در دیدار جمعی از فرهنگیان و فعالان عرصه تعلیم و تربیت، که به مناسبت هفته امور تربیتی و تربیت اسلامی و همزمان با هشتمین روز از ماه مبارک رمضان برگزار شد، ۲۰۰ نفر از معاونان و مربیان پرورشی فعال آموزشوپرورش، معلمان شاخص و نمونه، و مدیران موفق مؤسسات آموزشی و تربیتی در مدرسه دو درب حرم مطهر رضوی گرد هم آمدند.
تکریم تلاشگران عرصه تربیت در حرم رضوی
در این آیین، محمدصادق علیپرست، مدیرعامل بنیاد فرهنگی رضوی، با کسب اجازه از تولیت معزز آستان قدس رضوی و قدردانی از فراهمشدن این فرصت، ضمن خیرمقدم به اساتید، خواهران و برادران فرهنگی، این دیدار را فرصتی مغتنم برای تکریم تلاشگران عرصه تربیت و یادآوری نقش اثرگذار آنان در تعالی جامعه دانست.
وی با اشاره به هشتم اسفندماه، سالروز شهادت شهیدان رجایی و باهنر، اظهار کرد: این بزرگمردان با تأسیس نهاد مقدس امور تربیتی، به جریان علم و دانش کشور جهتگیری تربیتی بخشیدند تا ثمره آن، پرورش انسانهایی خردورز، عاقل، متعهد، دانا و انقلابی باشد. به گفته او، امور تربیتی در طول سالهای گذشته همواره مأموریتی خطیر را دنبال کرده است.
علیپرست در تبیین مفهوم تربیت افزود: تربیت، رفتاری ساختارمند، آگاهانه، منظم و مستمر است که بهتدریج موجب تحولات بنیادین در فرد میشود. ترکیب جمع حاضر، خود گواهی بر این تعریف است؛ چراکه در میان حاضران، چهرههایی دیده میشوند که معنای «استمرار تربیت» در سیره و زندگی آنان متجلی است.
تأسیس نهاد امور تربیتی؛ نقشهراهی برای تربیت انسانهای دانا و انقلابی
مدیرعامل بنیاد فرهنگی رضوی با تأکید بر اینکه دغدغه مشترک همه حاضران، پرورش و تربیت نسل آینده است، تصریح کرد: اگر امروز در جامعه شاهد اتفاقات خوب هستیم، حاصل تلاشهای همین مجموعههای تربیتی است و اگر کاستیهایی وجود دارد، گاه ناشی از غفلت نسبت به آن چیزی است که باید به آن توجه میشد.
وی ادامه داد: نسل امروز با رفتارها و الگوهای متنوعی مواجه است که فهم و مواجهه صحیح با آنها نیازمند تدبر، اندیشه، برنامهریزی عمیق و آگاهانه است تا بتوان از مسیر پرپیچوخم پیشرو به سلامت عبور کرد. سخنرانان این نشست، هر یک از زاویهای متفاوت، دیدگاههای خود را درباره تربیت این نسل ارائه خواهند کرد.
علیپرست در پایان، بهرهگیری از تجربه زیسته تولیت معزز آستان قدس رضوی را از مهمترین بخشهای این دیدار دانست و گفت: آشنایی ایشان با فضای حوزه، دانشگاه و عرصه فرهنگ و سیاست، همواره بیاناتی سازنده و هدایتگر به همراه داشته است. امیدواریم با توسل به امام مهربانمان، از این جلسه انرژی و انگیزهای مضاعف بگیریم و در مسیر تربیت نسلی که امانت الهی در دستان ماست، موفق باشیم. این توفیق را از خداوند متعال مسئلت داریم.
نگاه به تربیت بهعنوان فرآیند مستمر و ساختارمند
در این مراسم همچنین دکتر مصطفی اسدی، رئیس آموزش و پرورش خراسان رضوی، ضمن تبریک ماه مبارک رمضان و سالروز تأسیس نهاد امور تربیتی، از فراهم شدن این فرصت برای دیدار فرهنگیان با تولیت معظم آستان قدس رضوی قدردانی کرد و گفت: همراهی و توجه ویژه آیتالله مروی به آموزشوپرورش، برای مجموعه تعلیم و تربیت استان دلگرمکننده و ارزشمند است. طی روزهای گذشته نیز جمعی از معلمان به دعوت آستان قدس رضوی در برنامههایی مشابه حضور داشتند که نشاندهنده نگاه حمایتی این مجموعه به آموزش است.
