در آستانه شب قدر، شبی که در تاریخ اسلام با ندای آسمانی «فزتُ و ربِّ الکعبة» گره خورده و قامت عدالتورزترین خلقت، امیرالمؤمنین علی(ع) بر زمین افتاد، ملت ما داغی دیگر بر دل دارد؛ فقدان پیشوا و ولیای که خود متأثر از همین مکتب بود و در ماه رمضان، با تأسی به مقتدایش به لقای حق شتافت. این همزمانی؛ نه یک تصادف، بلکه تجلی یک سنت الهی است: سنت مقاومت در برابر ستم و استمرار نور هدایت در رگهای زمان. امسال در حالی به سوگ اول مظلوم عالم مینشینیم که هنوز عطر شهادت یاران صدیقش در فضای میهن جاری است؛ عزیزانی که در همین ایام و در پیوند با ماه قرآن، جان خود را فدای آرمان ولایت کردند تا ثابت کنند مسیر سرخ «فزتُ و ربِّ الکعبة» هرگز بیرهرو نمیماند. در این روزهای پرگداز که دلها میان غربت کوفه و داغ فقدان رهبر شهیدمان نوسان میکند، بازگشت به ریشهها و بازخوانی هویت شیعی، تنها مرهم و مسیر است.
از این رو، برای درک بهتر همان حقیقتی که شهدای ما جانشان را فدای آن کردند، در گفتوگو با اندیشمند دینی، آیتالله سید محمدباقر علوی تهرانی به بررسی منزلت و ویژگیهای ماندگار حضرت امیرالمؤمنین(ع) پرداختهایم. این گفتوگو تلاشی است تا ببینیم الگو گرفتن از شخصیت والای مولا، چگونه امروز هم میتواند چراغ راه ما در مسیر مقاومت باشد و پیوند میان مردم و رهبرشان را مستحکمتر از همیشه نگه دارد.
ولایت، بنیان آفرینش و نخستین دعوت الهی
آیتالله علوی تهرانی در ابتدا با اشاره به اثبات ولایت توسط خداوند متعال میفرماید: اگر بنای خلقت و دین براساس یک اصل استوار باشد، آن اصل، ولایت است. این تنها یک گزاره تاریخی نیست، بلکه یک حقیقت ازلی است که خداوند متعال خود آن را بر زبان پیامبرش جاری کرد. در حقیقت، خلقت هستی از همین اذن الهی برای پذیرش ولایت آغاز شد. برای تبیین این حقیقت بنیادین میتوان گفت نخستین دستور الهی پس از اقامه توحید، نصب خلیفه بر حق است: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ» (مائده، ۵۵). این آیه شریفه، ولایت را نه یک پیشنهاد سیاسی، بلکه یک رکن اعتقادی معرفی میکند. حال پی میبریم که چرا علی(ع) باید معیار باشد؛ زیرا اگر ولایت، خط اول مبارزه با هرگونه انحراف باشد، آنگاه باید مظهر تمام فضائل باشد تا بتواند معیار حق باشد.
وی در ادامه به نقل روایات پیامبر اکرم(ص) در باب فضائل امیرالمؤمنین(ع) پرداخته و بیان میکند: کلام نبی اکرم(ص) در مورد علی(ع)، تفسیر عملی قرآن بود. این روایات، پل ارتباطی میان مبنای الهی ولایت و تجلی عملی آن در قالب شخصیت امام است. پیامبر(ص) برای فهماندن عمق مقام علی(ع) به امت، ناچار بود در هر مرحلهای، به شکلی تازه او را معرفی کند. این معرفیها، صرفاً برای تکریم نبود، بلکه برای تعیین خطوط فکری جامعه پس از ایشان بود. هرچه در فضائل علی(ع) گفته شود، تنها قطرهای از دریای معرفت او است؛ چرا که او آینهای بود که تمام اسما و صفات کمال الهی را منعکس میکرد.
علی(ع)؛ کشتی نجات و خط مستقیم هدایت
این اندیشمند دینی با اشاره به اینکه در این ایام خاص، باید ببینیم امام برای ما چه راهی را تعیین کرده است، توضیح میدهد: امام علی(ع) نه تنها الگوی اخلاق، بلکه خود راه است. اگر دینداری ما به بیراهه برود، نه با کثرت عبادت، بلکه با قرار گرفتن در صراط مستقیم است که به مقصد میرسیم. این صراط در این دوران همان راهی است که ایشان بنیان نهادند. همچنان که نوح(ع) کشتی نجات قوم خود بود، امام علی(ع) کشتی نجات همه امتهای اسلامی در هر زمانی است که در دریای فتنه گرفتار شوند. برای درک این اهمیت در روزهای سوگواری، باید بدانیم پیروی از ایشان، اطاعت از فرمان صریح الهی است. «وَأَنِ اتَّبِعُواْ الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ وَاتَّبِعُواْ سُبُلًا فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَن سَبِیلِهِ» (انعام، ۱۵۳).
آیتالله علوی تهرانی ادامه میدهد: درک عظمت علی(ع) در گرو درک وعده نهایی الهی است. مهدی موعود(عج)، تجلی کامل مکتبی است که علی(ع) پایهگذاری کرد. امام علی(ع) «مهدی متبوع» است؛ یعنی امام کسی است که مهدی آینده، از او پیروی میکند و میراثش را به کمال میرساند. این بدان معناست که هرگونه تلاش در جهت برقراری عدل جهانی، انعکاسی از اندیشه و سیره آن امام مظلوم است. این موضوع، بهویژه پس از فقدان رهبری که خود داعیهدار پرچمداری این مسیر بود، اهمیت حیاتی پیدا میکند تا امت بداند خط فکری، همان خط اصیل امامت است.
