ماه رمضان که به پایان خود نزدیک می‌شود اگرچه دلتنگ جدایی از میهمانی خدا و فرصت‌های نابی هستیم که ضیافت‌الله در اختیارمان گذاشته، اما کم‌کم خود را آماده عید فطر نیز می‌کنیم؛ عیدی که در پایان یک ماه روزه‌داری به نوعی دست‌مریزاد و جایزه برای بندگان است که خود را در این ماه به هدف غایی روزه یعنی زینت تقوا آراسته‌اند.
در بررسی چرایی پیوند رمضان با فطر و فلسفه نماز آن با حجت‌الاسلام ابراهیم بهاری، استاد حوزه و کارشناس مذهبی گفت‌وگو کرده‌ایم.

چرا روزه‌داری ماه مبارک رمضان به عید فطر ختم می‌شود، در رمضان و روزه یک ماهه آن چه رازی نهفته است که به عید ختم می‌شود؟

در ابتدای سخن باید بگویم ماه رمضان امسال در دهمین روز خود به محرم تبدیل شد و شهادت رهبر شهیدمان غمی بزرگ بر جان ما گذاشت همچنین است شهادت جمعی از هموطنان به ویژه دختران دانش‌آموز مینابی که این حزن را تشدید کرد. اما در پاسخ به پرسش، دلیل خلقت انسان به تصریح قرآن، عبادت است، چنان که خدا در قرآن می‌فرماید: «وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» (ذاریات، ۵۶) یعنی انس و جن را نیافریدم مگر برای آنکه مرا عبادت کنند؛ البته عبادت غایت نیست بلکه نقطه آغاز است یعنی قرار است انسان با عبادت به مقام جانشینی خدا و خلیفة‌اللهی برسد، بنابراین هر چه انسان در مسیر عبادت قدم برمی‌دارد، به مقصد قرب نزدیک می‌شود.
همان گونه که نماز در همه ادیان تعریف شده، روزه نیز در همه ادیان از ابتدای خلقت انسان تا امروز ما بوده و هست، قرآن در بیان دلیل و فلسفه این روزه‌داری می‌فرماید: روزه برای آن است که انسان به ساختار درونی تعبد و تهجد و حقیقت بندگی برسد. ابزار عبادت در ماه مبارک رمضان بسیار سهل است و خدای عالم دست شیطان جنی را بسته و بار عام طلبیده و باب رحمتش را گشوده است چنان که قرائت یک آیه قرآن در این ماه به منزله ختم قرآن در دیگر ماه‌هاست.
انسان به تعبیر پیامبر(ص) به میهمانی بزرگ خدا دعوت می‌شود، این ضیافت ادامه یافته تا رسیده به شب‌های باعظمت قدر که انسان در آن به نورانیت وعده داده‌ شده خدا، نزدیک شده است چون از شب نوزدهم که ملائکه به زمین نازل می‌شوند این نزول تا غروب روز بیست و سوم و بنا بر برخی تعابیر تا غروب بیست و هفتم ادامه می‌یابد... این فیوضات ادامه می‌یابد تا می‌رسیم به انتهای ماه مبارک. دهه پایانی ماه رمضان به قدری جلالت و شأن دارد که امام حسن(ع) فرمودند: مادر ما از شب بیست و یکم تا انتهای ماه رمضان شب‌ها صورت ما را می‌شست و می‌فرمود: مبادا در این شب‌ها خواب رفته و از دریافت این رحمت بی‌بهره باشید.
با طی این مسیر، در انتهای ماه مبارک رمضان خدا مزد زحمات افراد را به میزانی که توان گذاشته‌اند، می‌پردازد برای همین هم رمضان به فطر به عنوان عیدالله الاکبر ختم می‌شود. خدای عالم این روز را به عنوان خلاصی از آتش، دوگانگی‌ها و عبودیت شیطان ابلاغ می‌کند و انسان در عید فطر به مقام بندگی اعلام وفاداری می‌کند. برخی عرفا تعبیر دارند ۹ قنوت نماز عید، هر کدام برای یک دهه از سه ماه رجب، شعبان و رمضان هستند که می‌شود ۹۰ روز؛ عید فطر عید خلاصی است.