وی با اشاره به فلسفه شکلگیری نهاد امور تربیتی در اوایل انقلاب اسلامی اظهار کرد: بنا بر روایتها، مرحوم شهید رجایی در دوران مسئولیت خود بهعنوان وزیر آموزشوپرورش و نخستوزیر، بر ضرورت تأسیس نهادی در کنار آموزش رسمی تأکید داشت تا به مسائل تربیتی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی دانشآموزان بپردازد. این نگاه موجب شد نهاد امور تربیتی در دل آموزشوپرورش شکل گیرد و مأموریتهای مهمی در حوزه تربیت دینی و اخلاقی بر عهده بگیرد.
اسدی افزود: یکی از دستاوردهای مهم پس از گذشت ۴۷ سال از انقلاب اسلامی، دینداری و باورهای دینی دانشآموزان است. اقامه نماز جماعت در بسیاری از مدارس و برگزاری آیینها و مناسبتهای مذهبی، بخشی از ثمرات تلاش مربیان پرورشی در این عرصه است.
رئیس آموزش و پرورش خراسان رضوی، شناسایی و هدایت استعدادها را از دیگر مأموریتهای مهم مربیان دانست و تصریح کرد: در معارف دینی آمده است «الناس معادن»؛ انسانها همچون معادن طلا و نقرهاند و باید استعدادهای آنان کشف شود. بسیاری از موفقیتهای امروز کشور در عرصههای علمی، شرکتهای دانشبنیان و افتخارات پژوهشی، نتیجه همین هدایت استعدادها در مدارس است.
وی ادامه داد: تشکلهای دانشآموزی، بستر هویتسازی و مسئولیتپذیری را فراهم میکنند و آینده دانشآموزان را در مسیر نظام اسلامی شکل میدهند. همچنین فعالیتهای اجتماعی و تربیتی مدارس، روحیه مشارکت و کار گروهی را تقویت میکند؛ رویکردی که آموزشوپرورش امروز بیش از گذشته به آن توجه دارد.
اسدی آموزش مهارتهای زندگی از جمله کنترل خشم، تصمیمگیری و مهارتهای ارتباطی را از دیگر برنامههای حوزه پرورشی برشمرد و گفت: خدمات مشاورهای گستردهای با همکاری دستگاههایی همچون قوه قضاییه، دانشگاه فرهنگیان، بهزیستی و حوزه بهداشت در قالب طرح «نماد» اجرا میشود که به شناسایی و حل مسائل دانشآموزان و خانوادهها کمک میکند.
وی در ادامه با قدردانی از مربیان پرورشی استان اظهار داشت: مربیان ما با اخلاص و بیریایی در مدارس فعالیت میکنند و نقش مؤثری در فضاسازی تربیتی مدارس دارند
رئیس آموزش و پرورش خراسان رضوی در پایان با اشاره به توفیق حضور فرهنگیان در جوار بارگاه منور رضوی، این فرصت معنوی را نعمتی ارزشمند دانست و ابراز امیدواری کرد مجموعه تعلیم و تربیت استان بتواند با بهرهگیری از این فضا، در مسیر تربیت نسل آینده موفقتر گام بردارد.
تأکید بر پیوند هویتی و معنوی نوجوانان با منابع مذهبی
در ادامه این دیدار، خانم رفاهی، مدیر دبیرستان دخترانه دبیرستان دخترانه امام رضا، با اشاره به دغدغههای حوزه تربیت دختران نوجوان، سخنان خود را با تأکید بر اهمیت هفته امور تربیتی آغاز کرد و گفت: «در هفتهای گرد هم آمدهایم که یادآور یک حقیقت بنیادین است؛ آموزش بدون تربیت ناقص است و تربیت بدون توجه به اقتضائات نسل جدید، ناکارآمد.»
وی با بیان اینکه امروز با نسلی متفاوت از گذشته مواجه هستیم، افزود: «دختر نوجوان امروز در معرض سیل بیوقفه رسانهها و شبکههای اجتماعی قرار دارد، زودتر با پرسشهای هویتی روبهرو میشود و الگوهای متکثر و گاه متعارضی پیشروی خود میبیند؛ بنابراین بیش از هر زمان دیگری به راهنمایی قابل اعتماد نیاز دارد. پرسش جدی این است که آیا نظام آموزشی ما همپای تحولات ذهنی و عاطفی این نسل حرکت کرده است؟ با احترام باید گفت در برخی حوزهها هنوز فاصله وجود دارد.»
