درحالی که نظام سلامت ایران با فشارهای مالی، تورم دارویی و محدودیت منابع روبه رواست، سخنگوی سازمان غذا و دارو از یک بحران پنهان، اما گسترده پرده برداشته است؛«پُرنویسی نسخهها و تجویزهای غیرمنطقی دارو»؛ بحرانی که نه تنها هزینه های درمان را افزایش داده، بلکه به گفته کارشناسان، پایداری صندوقهای بیمهای را نیز تهدید می کند.
مصرف بیرویه؛ از آنتیبیوتیک تا سرم
براساس دادههای رسمی اعلام شده از سوی سید محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، بیش از یک سوم نسخههای سرپایی در کشور حاوی آنتی بیوتیک هستند. همچنین مصرف ماهانه سرم در ایران به حدود ۲۳ میلیون واحد رسیده است؛ عددی که در مقایسه با استانداردهای جهانی، بسیار بالاست.
او تأکید میکند:تجویزهای دست ودلبازانه، منابع محدود نظام سلامت را هدر میدهد و توان بیمهها برای پوشش داروهای جدید را کاهش میدهد.
ریشههای یک مشکل چندلایه
کارشناسان معتقدند این پدیده فقط ناشی از رفتار پزشکان نیست، بلکه مجموعه ای از عوامل در آن نقش دارد. از جمله: فشار بیماران برای دریافت دارو، به ویژه آنتیبیوتیک ها و تزریقیها وهمچنین باور عمومی به «اثر سریع تر آمپول» نسبت به داروی خوراکی،از طرفی ملاحظات حقوقی و «طب دفاعی» در نسخه نویسی، ضعف در اجرای کامل پروتکلهای درمانی مبتنی بر شواهد و نبود نظارت کافی بر الگوهای تجویز در برخی مناطق بار این مشکل را افزایش داده است.
در همین زمینه، دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت در یکی از نشستهای تخصصی (به نقل از منابع رسمی وزارتخانه) هشدار داده بود که «مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها میتواند کشور را در آینده با بحران مقاومت میکروبی مواجه کند؛ بحرانی که درمان بیماریهای ساده را هم دشوار میکند.
تفاوت ایران با استانداردهای جهانی
بررسیهای سازمان غذا و دارو نشان میدهد الگوی مصرف دارو در ایران با بسیاری از کشورها فاصله دارد. سهم بالای آنتی بیوتیکها و داروهای تزریقی در نسخهها، یکی از مهمترین نشانههای این فاصله است.
در این زمینه، دکتر محمدرضا شانه ساز، رئیس پیشین سازمان غذا و دارو نیز پیشتر هشدار داده بود که اگر مصرف دارو براساس پروتکل های علمی اصلاح نشود، نظام دارویی کشور با کمبود منابع برای داروهای حیاتی مواجه خواهد شد.
فشار بر بیمه ها و اقتصاد سلامت
یکی از مهم ترین پیامدهای این وضعیت، فشار سنگین بر صندوقهای بیمهای است. هرچه نسخهها حجیم تر و غیرضروری تر باشند، هزینه پرداختی بیمهها افزایش مییابد و در نتیجه توان پوشش داروهای گرانق یمت و تخصصی کاهش پیدا میکند.
به گفته ناهید حیدری، کارشناس نظام بیمه ای تامین اجتماعی،ادامه روند فعلی باعث میشود منابع بیمه ای به جای داروهای ضروری، صرف هزینه های کماثر شود و این موضوع در بلندمدت پایداری مالی صندوقها را تهدید میکند.
یکی از نکات مهمی که سخنگوی سازمان غذا و دارو به آن اشاره کرده، نقش مستقیم فرهنگ عمومی در مصرف دارو است. بسیاری از بیماران در مراجعه به پزشک، انتظار دریافت داروهای قوی یا تزریقی دارند و همین موضوع فشار غیرمستقیم بر پزشکان ایجاد میکند.
در این باره، دکتر ایرج حریرچی، معاون سابق وزارت بهداشت نیز پیشتر گفته بود:تا زمانی که مردم مصرف دارو را معادل درمان سریع بدانند، اصلاح الگوی تجویز به تنهایی کافی نخواهد بود.
داروخانهها؛ حلقه تأثیرگذار در مصرف
براساس گزارش سازمان غذا و دارو، داروخانهها نیز در چرخه مصرف بیرویه نقش دارند؛ هرچند به گفته مسئولان، سامانههای الکترونیک نسخه نویسی و نظارت هوشمند تا حدی این روند را کنترل کردهاند، اما کارشناسان معتقدند نظارت فعلی هنوز کافی نیست و باید از ابزارهای دقیق تر برای پایش الگوی مصرف استفاده شود.
هر چند سازمان غذا و دارو راهکارهایی همچون ؛بازنگری در تعرفههای خدمات پزشکی برای تشویق نسخهنویسی منطقی، تقویت پروتکلهای درمانی مبتنی بر شواهد،آموزش عمومی برای کاهش تقاضای غیرضروری دارو، استفاده از سامانههای هوشمند برای کنترل الگوی تجویز و همکاری بین بیمهها، نظام پزشکی و وزارت بهداشت را برای اصلاح این موضوع پیشنهاد داده ،اما به گفته کارشناسان، بدون اصلاح همزمان رفتار پزشک و بیمار، هیچ یک از این سیاستها به تنهایی کافی نخواهد بود.
یک هشدار جدی برای آینده نظام سلامت
آنچه امروز به عنوان «پُرنویسی نسخه» شناخته میشود، در واقع نشانه ای از یک مشکل ساختاری در نظام سلامت است؛ ترکیبی از فشار اقتصادی، ضعف فرهنگ مصرف دارو و ناکارآمدی نسبی در اجرای پروتکلهای درمانی.
اگر این روند ادامه یابد، پیامد آن فقط افزایش هزینه های درمان نیست؛ بلکه کاهش دسترسی به داروهای حیاتی، فشار بر بیمهها و حتی تهدید امنیت دارویی کشور خواهد بود.
در نهایت، کارشناسان تأکید میکنند اصلاح این وضعیت نیازمند یک رویکرد چند جانبه است؛ رویکردی که هم پزشکان را در چارچوب علمی حمایت کند، هم بیماران را آگاه سازد و هم ساختارهای بیمه ای و نظارتی را کارآمدتر کند.
نظر شما