در این نشست، دکتر حسین نجفی، دانشآموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیتمدرس تهران، با موضوع «میرداماد در استرآباد؛ رؤیت نسخهای نفیس از شرح از اشارات خواجه طوسی» به ایراد سخنرانی پرداخت و ابعاد تاریخی، مذهبی و علمی منطقه استرآباد را مورد بررسی قرارداد.
وی در آغاز سخنان خود با اشاره به وضعیت اجتماعی و مذهبی استرآباد در دورههای تاریخی گفت: پراکندگی و بسامد قومیتی مذهبی وجود دارد و این منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی و سیاسی خود همواره محل حضور جریانهای مختلف فکری، قومی و مذهبی بوده است.
نجفی با بیان اینکه استرآباد در بسیاری از منابع تاریخی با عنوان یکی از مناطق مهم تشیع شناخته میشود، اظهار کرد: منطقه استرآباد و جرجان به تشیع مشهور است و این مسئله تنها به دوره صفویه محدود نمیشود، بلکه ریشههای آن را میتوان در قرون پیشین نیز مشاهده کرد.
وی همچنین با اشاره به پیوند جغرافیایی و فرهنگی استرآباد و مازندران گفت: آستر آباد و مازندران از نظر جغرافیایی نزدیک به هم هستند و همین نزدیکی سبب شکلگیری روابط گسترده فرهنگی، مذهبی و اجتماعی میان این مناطق شده است.
استرآباد؛ بستر حضور سادات و جریانهای شیعی
سخنران این نشست در ادامه به نقش سادات و خاندانهای مذهبی در تحولات منطقه اشاره کرد و گفت: حضور شیعیان و سادات در شکلگیری هویت مذهبی استرآباد نقش اساسی داشته است.
وی با اشاره به سادات مرعشی مازندران افزود: سادات مرعشی مازندران از مهمترین جریانهای اثرگذار در این منطقه بودند که نهتنها در عرصه مذهبی، بلکه در تحولات اجتماعی و سیاسی نیز تأثیرگذار بودند.
نجفی توضیح داد: گسترش نفوذ تشیع در این مناطق تا حد زیادی مرهون فعالیت خاندانهای علمی و مذهبی بوده و همین مسئله سبب شد استرآباد در دورههای مختلف بهعنوان یکی از مراکز مهم تشیع شناخته شود.
وی همچنین به نقش نهادهای مذهبی در تاریخ شیعه اشاره کرد و گفت: در تاریخ تشیع دو سازمان و نهاد نقابت و وکالت داریم.
به گفته او، این نهادها در حفظ انسجام اجتماعی شیعیان و ارتباط میان عالمان، سادات و مردم نقش مهمی ایفا میکردند.
پیوند استرآباد با میراث علمی و فلسفی عصر صفوی
نجفی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به توجه حکومت صفوی به استرآباد اظهار کرد: حکومت صفوی که مذهب رسمی خودش را تشیع قرار داده بود، ازاینجهت توجه ویژهای به منطقه استرآباد داشته است.
وی افزود: اهمیت مذهبی و سیاسی این منطقه باعث شد صفویان نگاه ویژهای به آن داشته باشند.
او با اشاره به برخی نشانههای اهمیت سیاسی استرآباد در عصر صفوی، از جایگاه اقتصادی و فرهنگی این منطقه سخن گفت و توضیح داد: استرآباد در آن دوره تنها یک منطقه جغرافیایی نبود، بلکه در شبکه ارتباطی عالمان و مراکز علمی نیز جایگاه قابلتوجهی داشت.
این پژوهشگر فلسفه اسلامی در ادامه به نقش محقق کرکی اشاره کرد و گفت: حضور محقق کرکی در استرآباد از جمله موضوعات مهم در بررسی تاریخ علمی این منطقه است.
وی افزود: محقق کرکی در فرایند تثبیت ساختار مذهبی دولت صفوی نقش مهمی ایفا کرد و ارتباط او با مناطق مختلف از جمله استرآباد نشاندهنده اهمیت علمی این ناحیه است.
نجفی همچنین اظهار کرد: تعداد زیادی از اینها استرآبادی بودند و این مسئله نشان میدهد که استرآباد در تربیت عالمان و شاگردان علوم دینی و فلسفی سهم مهمی داشته است.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به نسخهای نفیس از «شرح الاشارات» خواجه نصیرالدین طوسی، اهمیت نسخههای خطی و میراث مکتوب فلسفی را یادآور شد و بر ضرورت توجه بیشتر به میراث علمی مناطق تاریخی ایران تأکید کرد.
نظر شما