مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با تشریح وضعیت تغذیه در ایران اعلام کرد که کشور با پدیده «بار دوگانه سوءتغذیه» مواجه است؛ وضعیتی که در آن همزمان با افزایش چاقی، کمبود برخی مواد مغذی نیز در میان گروه‌هایی از جامعه دیده می‌شود.

دکتر احمد اسماعیل‌زاده گفت: سوءتغذیه تنها به معنای کمبود غذا نیست و چاقی و لاغری هر دو از مصادیق آن محسوب می‌شوند. به گفته او، در بسیاری از کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، ممکن است در یک خانواده فردی دچار چاقی باشد و در همان خانواده فرد دیگری با کم‌خونی یا کمبود مواد مغذی روبه‌رو شود.

او با اشاره به تفاوت الگوی سوءتغذیه در کشورهای مختلف توضیح داد: در کشورهای توسعه‌یافته بیشتر با بیماری‌های ناشی از مصرف بیش از حد غذا مواجه هستیم، در حالی که در کشورهای بسیار فقیر، کمبود مواد غذایی و سوءتغذیه ناشی از فقر غذایی شایع‌تر است. اما کشورهای در حال توسعه مانند ایران با هر دو نوع مشکل به‌طور همزمان روبه‌رو هستند و همین موضوع سیاست‌گذاری را دشوار می‌کند.

به گفته این متخصص تغذیه، در چنین شرایطی اجرای یک سیاست واحد در سراسر کشور ممکن است کارآمد نباشد؛ چرا که برخی استان‌ها با چاقی و برخی دیگر با کمبودهای تغذیه‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کنند. به همین دلیل دانشگاه‌های علوم پزشکی استان‌ها اختیار دارند متناسب با شرایط منطقه، برنامه‌های بومی برای مقابله با چاقی یا سوءتغذیه طراحی کنند.

اسماعیل‌زاده درباره آخرین آمارهای موجود نیز گفت: بر اساس داده‌های ملی سال ۱۳۹۶، میزان شیوع کوتاه‌قدی و لاغری در کودکان زیر پنج سال که از شاخص‌های مهم سوءتغذیه محسوب می‌شوند، به طور میانگین حدود پنج درصد است؛ هرچند در برخی استان‌ها این رقم به حدود ۱۵ درصد می‌رسد و در برخی مناطق دیگر بین دو تا سه درصد گزارش شده است.

او در عین حال نسبت به تأثیر شرایط اقتصادی سال‌های اخیر بر وضعیت تغذیه خانوارها ابراز نگرانی کرد و گفت: با کاهش قدرت خرید مردم ممکن است کمبودهای تغذیه‌ای افزایش یافته باشد. به همین دلیل اجرای پیمایش ملی تغذیه در دستور کار قرار گرفته تا تصویر دقیق‌تری از وضعیت فعلی به دست آید.

مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به وضعیت ریزمغذی‌ها در کشور افزود: کمبود آهن، ویتامین D و ید از مهم‌ترین کمبودهای تغذیه‌ای در ایران محسوب می‌شوند. بر اساس آمارها، شیوع کم‌خونی در دختران دبیرستانی و زنان در سنین باروری حدود ۲۱ تا ۲۲ درصد است و بیش از ۵۵ تا ۶۰ درصد جمعیت نیز با کمبود ویتامین D مواجه هستند.

او همچنین درباره کاهش مصرف نمک یددار هشدار داد و گفت: ایران سال‌ها در فهرست کشورهای دارای کفایت ید قرار داشت، اما برخی باورهای نادرست و تبلیغات درباره نمک‌های غیراستاندارد باعث شده مصرف نمک یددار کاهش یابد و کشور به مرز هشدار نزدیک شود. به گفته او، وضعیت ید در دانش‌آموزان هنوز قابل قبول است اما در زنان باردار شرایط مناسب نیست و ادامه این روند می‌تواند بر رشد ذهنی کودکان تأثیر بگذارد.

اسماعیل‌زاده تأکید کرد که فقر اقتصادی مهم‌ترین عامل سوءتغذیه در جهان است، اما تنها عامل محسوب نمی‌شود. به گفته او، پایین بودن سواد تغذیه‌ای نیز می‌تواند در بروز مشکلات تغذیه‌ای نقش داشته باشد، هرچند در بسیاری از موارد فشار مشکلات اقتصادی بر این عامل غلبه می‌کند.

او با اشاره به پراکندگی جغرافیایی سوءتغذیه در کشور گفت: این مشکل در استان‌های کم‌برخوردار مانند سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان، خراسان جنوبی و ایلام بیشتر دیده می‌شود. عواملی مانند وضعیت اشتغال، درآمد خانواده‌ها و دسترسی به منابع غذایی در شکل‌گیری این وضعیت مؤثر هستند.

به گفته وی، در سال‌های اخیر برای بهبود وضعیت تغذیه کودکان، طرح «امنیت غذایی کودکان» با همکاری وزارت رفاه و سازمان برنامه و بودجه اجرا شده است. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد کودکانی که تحت پوشش این برنامه قرار گرفته‌اند از وضعیت سوءتغذیه خارج شده‌اند، هرچند محدودیت منابع مالی همچنان یکی از چالش‌های اصلی اجرای گسترده این طرح است.

مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت همچنین از اجرای پیمایش ملی تغذیه خبر داد و گفت این مطالعه با بررسی شاخص‌هایی مانند امنیت غذایی، وضعیت ریزمغذی‌ها، الگوی مصرف غذایی و شاخص‌های تن‌سنجی انجام می‌شود تا تصویر جامع‌تری از وضعیت تغذیه در کشور ارائه دهد.

او در پایان با اشاره به افزایش قیمت مواد غذایی توصیه کرد خانواده‌ها در صورت محدودیت مالی از منابع پروتئین گیاهی مانند حبوبات و سویا بیشتر استفاده کنند و مصرف تخم‌مرغ را نیز در برنامه غذایی خود داشته باشند. به گفته او، حتی در شرایط گرانی نیز انتخاب غذاهای سالم می‌تواند از بسیاری از هزینه‌های درمانی ناشی از تغذیه نامناسب پیشگیری کند.