رفاهی یکی از خلأهای موجود را غلبه آموزش شناختی بر تربیت هویتی دانست و تصریح کرد: «در بسیاری از کتابهای درسی، انتقال دانش پررنگ است اما پرورش هویت دختر مسلمانِ توانمند کمتر مورد توجه قرار گرفته است. نوجوان ما فرمول میآموزد، اما گاه نمیداند چگونه با اضطراب خود مواجه شود، چگونه ارتباط سالم برقرار کند، چگونه عزتنفسش را حفظ کند و چگونه زن موفق در تراز انقلاب اسلامی را تصور کند.»
مدیر دبیرستان دخترانه امام رضا(ع) کمبود الگوهای واقعی و الهامبخش را از دیگر چالشها برشمرد و گفت: «پیوند میان دینداری، پیشرفت علمی و نقشآفرینی اجتماعی برای دختر نوجوان هنوز بهصورت ملموس تبیین نشده است. دختر ما باید باور کند که میتواند هم مؤمن باشد، هم اثرگذار و هم پیشرو؛ این باور نیازمند طراحی تربیتی هدفمند است.»
وی همچنین به ضعف در آموزش نظاممند مهارتهای زندگی اشاره کرد و افزود: «مدیریت هیجان، مهارت نهگفتن، تابآوری در برابر فشارهای اجتماعی و سواد رسانهای از نیازهای جدی دختران امروز است. اتفاقات اخیر کشور نشان داد که در برخی از این حوزهها نیازمند تقویت جدی هستیم و این آموزشها باید بهصورت ساختارمند در برنامه درسی جای گیرد.»
رفاهی با تأکید بر نقش هنر در تربیت نوجوانان خاطرنشان کرد: «اگر معتقدیم هنر زبان نافذ روح نوجوان است و دختر امروز میل جدی به خلاقیت و دیدهشدن دارد، باید برای او فضای امن، جذاب و جهتدار هنری طراحی کنیم. در غیر این صورت، میدان اثرگذاری هنری به فضاهای غیرهمسو واگذار خواهد شد.»
وی در پایان با اشاره به ضرورت سرمایهگذاری در سه حوزه «اغنای هوشمند درباره حجاب»، «دشمنشناسی تحلیلی» و «سواد رسانهای عملی» اظهار کرد: «اگر در این زمینهها اقدام جدی نکنیم، با نسلی مواجه خواهیم شد که در معرض پیامهای متعدد است اما سپر تحلیلی کافی ندارد.»
مدیر دبیرستان دخترانه امام رضا(ع) با ابراز امیدواری نسبت به آینده گفت: «آموزشوپرورش بهعنوان زیرساخت رسمی تربیت و آستان قدس رضوی بهعنوان یک ظرفیت عظیم فرهنگی و هویتی، میتوانند با همافزایی، الگویی ملی در تربیت دختران ارائه دهند. ظرفیت در کشور وجود دارد، اراده در جمع ما وجود دارد و فرصت هنوز از دست نرفته است.»
در ادامه این نشست، هژبری، معاون سابق آموزشوپرورش، بر ضرورت «زمانشناسی» در عرصه تعلیم و تربیت تأکید کرد و گفت: «اگر زمانه خود را نشناسیم، در تحلیل و تبیین مسائل دچار خطا خواهیم شد. انسانِ آگاه به زمان، از هجوم شبهات در امان میماند.»
وی با توصیف شرایط پیچیده عصر حاضر افزود: «در دورهای زندگی میکنیم که گاه وارونگی ارزشها دیده میشود؛ جایی که مدعیان اصلاح، خود عامل بحراناند. در چنین فضایی، هوشیاری خانوادهها و مربیان برای صیانت فکری و هویتی نسل نوجوان ضروری است.»
هژبری در بخش دیگری از سخنانش با انتقاد از غلبه رویکرد آموزشی بر تربیتی در ساختار رسمی آموزشوپرورش اظهار کرد: «سالهاست که تمرکز اصلی بر آموزش است؛ از برنامهریزیها گرفته تا مطالبه خانوادهها که عمدتاً حول محور کنکور و دروس علمی شکل میگیرد، در حالیکه حوزه تربیت کمتر مورد توجه قرار گرفته است.»