نور هدایت و ایستادگی در برابر ظلمات
این اندیشمند دینی در ادامه به جنبه معنوی و کیهانی امام(ع) نیز پرداخته و یادآور میشود: در ظلمتهای تاریخی و فتنههای کنونی، امت نیازمند نوری است که نه خاموش شود و نه مسیر را اشتباه نشان دهد. امام علی(ع) همان نور است که خداوند متعال آن را برای هدایت خلق قرار داده است. نکته حماسی اینجاست که ایشان پرچمدار روز قیامت است. این مقام، تضمینکننده این است کسانی که در دنیا پیرو او بودند، در بزرگترین صحنه حسابرسی، توسط خود ایشان هدایت خواهند شد.
وی بحث را به ساختار رسمی دین پیوند زده و توضیح میدهد: اگر دین دارای ساختاری است، علی(ع) زیربنا و ستون فقرات آن است. حجت خدا بودن یعنی اتمام حجت الهی بر مردم با وجود او. اگر مردم گمراه شوند، دلیلش این است که از حجت عدول کردهاند. ما نباید دین را چیزی مجزا از جایگاه امامت بدانیم. دین بدون محوریت علی(ع)، تبدیل به مجموعهای از احکام پراکنده میشود که هر گروهی آن را به میل خود تفسیر میکند، درست همان چیزی که امروز در دنیای اسلام شاهدیم.
میراثدار علم نبوی و وارث اسرار الهی
آیت الله علوی تهرانی تصریح میکند: در کنار مقام ولایت تکوینی، مقام علم لدنی نیز از وجوه افتخار امیرالمؤمنین(ع) است. میراثدار علم پیامبر(ص) بودن یعنی دسترسی به سطوحی از معرفت که عقل عادی به آن نائل نمیشود. این همان چیزی است که امتها برای فهم عمیق متون دینی به آن محتاجاند. در این ایام و هنگامی که در سوگ رهبر شهید خود مینشینیم که خود وارث این علم بود، باید بدانیم این علم با تکیه بر کلام علی(ع) است که میتواند مسیر حق را از باطل تشخیص دهد.
وی اضافه میکند: علی(ع) قرآن ناطق و مفسر حقیقی وحی است. قرآن کتابی است که اگر تفسیر نشود، تفسیر به رأی میشود. امام علی(ع) کسی است که قرآن با زبان او سخن میگوید و او قرآن را بهگونهای تبیین میکند که گویی خود، وحی را از خدا دریافت کرده است. همچنان که در آیه شریفه ۶۴ سوره نحل آمده است «وَمَا أَنزَلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ إِلَّا لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ» تفسیر و تبیین پیامبر(ص) با علی(ع) کامل میشود. امروز، هر جنبش اصیل اسلامی که ادعای پیروی از قرآن دارد، باید مفسر خود را در مکتب علی(ع) بیابد، وگرنه گرفتار تشتتهای فکری خواهد شد.
کمال تسبیح و پیوند شهادت با رمضان
این کارشناس دینی با تأکید بر جایگاه والای امام(ع) در نظام هستی تأکید میکند: سید البشر بودن یعنی برترین انسان از میان تمام خلق. این افتخار صرفاً به دلیل تقوا نیست، بلکه به دلیل جامعیت در مقام خضوع و بندگی و نیز جامعیت در مقام ولایت الهی است. ما در عزای امام علی(ع) در شب قدر هستیم، اما این عزاداری باید به تقویت اراده ما برای رسیدن به مقام آبروی آسمان منجر شود؛ یعنی تلاش کنیم در دنیا چنان زندگی کنیم که نزد خدا آبرومند باشیم، همانگونه که امام علی(ع) بزرگترین آبروی آسمانیان است.
آیتالله علوی تهرانی در پایان خاطرنشان میکند: عظمت علی(ع) در این است که عبادتش به بالاترین درجه خود رسید و آن با شهادت در محراب عبادت محقق شد. این همان سنت عظیمی است که رهبر شهید ما نیز در ماه خدا، با تأسی به مولایش، آن را محقق کرد. شهادت در ماه رمضان، اوج پیوند بندگی زمینی و رسیدن به لقای الهی است. این دو واقعه (شهادت امام علی(ع) و شهادت رهبر فقید) امت را به یاد این حقیقت میاندازند که راه مقاومت، با خونهای پاک آبیاری میشود. این پیوند، همان نخ تسبیح است که امت را به سوی خداوند هدایت میکند. فضیلتهایی که برای امیرالمؤمنین(ع) ذکر شد، یک نقشه راه کامل از سیره و منزلت حضرت برای جامعهای است که همواره در معرض فتنههای ستمگران جهانی قرار دارد. در این ایام شهادت ما باید استمراردهنده راهی باشیم که با خون علی(ع) پیریزی شد و با خون رهبر شهیدمان، بر استواری آن مهر تأیید زده شد. شهادتها، آغازگر خیزشهای جدیدی است و این فضیلتها چراغهای راه آن خیزش عظیم خواهند بود.
نظر شما