حضرت امام شهید خامنه‌ای در دیدار مردم آذربایجان شرقی بیانات مهم و پرنکته‌ای را بیان فرمودند که از رویکردهای متعدد برخوردار بود، ازجمله رویکرد فقهی (مثل تجهیز به تسلیحات بازدارنده)، فلسفه و اندیشه سیاسی (مانند نقش مردم در نظام سیاسی)، بیانات مبتنی بر عدالت حکمرانی (مانند تقسیم‌بندی جانباختگان اغتشاشات به اقسام سه‌گانه)، تحلیل جامعه‌شناختی(نقش ولی‌فقیه در انسجام اجتماعی و آرامش اجتماعی)، افول تمدن غرب و به‌ویژه آمریکا که برای چندمین بار توسط ایشان مطرح شد.
فقه به عنوان مجموعه‌ای از قوانین و احکام، نقش مهمی در استقلال کشور ایفا می‌کند. این تأثیر را می‌توان در دو ساحت اصلی نظری (تئوریک) و عملی (کاربردی) مورد بررسی قرار داد. در ساحت نظری، فقه با ارائه مبانی و قواعدی، لزوم استقلال را توجیه کرده و در ساحت عملی، با ورود به عرصه قانون‌گذاری و ارائه دستورالعمل‌هایی برای حکومت، زمینه‌ساز تحقق آن می‌شود.
در طول تاریخ معاصر ایران، مراجع و فقهای شیعه همواره به عنوان یکی از ارکان تأثیرگذار در حفظ استقلال و هویت ملی در برابر استعمار خارجی ایفای نقش کرده‌اند. به عنوان مثال، در دوران انقلاب مشروطه، علما با آگاهی از توطئه‌های استعمار، بر ضرورت تطبیق قوانین با موازین شرعی تأکید داشتند تا قوانین بیگانه در کشور حاکم نشود. در میدان عمل هم با هدف صیانت از تمامیت ارضی کشور به مصاف متجاوزان رفتند و جان خود را برای دفاع از کشور نثار کردند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز حضور فقها در تدوین قانون اساسی و نهادهای تصمیم‌گیر، تضمینی برای حفظ استقلال کشور در برابر سلطه‌طلبان بوده است، چرا که فقیه در حوزه تمدن اسلامی مسئولیت دارد.
بر این مبنا ایشان حرف‌های تهدیدآمیز رئیس‌جمهور آمریکا را نشان‌دهنده آرزوی آن‌ها برای تسلط بر ملت ایران دانستند و اظهار کردند: ملت ایران درس‌های اسلامی و شیعی خود را به خوبی بلد است و می‌داند که چه موقع چه کاری باید انجام دهد.
منظور از درس‌های اسلامی و شیعی، همان مبانی دینی است که به دلالت آن‌ها باید استقلال کشور اسلامی در تمام ساحات صیانت شود. در آیه ۶۰ سوره انفال خداوند امر می‌کند باید در برابر دشمنان خود به تقویت بنیه دفاعی اهتمام داشته باشید، زیرا در این صورت است که از شما می‌ترسند و نمی‌توانند به شما ظلم کنند: «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُمْ وَ آخَرینَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَیْ‏ءٍ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَ أَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ»؛ هر نیرویی در قدرت دارید، برای مقابله با آن‌ها [دشمنان‏] آماده سازید! و(همچنین) اسب‌های ورزیده(برای میدان نبرد) تا به وسیله آن، دشمن خدا و دشمن خویش را بترسانید! و(همچنین) گروه دیگری غیر از این‌ها را که شما نمی‏شناسید و خدا آن‌ها را می‏شناسد! و هر چه در راه خدا (و تقویت بنیه دفاعی اسلام) انفاق کنید، به‌طور کامل به شما بازگردانده می‏شود و به شما ستم نخواهد شد.
از این حیث ایشان فرمودند: «ارتشی که خود را قوی‌ترین ارتش جهان می‌داند، ممکن است آنچنان سیلی محکمی بخورد که نتواند از جایش بلند شود؛ ضمن اینکه دستگاه‌های مسئولِ مقابله با تهدید، آمادگی لازم را دارند و ملت باید با آرامش و اطمینان خاطر به کار و زندگی خود مشغول باشد».
ایشان «برخورداری ملت از تسلیحات بازدارنده» را ضروری و واجب خواندند و افزودند: هر کشوری بدون تسلیحات بازدارنده زیر پای دشمنان له می‌شود، اما آمریکایی‌ها با دخالت در مسئله تسلیحات می‌گویند شما نباید فلان نوع یا بُرد موشک را داشته باشید. در حالی که این مسئله مربوط به ملت ایران است و به آن‌ها ارتباطی ندارد.
