پس از هر بحران اجتماعی، پرسش کلیدی چگونگی بازسازی اعتماد عمومی و ترمیم شکافهاست. آیا نهادهای سنتی میتوانند نقشی مدرن و کارآمد ایفا کنند؟
در یادداشت پیش رو، حجتالاسلام دکتر سیدکاظم سیدباقری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، با نگاهی عمیق و جامعهشناختی، یک نقشه راه چهارمرحلهای برای گذار روحانیت از جایگاه سنتی به یک «میانجی عدالتمحور» ارائه میدهد؛ نقشی که بر همدلی، مطالبهگری و ایجاد پل ارتباطی میان مردم و حاکمیت استوار است. برای بررسی دقیق این راهکارها با ما همراه باشید.
همدلی و بازسازی اعتماد عمومی
سرمایه اجتماعی زمانی تقویت میشود که نهادهای مرجع، درد و مطالبات مردم را به رسمیت بشناسند. حضور میدانی روحانیون، گفتوگوی مستقیم و شنیدن انتقادات بدون پیشداوری، زمینه شکلگیری همدلی واقعی را فراهم میکند. این همدلی، شرط لازم برای همبستگی ملی و حرکت تدریجی به سوی عدالت و آزادی در چارچوب نظم اجتماعی است. بنا نیست شخص روحانی هر پرسشی را پاسخ دهد یا هر عملی را توجیه کند. بنا نیست که مثل همیشه و با نگره سنتی، روحانی همچنان بر منبر نشیند و نصیحت کند، روحانی باید در کنار دل مردم نشیند.
نقش ترمیمی و عدالتمحور روحانیت
روحانیت، بر اساس سنت تاریخی خود، میتواند نقش حافظ عدالت را در شرایط بحرانی ایفا کند؛ نه در قالب تقابل، بلکه در قالب اصلاحگری، مطالبهگری اخلاقی و تذکر نسبت به حقوق عمومی و حتی نقد رفتارهایی که موجب از میان رفتن حقوق شهروندان شده یا می شود. چنین رویکردی نشان میدهد که دفاع از کرامت انسانی، آزادیهای مشروع و تلاش برای کم کردن تبعیض ها بخشی از رسالت دینی و اجتماعی این نهاد اثرگذار در جامعه شیعی است.
حلقه واسط میان مردم و حاکمیت
در شرایط شکاف اجتماعی و بحرانی، روحانیت میتواند بهعنوان پل ارتباطی میان مطالبات مردمی و ساختار حکمرانی عمل کند؛ انتقال دقیق دغدغهها به سطوح تصمیمگیری و تبیین سیاستها برای افکار عمومی، از بروز سوءتفاهم و تند شدن فضا جلوگیری میکند. با مردم و در کنار آنان بودن و رساندن بدون روتوش خواسته ها، نقدها و چالشها به حکمرانان و کارگزاران این نقش میانجی گری را تقویت می کند.
تقویت انسجام و مشروعیت اخلاقی
تحلیلهای سیاسی و دقیق نشان میدهد که مشروعیت پایدار، بیش از آنکه متکی به سازوکارهای رسمی و تبلیغات رسانه ای باشد، بر اعتماد اخلاقی استوار است. همراهی عالمانه و منصفانه با مردم، ضمن حفظ اصل نظم اجتماعی، میتواند مسیر حرکت جامعه به سوی عدالت، آزادی مسئولانه و همبستگی فراگیر را هموار سازد.
در مجموع، نقش روحانیت در دوره پسابحران، نقشی ترمیمی، میانجیگرانه و عدالتمحور است که با تقویت گفتوگو، کاهش تنش و بازسازی اعتماد، به انسجام اجتماعی و پیشرفت متوازن جامعه یاری میرساند. این مسائل بنیادین گفتگومحور نیستند بلکه بخش زیادی از این مهم باید با عمل به دست می آید که فرمود : «کونوا دعاة النّاس بغیر اَلسنتکم».
نظر شما