وی افزود: «اگر دانشآموزی در عرصههای فرهنگی و هنری موفق باشد، گاه آنچنان که باید حمایت نمیشود. این در حالی است که تربیت متوازن، نیازمند توجه همزمان به آموزش و پرورش است.
معاون سابق آموزشوپرورش با اشاره به جلسه اخیر مسئولان وزارت آموزشوپرورش خاطرنشان کرد: «خوشبختانه مأموریتی به سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی داده شده تا در یک برنامه زمانبندیشده، تقویت حوزه تربیتی را در دستور کار قرار دهد.»
وی در پایان با بیان اینکه با وجود همه کاستیها، وضعیت مدارس کشور آنگونه که برخی تصویر میکنند بحرانی نیست، گفت: «نمیگوییم همه چیز ایدهآل است، اما با تلاش معلمان و همراهی خانوادهها، بدنه آموزشوپرورش همچنان پویا و اثرگذار است.»
نقش آموزشوپرورش و آستان قدس در تربیت نسل آینده
در ادامه این نشست، محمود سخدری، مربی و فعال عرصه تعلیم و تربیت، با طرح نقدی صریح نسبت به برخی رویکردهای رایج در حوزه تربیت، اظهار کرد: «تا زمانی که صرفاً در چارچوب گفتمانهای تکراری و بیان اندیشهها حرکت کنیم، به نتیجه مطلوب نخواهیم رسید. مسئله امروز نوجوان ما، صرفاً دانستن نیست؛ ما ۱۲ سال مفاهیم دینی و آموزشی را در قالب کتابها و برنامهها ارائه میکنیم، اما باید ببینیم در خروجی چه اتفاقی میافتد.»
وی با تأکید بر اینکه مسئله اصلی، پیوند قلبی و هویتی نوجوانان با منابع معنوی است، افزود: «آستان قدس رضوی دو هویت مهم دارد؛ یکی هویت معنوی و اماممحور و دیگری هویت شهری و حرممحور. اما واقعیت این است که ارتباط نوجوانان ما با این دو هویت، محدود و کمرنگ است. باید از خود بپرسیم برای تقویت این پیوند عاطفی و هویتی چه کردهایم؟»
سخدری ادامه داد: «به جای تمرکز صرف بر تبیین اندیشهها، باید روی گرههای قلبی نوجوانان کار کنیم. اگر ارتباط عاطفی و هویتی تقویت شود، بسیاری از طغیانها و گسستها کاهش مییابد. ما گنجینهای بزرگ به نام حرم مطهر امام رضا داریم؛ باید نقش آن را در هویتبخشی به نوجوانان مشهدی و سپس در سطح ملی بازتعریف کنیم.»
وی پیشنهاد داد موقعیتهای مهم زندگی دانشآموزان شناسایی و پیوند آنها با حرم تقویت شود و گفت: «همانگونه که مردم در بزنگاههای مهم زندگی به حرم مراجعه میکنند، میتوان برای رویدادهایی مانند موفقیتهای علمی، حضور در المپیادها، آغاز تحصیل، یا حتی مواجهه با بحرانها، پیوندی معنادار با حرم تعریف کرد.»
این فعال تربیتی با اشاره به راهاندازی «رواق نوجوان» در آستان قدس رضوی، آن را ظرفیتی ارزشمند دانست و بر توسعه چنین برنامههایی تأکید کرد. وی همچنین ضعف هویت شهری در میان دانشآموزان مشهدی را یک خلأ جدی برشمرد و پیشنهاد داد کتابی با محوریت شهر مشهد و جایگاه حرم امام رضا(ع) تدوین و در بسته آموزشی ابتدای سال تحصیلی گنجانده شود تا حس تعلق و هویت شهری تقویت گردد.
سخدری در بخش پایانی سخنانش با بیان اینکه نباید آموزش را در تقابل با تربیت قرار داد، تصریح کرد: «رقابت علمی و فضای کنکور نیز میتواند بستر تربیت باشد، اگر نگاه ما فرآیندمحور و هویتساز باشد، نه صرفاً نتیجهگرا. گام نخست، پذیرش مسئولیت و بازنگری صادقانه در عملکرد خودمان است؛ اگر احساس نیاز و کاستی نکنیم، تحولی نیز رخ نخواهد داد.»
وی تأکید کرد: «تحول در تربیت، از تغییر نگاه ما آغاز میشود؛ از تقویت پیوندهای قلبی و هویتی تا بازتعریف ظرفیتهای بزرگ فرهنگی که در اختیار داریم.»
نظر شما