همچنین با اشاره به جمله‌ای تاریخی از امام حسین(ع) مبنی بر اینکه کسی مثل من با کسی مثل یزید بیعت نمی‌کند، خاطرنشان کردند: ملت ایران هم می‌گوید ملتی مثل ما با چنین فرهنگ، سابقه و معارف عالی با کسانی همچون افراد فاسد حاکم بر آمریکا بیعت نخواهد کرد. قاعده فقهی حرمت تعاون و همکاری با ظالم هم بر مبنای آیات قرآن و روایات، دلیل مهمی است که به مبارزه با استکبار جهانی دلالت دارند.
بنابراین منطق ایشان بر مبانی وحیانی مبتنی بوده و در جایگاه ولایت فقیه باید طبق آن‌ها عمل کنند. چنان‌که تأکید ایشان بر صنعت صلح‌آمیز هسته‌ای برای اداره کشور و مصارف درمانی، کشاورزی و انرژی را از این رهیافت باید تحلیل کرد.
ایشان در مراسم بزرگداشت شهدای جنگ تحمیلی اخیر فرمودند: آنچه مهم است این است که توجه داشته باشیم که ایران اسلامی براساس دین و دانش بنا شده و به وجود آمده. در بنای جمهوری اسلامی دو عنصر دین و دانش عمده‌ترین عناصر تشکیل‌دهنده هستند، به همین دلیل هم، دین مردم و دانش جوانان ما توانستند در بسیاری از میدان‌های مختلف، دشمن را وادار به عقب‌نشینی کنند.
فقه شیعه برای اثبات لزوم استقلال کشور، به‌ویژه در برابر بیگانگان، مبانی مستحکمی دارد. این مبانی عمدتاً بر پایه قواعدی استوار هستند:
قاعده نفی سبیل: این قاعده که برگرفته از آیه شریفه «وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» (خداوند هرگز برای کافران راه تسلطی بر مؤمنان قرار نداده است) است، به عنوان مهم‌ترین دلیل فقهی برای نفی هرگونه سلطه و وابستگی خارجی به شمار می‌رود. این اصل، خط قرمز فقه در تمام تعاملات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است و هر نوع توافقی که منجر به سلطه بیگانه شود را رد می‌کند.
قاعده عزت مسلمین: حفظ عزت و کرامت مسلمانان و جامعه اسلامی یک اصل اساسی است. این قاعده ایجاب می‌کند کشور اسلامی در تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات خود، به گونه‌ای عمل کند که موجب ذلت و وابستگی آن در برابر قدرت‌های خارجی نشود.
وجوب حفظ نظام: براساس این اصل عقلی و شرعی، بر همگان واجب است برای حفظ نظام جامعه اسلامی تلاش کنند. وابستگی کشور به بیگانگان، به‌ویژه در امور حیاتی، بزرگ‌ترین تهدید برای نظام اسلامی محسوب شده و با این اصل در تضاد است.
دفاع از کیان اسلام: فقه اسلامی، دفاع از حریم و موجودیت جهان اسلام را واجب می‌داند. این واجب مهم، در گرو داشتن استقلال و توانمندی در همه ابعاد (نظامی، اقتصادی، فرهنگی) است تا بتواند از خود در برابر تهدیدات داخلی و خارجی دفاع کند.
کارکرد فقه در استقلال و مقابله با سلطه استکبار بر کشور در ساحات مختلف بی‌بدیل است و ولایت فقیه به پشتوانه و با کاربست آن، کشور را از بن‌بست‌ها و بحران‌ها نجات می‌دهد. دلیل کارآمدی فقه را می‌توان در عرصه دفاع به تجربه دید و فهمید. اگر همین الگو در حوزه‌های دیگر ازجمله اقتصاد هم مبنای سیاست‌گذاری‌ها و ریل‌گذاری‌ها قرار بگیرد؛ می‌تواند کشور را از بحران‌های اقتصادی کنونی نجات دهد.
الگوی اقتصاد مقاومتی، حفظ ارزش پول ملی، کنترل تورم، حذف دلار از چرخه اقتصاد کشور و... بی‌تردید طبق مبانی فقهی تئوریزه و ابلاغ شده اما با تأسف، حکمرانی اقتصادی بدون توجه به این احکام حکومتی که راهکارهای برون‌رفت از بحران‌ها تلقی می‌شوند، ناکارآمد بوده و سبب تشدید بحران‌ها شده است. پیاده‌سازی دستورالعمل‌های نهادهای پولی و اقتصادی جهانی(صهیونی) که ایشان بارها از آن منع کردند، برخلاف مبانی دینی و فقهی است که عاجلاً باید متوقف شوند.