بر اساس قوانین موجود، اگر خانه بر اثر بمباران، آتشسوزی، زلزله یا سیل کاملاً غیرقابل سکونت شود، «از حالت انتفاع خارج» میگردد و طرفین باید برای تعیین تکلیف نهایی به شورای حل اختلاف مراجعه کنند.
اجارهداری همزمان در دو شهر؛ فشار مضاعف بر مستاجران
بسیاری از افرادی که بهدلیل جنگ از شهر خود آواره شدند، ناچار به اجاره خانه در شهرهای دیگر شدند. این وضعیت به معنای پرداخت همزمان اجارهبهای دو واحد مسکونی بود. از سوی دیگر، تعطیلی کسبوکارها در مناطق جنگی — بهویژه مشاغلی که امکان دورکاری نداشتند — فشار معیشتی را دوچندان کرد.
کمکهای دولتی؛ از ودیعه مسکن تا بازسازی
وزارت راه و شهرسازی، بنیاد مسکن و شهرداری تهران اقداماتی مانند اسکان موقت، آواربرداری، ثبت خسارت، بازسازی و پرداخت ودیعه اجاره را در دستور کار قرار دادند. بر این اساس:
- در تهران: هر خانوار آسیبدیده تا ۲ میلیارد تومان کمک ودیعه دریافت کرد.
- در سایر شهرها: بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان ودیعه در نظر گرفته شد.
با این حال، بسیاری از مستاجران جنگزده از حمایت ویژهای برخوردار نشدند.
قانون در شرایط بحرانی چه میگوید؟
در ایران، قانون جداگانهای برای قراردادهای اجاره در شرایط جنگ یا بحران وجود ندارد. موجر و مستاجر همچنان موظف به اجرای تعهدات خود هستند. موارد فسخ قرارداد در شرایط عادی شامل موارد زیر است:
- تأخیر بیش از سه ماه در پرداخت اجارهبها
- استفاده غیرمجاز از ملک
- انتقال ملک اجارهای به شخص دیگر بدون اجازه موجر
- تمدید تصرف پس از پایان قرارداد
اگر خانه اجارهای در جنگ آسیب ببیند، چه باید کرد؟
تورج سرباز، عضو هیئت مدیره اتحادیه مشاوران املاک، در گفتوگو با ایسنا توضیح داد: در صورت بروز عیب جدی (مانند ریختن دیوار یا شکستن در و پنجره بر اثر اصابت موشک)، مستاجر باید مراحل زیر را طی کند:
- اطلاعرسانی رسمی: ارسال پیامک یا اظهارنامه از طریق دفاتر الکترونیک قضایی به موجر.
- درخواست کارشناسی: مراجعه به شورای حل اختلاف برای «تامین دلیل» و تأیید عیوب توسط کارشناس.
- درخواست رفع عیب یا فسخ قرارداد: اگر موجر عیوب را برطرف نکند، مستاجر میتواند فسخ قرارداد را مطالبه کند.
دریافت «ارش» چیست؟
«ارش» به معنای دریافت مابهالتفاوت ارزش ملک سالم و معیوب است. این کار در دو حالت ممکن است:
- موجر از رفع عیب خودداری کند و مستاجر با عیب زندگی کند.
- موجر به مستاجر اجازه دهد خود عیب را برطرف کرده و هزینه آن را محاسبه کند.
در هر دو حالت، تعیین میزان خسارت بر عهده شورای حل اختلاف است.
تکلیف اجارهبها و زمان تخلیه
- اجارهبها: تا زمانی که عیبی در واحد ایجاد نشده، اجارهبها به قوت خود باقی است. در صورت بروز عیب، موجر حق دریافت اجارهبها را تا زمان رفع آن ندارد.
- پایان قرارداد: پس از اتمام مدت قرارداد، مستاجر میتواند ودیعه را پس بگیرد. موجر باید برای تخلیه، اظهارنامه رسمی بفرستد؛ در غیر این صورت، قرارداد به قوت خود ادامه مییابد.
- اطلاع قبلی برای تخلیه: برخلاف تصور رایج، قانون الزامی به اطلاعرسانی چند هفته یا چند ماه قبل از پایان قرارداد ندارد؛ مگر اینکه در قرارداد «وجه التزام» تعیین شده باشد.
سکوت قانون در برابر بحرانها
به جز موارد مربوط به آسیب فیزیکی به واحد مسکونی، قانون در قبال سایر مشکلات ناشی از جنگ، زلزله یا سیل — مانند آوارگی، تعطیلی کسبوکار یا دشواری در پرداخت اجاره — سکوت کرده است. این خلأ قانونی باعث شده مسئولان نیز تکلیف روشنی در قبال مستاجران بحرانزده نداشته باشند.
همدلی مالکان؛ جای خالی قانون را پر کرد؟
در دو جنگ اخیر، صحنههای دلگرمکنندهای از همدلی مالکان با مستاجران دیده شد: بخشیدن اجارهبها، تمدید قرارداد بدون افزایش قیمت و کمکهای داوطلبانه. اما این رفتارها اگرچه ستودنیاند، نمیتوانند جایگزین حمایت قانونی و سیاستگذاری مدون در شرایط بحران شوند.
نظر شما