اوج اعمال عید فطر، نماز عید است، فلسفه نماز عید چیست و چه مُهر تأییدی بر روزه و دیگر عبادت‌های یک ماهه رمضان می‌زند؟

قرآن در ارائه راه‌حل مقابله با مشکلات و بحران‌ها به انسان می‌فرماید: «اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ» از صبر در آیه شریفه عمدتاً به روزه تعبیر شده است، یعنی برای اوج گرفتن و رسیدن به درجات عالیه از روزه و نماز کمک و مدد بگیرید، خدا به نماز و روزه ما نیازی ندارد اما این ابراز بندگی ما به درگاه او است.‌ممکن است انسان در همین روزه‌داری هم دچار فشار و تزلزل شود و به سمت گناه و خطا برود و اینجا نماز است که دست ما را می‌گیرد؛ مرحوم سیدعلی قاضی می‌گفت: «اگر کسی ۴۰روز همه نمازهایش را اول وقت بخواند ولو بدون حضور قلب، اگر زندگی‌اش متحول نشد، من را نفرین کند»، این تعابیر نشان از قدرت نماز در زندگی انسان دارد.
نماز ذکر اکبر است و روح را صیقل می‌دهد. امتزاج نماز و روزه آدمی را بالا می‌برد و به قلب جلا و نورانیت می‌بخشد تا جایی که انسان نه‌تنها پاک می‌شود بلکه قدرت پاک‌کنندگی هم پیدا می‌کند، از این‌رو در انتهای ماه رمضان آن‌ها که به نماز و روزه استعانت کرده‌اند با ابتدای این ماه فرق خواهند کرد.در دعای روز اول ماه رمضان از خدا می‌خواهیم ما را جزو روزه‌داران و نمازگزاران قرار بدهد و در روز سی‌ام این دعاها با تعابیری مشابه تکرار می‌شود و درخواست می‌کنیم روزه ما را مقبول قرار دهد، روزه‌ در معیت نماز انسان را به اوجی می‌رساند که دارای مقام پاک‌کنندگی می‌شود.

با توجه به تقارن عید فطر و آغاز بهار و نوروز چه آموزه‌هایی از این دو عید می‌توان برای تاب‌آوری اجتماعی و مواجهه صحیح با شرایط جنگی این روزهای کشور کسب کرد؟

ماه رمضان امسال ما متفاوت از گذشته بود، داغدار شدیم چون رهبری حکیم و فرزانه و بی‌نظیر را از دست دادیم و جنگ هم بر ما تحمیل شد و آحاد جامعه تا امروز عزادار این داغ هستند، اما عزایشان را تبدیل به خشم مقدس کرده و در میدان حضور دارند، خشم مقدس در روایات ما مورد مدح و باارزش است، امروز مردم ما در چنین حالتی قرار دارند و این خشم مقدس قطعاً به پیروزی قاطع و روشن خواهد رسید.
پیامبر(ص) خطاب به رزمندگان اسلام که از جنگ بازمی‌گشتند، فرمودند: حال مهیای جهاد اکبر شوید و چون از چیستی آن پرسیدند، رسول خدا(ص) فرمودند: جهاد با نفس... امروز مردم ما که در ماه مبارک رمضان با روزه‌داری و عبادت به تقوا آراسته و در جهاد با نفس پیروز شده‌اند و به عید فطر رسیده‌اند تاب و توان بیشتری برای مقاومت برابر دشمن دارند.
امسال عید فطر با آغاز سال ۱۴۰۵ شمسی به عنوان عیدی باستانی که سابقه‌ای دیرینه دارد تلاقی یافته، اما حتی در بررسی این عید با تعاریف مشخصی مواجه می‌شویم مثل احترام به همنوعان، دست‌گیری از مظلومان و آن‌ها که ممکن است در پیچ و خم زندگی گرفتار شده باشند، یعنی این عید هم نوعی مبارزه با تاریکی‌هاست. امروز جامعه ما در دورترین نقاط نیز داغدار رهبر شهید هستند، برخی داغ مضاعف دیده‌اند و عزیزان خود را از دست داده‌اند، اما صبر می‌کنند که صبر مفتاح فرج است، این صبر قطعاً مردم ما را به پیروزی نهایی می‌رساند همان طور که قرآن می‌فرماید: «وَلاتَهِنوا وَلاتَحزَنوا وَ اَنتُمُ الاَعلَونَ» (آل‌عمران، ۱۳۹) یعنی اگر نترسید و سستی نکنید دست برتر با شماست چنان که این برتری به اذعان دشمنان هم اتفاق افتاده و قطعاً ما به نهایت حق خواهیم رسید همان طور که خون حضرت سیدالشهدا(ع) دنیا و تاریخ را تکان داد، خون شهدای ما به ویژه رهبر شهید هم بیدارگر و آگاهی‌بخش خواهد بود.