده، حکمت و مباحث مربوط به آن است. به عنوان مثال در آیه حکمت که دویست‌وشصت و نهمین آیه از سوره مبارکه بقره است به ارزشمندی حکمت پرداخته شده و حکمت را خیر فراوانی می‌داند که خداوند به کسانی می‌دهد که خود بخواهد.
بهانه پرداختن به این موضوع، انتشار کتاب «حکمت قرآنی» یکی از آثار قرآنی مرحوم آیت‌الله دکتر محمدهادی عبدخدایی(ره) است که چندی پیش از سوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی به عنوان ناشر این اثر، منتشر شده است. به همین مناسبت و در طرح «رمضان با کتاب» در ادامه، بخش‌هایی از این کتاب را به اختصار مرور می‌کنیم.

بیان معارف والای قرآنی با زبانی علمی و منطقی

براساس آنچه از سوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی به عنوان ناشر این اثر در قسمت آغازین آن بیان شده، حکمت اسلامی عبارت است از همان معارف اسلامی که سرچشمه‌اش وحی الهی و خاستگاهش هم قرآن کریم است. این حکمت بارها در این کتاب الهی ازجمله در سوره لقمان و اسرا تعریف شده است و هیچ‌گونه زیربنایی غیر از وحی و تنزیل ندارد. در ادامه این مطلب آمده است: به‌طور کلی اسلام یک مکتب مستقل است، حکمت و فلسفه مستقل دارد، همچنان‌که حقوق مستقل دارد. سیاست او نه شرقی و نه غربی است، حکمت و فلسفه‌اش هم استقلال دارد و صرفاً قرآنی است و عالی‌ترین معارف عرفانی، عقلانی و علمی را ارائه می‌کند. طبق عقیده ناشر این کتاب، مؤلف این اثر کوشیده معارف والای قرآنی را با زبانی علمی و منطقی به خوانندگان دین‌پژوه ارائه دهد.

نیازمند تلاش مستند و فقیهانه در مورد حکمت قرآنی هستیم

مرحوم آیت‌الله دکترمحمدهادی عبدخدایی(ره) نویسنده این کتاب در بخش پیشگفتار این اثر، این‌گونه نگاشته است:
«... قرآن کریم کتابی است کامل که به صورت مجموعه‌ای از حکمت نظری و عملی بوده و پاسخگو به تمامی نیازهای بشری است. قرآن رهنمودها را به صورت کلی بیان می‌کند(همچون قانون اساسی) و تبیین بیشتر آن و همچنین بیان جزئیات آن نیاز به هدایت پیامبر اکرم(ص) و جانشینان معصوم(ع) ایشان دارد...».
وی اضافه می‌کند: «...آیات مقدس قرآنی در بیان معارف به صورت ارشادی است و همراه با استدلال و برهان‌های عقلی بوده و راه اندیشیدن را به انسان‌ها می‌آموزد، نه اینکه تنها جنبه تعبّدی داشته باشد. همچنین هرچه به اسلام نسبت داده می‌شود، باید برگرفته از قرآن کریم و پیامبراکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) باشد...».
نویسنده این کتاب معتقد است: «... لازم است مشابه همان تلاشی که راجع به فقه در اسلام به صورت مستند و فقیهانه انجام گرفته، در مورد حکمت و معارف قرآنی هم انجام گیرد تا دستور کاری برای حکومت اسلامی بوده و سرچشمه‌ای برای تمدن دینی که جمهوری اسلامی ایران، آغازگر آن است، باشد...».

خواننده در این کتاب با چه چیزهایی آشنا می‌شود؟

این کتاب از بخش‌های متعددی تشکیل شده که در هر بخش به موضوعات خاص و جالبی در ارتباط با موضوع اصلی یعنی حکمت قرآنی و مباحث زیرمجموعه آن اشاره می‌کند. در این اثر، حکمت اسلامی به‌عنوان مجموعه‌ای از معارف برآمده از وحی الهی معرفی می‌شود؛ معارفی که خاستگاه آن قرآن کریم است. نویسنده با تأکید بر سبک ویژه قرآن در بیان حقایق، نشان می‌دهد چگونه کلام وحی با نگاهی به طبیعت، از دنیای علم پشتیبانی کرده و با استدلال‌های منطقی، عقل‌ها را قانع و با تبیین امور فطری، دل‌ها را مجذوب می‌کند. بدین‌سان، قرآن راه‌های متنوع معرفت را به روی جامعه بشری می‌گشاید.
در بخش‌های گوناگون این کتاب موضوعات و مباحث متعددی برای آشنایی خوانندگان با نظم و توالی دقیق و به‌منظور درک و برداشت بهتر آنان آورده شده است که برخی از آن‌ها به اختصار عبارت‌اند از «...حکمت چیست؟»، «حکمت در قرآن کریم»، «گونه‌های حکمت»، «شناخت و راه‌های رسیدن به حقیقت»، «سه راه برای وصول به حقیقت»، «حکمت الهی و استواری آفرینش»، «راه‌ها و دلایل خداشناسی برمبنای سه مسیر فطرت، عقل و علم»، «دعوت حکیمانه»، «تناسب و حساب در آفرینش»، « حکمت در همراهی با کتاب»، «گستره حکمت و فلسفه اسلامی»، «قرآن و فطرت»، «زنگار دل»، «دانش، تجربه و هدایت تکوینی و غریزی» و... .
گفتنی است، چاپ نخست این کتاب در ۳۷۴ صفحه، قطع وزیری و در شمارگان ۳۰۰ نسخه، توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در سال جاری منتشر و راهی بازار کتاب شد.